پرەزيدەنتپەن كەلٸسەتٸن مەسەلەم قايسى?..

بۇل تولعانىسىمدى باسۋعا تەۋەكەل ەتەتٸن باسىلىم شىعا قويماس, سول سەبەپتٸ ەشكٸمگە سالماق سالماستان, وسىندا – ٶز پاراقشاما جارييالايىن دەپ شەشتٸم. كٶشٸرٸپ باسام دەۋشٸلەر بولسا – مارحامات. قارسى ەمەسپٸن. تٷپتەپ كەلگەندە, بۇل بەرٸمٸزگە دە قاتىستى نەرسە. وسىندا تۇراتىن جەنە بولاشاعىن قازاقستانمەن بايلانىستىراتىنداردىڭ بەرٸنە.

بۇل جولعى ايتپاعىم نە? ايتار سٶزدٸ پرەزيدەنتتٸڭ ٶزٸ تاۋىپ بەردٸ.

قاسىم-جومارت كەمەلۇلى – شىن جٷرەكتەن قۇرمەتتەيتٸن, باعالايتىن ادامىم – ٶز سٶزٸنٸڭ بٸرٸندە, ٶكٸنٸشكە قاراي, كينەماتوگرافيستەر ورتاسىندا «داۋ كٷشەيٸپ», ونىڭ «ٸشكٸ ايتىس-تارتىسقا ەبدەن بٶككەنٸن» ايتتى. پرەزيدەنتتٸڭ بۇل سٶزٸمەن تولىق كەلٸسەمٸن. داۋدىڭ «كٷشەيگەنٸ» دە, ورتانىڭ «ايتىس-تارتىسقا بٶككەنٸ» دە راس. بٸراق تٷسٸندٸرە كەتكەندٸ جٶن سانايمىن – نەگە «كٷشەيدٸ», نەگە «بٶكتٸ»? «داۋ-دامايدىڭ» سەبەپتەرٸن پرەزيدەنت سپريچرايتەرلەرٸ بٸلە بەرمەسە كەرەك. سوندىقتان, ناقتى دەرەكتەرگە سٷيەنە وتىرىپ, بٸرنەشە مىسال كەلتٸرەيٸن (بۇل دەرەكتەر قۇپييا ەمەس, ەكٸنٸڭ بٸرٸ اشىپ كٶرە الادى). سوندا تەك قاسىم-جومارت كەمەلۇلى عانا ەمەس, وسى جايتتان بەيحابار جاننىڭ بەرٸ دە مەسەلەنٸڭ جاي-جاپسارىن تٷسٸنەر دەگەن ٷمٸتتەمٸن. 

— 2019 جىلدىڭ 1 قاراشاسى كٷنٸ ناو گتسپنك (ۇلتتىق كينونى قولداۋدىڭ مەملەكەتتٸك ورتالىعى) مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ پورتالىندا «ەۆرازييا فيلمپروداكشن» جشس-ٸمەن (اتاپ ايتقاندا, ونىڭ ديرەكتورى احمەتعاليەۆ نۇرلان بولاتۇلىمەن) 69-نومەرلٸ شارت جاساسىپ, قول قويىستى. ورتالىق تٶرايىمىنىڭ جەنە اتالعان جشس ديرەكتورىنىڭ ەكەلەرٸنٸڭ اتىنىڭ سەيكەس كەلۋٸ كەزدەيسوق ەمەس. بۇل – گٷلنارا بولاتقىزى سەرسەنوۆانىڭ تۋعان باۋىرى. شارت 380 ملن. تەڭگەگە جاسالعان. اقشا بٶلٸنگەن. ەسكەرتە كەتەتٸن بٸر جايت: «نارتاي» جوباسىنىڭ رەجيسسەرٸ دە, پروديۋسەرٸ دە – سەرسەنوۆانىڭ ٶزٸ.

بۇل جەردە مەملەكەتتٸك قىزمەتكەر ەتيكاسىنا تومپاق كەلەتٸن بٸر كٸلتيپان بار. تۋراسىن ايتقاندا, سەرسەنوۆا حانىم نە ٶزدٸگٸنەن باس تارتىپ, جەكە جوباسىمەن عانا اينالىسۋى كەرەك ەدٸ, نە جوبانى بٸرجولا قويىپ, ورتالىق تٶرايىمىنىڭ قىزمەتٸن عانا اتقارۋى كەرەك ەدٸ. ول مۇنىڭ ەكەۋٸن دە جاساعان جوق. مەيلٸ, ول جاعىن سەرسەنوۆا حانىمنىڭ ارىنا قالدىرايىق.

ەرٸ قاراي كەتتٸك.

