مەملەكەت باسشىسى سوت جٷيەسٸن جاڭعىرتۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندە كەڭەس ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى اقوردا.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶز سٶزٸندە سوت جٷيەسٸندەگٸ جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان رەفورمالار اتالعان سالاعا جاڭادان بٸلٸكتٸ مامانداردى جۇمىلدىرۋعا, ەدٸل سوت تٶرەلٸگٸن ورنىقتىرۋعا تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
مۇنداي شارالار, ەڭ الدىمەن, قوعامنىڭ سوتتارعا دەگەن سەنٸمٸن نىعايتۋ ٷشٸن جاسالىپ وتىر. سونىمەن قاتار سوتتار مەن سوت رەسٸمدەرٸ قازٸرگٸ زامان تالابىنا ساي بولۋعا جەنە ازاماتتارىمىزدىڭ, بيزنەس پەن ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا تيٸس. پرەزيدەنت