— 2019 جىلدىڭ 10 جەلتوقسانىندا, قۇجات بويىنشا, شارت ورىندالعان. ەسەپ جٸبەرٸلگەن. اقشا سەتٸمەن يگەرٸلگەن. الايدا مۇندا دا بەرٸ مٷلتٸكسٸز ەمەس.

ەرتەسٸنە, «ەۆرازييا» جشس شوتىنا اقشا تٷسكەن سوڭ, 347,5 ملن تەڭگە گٷلنارا بولاتقىزىنىڭ جەكە شوتىنا اۋدارىلعان. جەنە «قارجىلاي كٶمەكتٸڭ قايتارىمى» دەگەن ۋەجبەن اۋدارىلعان. ەيتپەسە بۇل ناقتى ماقساتقا جۇمسالۋعا تيٸس اقشا ەدٸ. ەسكەرتٸپ ٶتەيٸن, بۇل – بيۋدجەتتٸڭ اقشاسى بولاتىن. بۇعان قاراماستان, جٸبەرٸلگەن ەسەپتٸ مينيسترلٸك ەشبٸر سۇراۋسىز قابىلداپ العان. 

ودان ەرٸ جىلجيىق.

— بيىلعى 25 مامىردا سەرسەنوۆا باق بەتٸندە جالىندى ٷندەۋ جارييالادى. وندا تاريحىمىزداعى وسىنداي اۋىر كەزەڭدە ەلدٸڭ پاتريوتى بولعان جٶن ەكەنٸن ايتا كەلٸپ, 380 ملن تەڭگەنٸ اشىق تٷردە كەرٸ قايتارعان. بٸراز ۋاقىتتان كەيٸن گٷلنارا بولاتقىزى, سٸرە, پاتريوتتىق سەزٸمٸ ٶرشٸپ تۇرسا كەرەك, ەلگٸ 380 ملن-عا تاعى 40 ميلليوندى قوسىپتى...

وسى بٸر «اتىمتاي جومارتتىقتىڭ» ار جاعىندا ەلدەبٸر سىر جاتقانىن ٸشكٸ تٷيسٸكپەن سەزدٸم. شىنىندا دا, سولاي بوپ شىقتى. سٶيتسەك, سىبايلاس جەمورلىققا قارسى كٷرەس كوميتەتٸ گ.ب.سەرسەنوۆانىڭ ٷستٸنەن قىلمىستىق ٸس قوزعاپتى. الايدا گٷلنارا بولاتقىزى بۇل تۋرالى لەم دەپ اۋىز اشقان جوق. كوميتەت قىزمەتكەرلەرٸ ونى تەرگەۋگە شاقىرىپ, كٷتٸپ وتىرعاندا, ول اسقان سۇڭعىلالىق تانىتىپ, اۋرۋحاناعا جاتا قالدى, تەجٸريبەلٸ ادۆوكاتتارى «پەلەلٸ اقشانى قايتارىپ قۇتىلعانىڭىز دۇرىس» دەپ اقىل قوستى. سەرسەنوۆا بۇعان قۇلاق استى دا, بٷكٸل ەلگە جار سالىپ, ەلگٸ اقشادان ەدەمٸ قۇتىلماق بولدى.

جالعاستىرامىز.

— 2019 جىلدىڭ 1 قاراشاسىندا ناو گتسپنك مەن «Bozokfilm» جشس اراسىندا 71-نومەرلٸ مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ تۋرالى شارت جاسالدى. «Bozokfilm» جاعىنان شارتقا ناۆكەەۆا اينۋرا قول قويدى. شارتتىڭ سوماسى 109 ملن تەڭگە. كەيٸنٸرەك, 2020 جىلدىڭ 18 سەۋٸرٸندە وسى قاتىسۋشىلار اراسىندا مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ تۋرالى 39-نومەرلٸ قوسىمشا شارت جاسالدى. سوماسى 644 608 150 تەڭگە.

مۇنداعى كٸلتيپان نەدە? مىنادا: ناۆكەەۆا اينۋرا بەيٸمبەتقىزى – ناو گتسپنك تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايدارحان ەدٸلباەۆتىڭ ەيەلٸ. بۇعان قوسا «Bozokfilm» مەردٸگەرلەرٸنٸڭ قاتارىندا سول ەدٸلباەۆتىڭ ٶزٸنە تيەسٸلٸ «كانايدار» كومپانيياسى دا جٷر. 

ەرٸ قاراي كەتتٸك.

— 2019 جىلدىڭ 2 قاراشاسىندا ناو گتسپنك مەن «ساتاي فيلم» كومپانيياسى اراسىندا سوماسى 500 ملن تەڭگە بولاتىن 72-نومەرلٸ شارت جاسالعان. بۇل – «بوكسەر» جوباسى. ال سول جىلدىڭ 7 جەلتوقسانىندا «ساتاي فيلم» ەلگٸ 500 ملن-نىڭ ەسەبٸن بەرٸپ تە ٷلگەرگەن. سوندا بٸر ايعا دا جەتپەيتٸن ۋاقىتتا اتالعان كومپانييا بٷكٸل بيۋدجەتتٸ يگەرٸپ تاستاعان با? ونىڭ ٷستٸنە, اقشا, ەدەتتە, بٸردەن, سول كٷنٸ اۋدارىلا سالمايدى عوي. تەجٸريبەلٸ كينوگەر رەتٸندە اشىق مەلٸمدەيمٸن: بۇل مٷلدە مٷمكٸن ەمەس شارۋا. وسىنشا اقشانى از ۋاقىت ٸشٸندە يگەرۋ اقىلعا سىيمايدى. مۇنى كەسٸبي ماماندار جاقسى تٷسٸنەدٸ.

الايدا سول جىلدىڭ 20 جەلتوقسانى كٷنٸ ەلگٸ شارتقا قوسىمشا 22 ملن 885 مىڭ تەڭگەگە كەلٸسٸم جاسالعان. سول باياعى «بوكسەر» جوباسى ٷشٸن.

ودان ەرٸ جىلجيىق.

— 2019 جىلدىڭ 20 جەلتوقسانىندا «اتلاس ينتەرتەينمەنت» جشس-مەن سوماسى 20 ملن تەڭگە بولاتىن 87-نومەرلٸ شارت جاسالعان. نەگە ەكەنٸ بەلگٸسٸز, پورتالدا, كينونى قولداۋ ورتالىعىنىڭ پاراقشاسىندا بۇل شارتقا ەلگٸ «بوكسەردٸڭ» شىعىن ليميتٸ مەن تەحنيكالىق سپەتسيفيكاتسيياسى قىستىرىلا قالىپتى. قالايشا بۇلاي بولعانىن تٷسٸندٸرە المايمىن. مۇنىڭ ارتىندا دا جۇمباق ەرٸ كٷمەندٸ ەلدەنە بار.

— 2019 جىلدىڭ 1 قاراشاسىندا «تاناريس پروداكشن» جشس-مەن, ديرەكتورى س.ج.ەزٸموۆپەن 75-نومەرلٸ شارت جاسالعان. سوماسى 20 ملن. 822 مىڭ 545 تەڭگە. جوبانىڭ اتاۋى – «ۇستازدىڭ ورالۋى». ەسەپ 2019 جىلدىڭ 7 جەلتوقسانىندا-اق جٸبەرٸلٸپ قويىلعان, ال فيلمنٸڭ ٶزٸ – جوق. تٷسٸرٸلمەگەن. جالپى, بۇل سەرگەي جۇمابايۇلىنا ەبدەن تەن جايت. ەسٸمدە, 2018 جىلى ول «ورالحان بٶكەي» دەرەكتٸ فيلمٸنە 19 ملن. 943 مىڭ تەڭگە العان بولاتىن. قارجىنىڭ جۇمسالۋ ەسەبٸن مينيسترلٸك قابىلداپ الدى, ال فيلمدٸ كٶرگەن ادام جوق.

جالعاستىرامىز. 

— 2019 جىلدىڭ 28 قازانىندا ناو گتسپنك مەن «باياحمەتوۆ ك» يپ اراسىندا سوماسى 16 ملن. 560 مىڭ تەڭگە بولاتىن 68-نومەرلٸ شارت جاسالعان جەنە 2020 جىلدىڭ 23 قاڭتارىندا 2-نومەرلٸ تاپ وسىنداي شارت 66 ملن. 240 مىڭ تەڭگەگە سول باياحمەتوۆپەن جاسالعان. بۇل شارت گتسپنك ورنالاسقان وفيستٸ جالداۋ ٷشٸن جاسالعان. سىرتتاي قاراعاندا مۇندا تۇرعان دا ەشتەڭە جوق بولۋى مٷمكٸن, بٸراق ازامات باياحمەتوۆ ك. – گٷلنارا بولاتقىزىنىڭ جەكە جٷرگٸزۋشٸسٸ. جالپى, 36 ادامدىق وفيستٸ جالداۋ ٷشٸن جىلىنا 66 ملن. تٶلەۋ دە, مەنٸڭشە, تىم ارتىق سەكٸلدٸ...

ەندٸ ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعى قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ەڭبەكاقىسى جٶنٸندە بٸر اۋىز سٶز. 

مەسەلەن, ورتالىق تٶرايىمىنىڭ كەڭەسشٸسٸ اننا كاچكونىڭ (شەتەل ازاماتشاسى) جالاقىسى – ايىنا 6 ملن. 300 مىڭ تەڭگە. جالاقى مٶلشەرٸنٸڭ ەرقيلى بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸمەن كەلٸسەمٸن. ەرينە, ماماننىڭ ەڭبەگٸ سول جالاقىعا ساي بولسا عانا. ەگەر اننا كاچكو, ايتالىق, ستيۆەن سپيلبەرگ بولسا, ونىڭ اقىل-كەڭەسٸ ٷشٸن مەن بۇدان دا كٶپ تٶلەر ەدٸم. الايدا اننا كاچكو سپيلبەرگ بولماعاندىقتان, كٶكەيٸمدە كٶپ سۇراق تۋىندايدى.

تٷپتەپ كەلگەندە ايتارىم:

مۆك (ۆەدومستۆوارالىق كوميسسييا) تٶرايىمى بولىپ مەدەنيەت مينيسترٸ اقتوتى رايىمقۇلوۆا وتىر. فيلمدٸ ٶندٸرٸسكە جٸبەرۋ تۋرالى اقىرعى شەشٸمگە مينيستر قول قويادى. «مينيستردٸڭ ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتٸنە دەگەن وسىنشاما بەيٸلدٸ كٶزقاراسىنا نە سەبەپ? قوردىڭ جٸبەرگەن ەسەپتەرٸ نەگە تەز قابىلدانادى?» دەگەن سۇراقتار باسىما تالاي رەت كەلدٸ. سٶيتسەم, مۇنىڭ دا سەبەبٸ بار ەكەن. «نارتاي» جوباسىنىڭ كومپوزيتورى قازٸرگٸ مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترٸ ا.ر.رايىمقۇلوۆا بولىپ شىقتى.

ەندٸ.

وسى مەسەلەنٸڭ استارىندا بٸز بٸلمەيتٸن تالاي سىر بار دەپ بولجاۋعا, ونىڭ جاي-جاپسارىن سۇراۋعا, ول ساۋالداردى ەڭ جوعارعى جاققا – مەسەلەن, قاسىم-جومارت كەمەلۇلىنا جولداۋعا حاقىم بار ما, جوق پا? بار دەپ ويلايمىن. ەگەر مەنٸڭ وسى جازبادا ٷستٸرت قانا ايتىپ ٶتكەندەرٸم قىلمىس بولماسا, قىلمىس دەگەن نە سوندا? ەگەر بۇل سىبايلاس جەمقورلىق بولماسا, وندا نە?

ايتپاقشى, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كٷرەس كوميتەتٸ قىلمىستىق ٸس قوزعادى. ونى ەشكٸم جاپقان جوق. تەرگەۋ-تەكسەرۋ جالعاسۋدا. انىقتالىپ جاتقان جايتتاردان ادام شوشيدى. بٸراق ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعىنداعى ادامدار تٷك بولماعانداي ٶز ورىندارىندا جۇمىستارىن جالعاستىرىپ وتىر. مۇنى قالاي تٷسٸنەمٸز?

وسىعان وراي ايتپاعىم نە?

ەگەر بيلٸك كينوگەرلەردٸڭ سٶزٸن تىڭداماي, ۋەجٸنە قۇلاق اسپاي, ماڭىزدى ورىندارعا مٷلدە كەزدەيسوق ادامداردى تاعايىنداۋدى جالعاستىرا بەرسە, كينو قوعامداستىعى «ٸشكٸ ايتىس-تارتىسقا بٶگە تٷسٸپ», ەرٸ قاراي دا «داۋدان» كٶز اشپايتىن بولادى. سوندىقتان دا مەن رايىمقۇلوۆانىڭ, سەرسەنوۆانىڭ, سەيٸتوۆانىڭ, ەدٸلباەۆتىڭ جەنە تاعى باسقالاردىڭ تاعايىندالۋى سىبايلاس جەمقورلىقتى ٶرشٸتٸپ قانا قويمايدى, بٷكٸل قازاقستان مەدەنيەتٸنە زييان كەلتٸرەدٸ دەپ ەسەپتەيمٸن. بيلٸك مەنٸڭ وسى سٶزدەرٸمدٸ ەسكەرٸپ, ودان قورىتىندى شىعارمايىنشا بۇل پٸكٸرٸمنەن قايتپايمىن. وسىنداي قاتەلٸكتەردٸ بولدىرماۋ كەرەكتٸگٸ جٶنٸندە, ەيتپەسە جەمقورلىق قاۋپٸنٸڭ زور ەكەنٸ تۋرالى مەن پرەزيدەنت ماڭايىنداعى جاۋاپتى ادامدارعا «مىڭ-ميلون» رەت ايتقانمىن دا. بٸراق سٶزٸمە قۇلاق اسقان جان بولمادى. امال جوق, مەسەلەنٸ بٷكٸل قوعام الدىنا شىعارىپ, «كٶردٸڭٸزدەر مە, اقىرى نە بولعانىن?» دەپ اشىق ايتۋعا مەجبٷرمٸن. راسىندا دا, پرەزيدەنت كينوقوعامداستىقتى ايىپتاسا, كينوقوعامداستىق وسى ساۋالداردى پرەزيدەنتكە قويۋعا حاقىلى. سالدار دەگەن بار, سەبەپ دەگەن بار. سەبەپ – كادر ساياساتىندا جاتىر. ەدٸل ٸرٸكتەي الماۋدا جاتىر. ارامشٶپ ەگٸپ الىپ, راۋشانگٷل ٶسٸپ شىعادى دەپ كٷتۋ – اقىماقتىق.

ەندٸ نە ٸستەيمٸز?

بٸرٸنشٸدەن, وسىنىڭ بەرٸنە توقتاۋ سالۋ كەرەك. ەش اقىلعا سىيمايتىن جايتتار بولىپ جاتىر. كينوقوعامداستىق بەرٸن كٶرٸپ-بٸلٸپ, بٸراق اڭىسىن اڭدىپ قانا, ٷنسٸز وتىر, ال بيلٸك ەشتەڭە جاسامايدى.

ەكٸنشٸدەن, مەنٸڭشە, پيتچينگ نەتيجەلەرٸن جويىپ, ٶتٸنٸمدەردٸ قايتا قاراۋ قاجەت. جەنە ونى باسقا ساراپشىلار كەڭەسٸ قاراۋعا تيٸس. قازٸرگٸ كەڭەس ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعى باسشىلارىنىڭ «بۇلىڭعىر» ەرەكەتتەرٸنٸڭ جەتەگٸندە كەتٸپ, ٶز قاۋقارسىزدىعىن تانىتتى.

ساراپشىلار كەڭەسٸنە تەك كەسٸبي مامانداردى عانا ەمەس, ناعىز ەدٸل, پرينتسيپتٸ ادامداردى دا تارتۋ كەرەك. جاي ەنشەيٸن قارا كٶبەيتٸپ وتىرعاندار ەدٸل تٶرەلٸك ەتە المايدى. ورتالىق باسشىلىعىنىڭ مەدەنيەت مينيسترٸنٸڭ رۇقساتىمەن «تىقپالاپ ٶتكٸزگەن» سولاقاي شەشٸمدەرٸنە بەلگٸلٸ بٸر دەرەجەدە سونداي جٸگەرسٸز ساراپشىلار دا كٸنەلٸ. 

مەن ورتالىقتىڭ قازٸرگٸ باسشىلىعى بٷكٸل قۇرامىمەن ورنىنان كەتۋگە تيٸس دەپ ەسەپتەيمٸن.

مەن پيتچينگ نەتيجەلەرٸن جويۋمەن بٸرگە, بٷكٸل ۇسىنىلعان ٶتٸنٸمدەردٸ قايتا قاراۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن, ٶيتكەنٸ تالاي ناعىز مىقتى جوبالار سىرت قالىپ قويدى. شەشۋشٸ كەزەڭگە مٷلدە تٷسٸنٸكسٸز بٸراز ناشار كارتينالار ٶتٸپ كەتتٸ. كەيبٸر جوبالار فينالعا تٸپتٸ ساراپشىلار كەڭەسٸن اينالىپ ٶتتٸ. ياعني, كٶپ نەرسە ساراپشىلار باس قوسقان كابينەتتە ەمەس, مٷلدە باسقا كابينەتتەردە شەشٸلدٸ. اقىرىندا ساراپشىلار كەڭەسٸندە شەشۋشٸ داۋىس جوق بولىپ شىقتى. ول تەك كەڭەس بەرۋمەن نەمەسە پٸكٸر قوسۋمەن شەكتەلەدٸ. «كەڭەسٸ» مەن «پٸكٸرٸ» ەش ەسكەرٸلمەسە, ونداي كەڭەستٸڭ كەرەگٸ نە?

ەرٸ قاراي كەتتٸك...

جالعاسى بار...

ەرمەك تۇرسىنوۆ,

قازاقستان كينەماتوگرافيستەر وداعىنىڭ تٶراعاسى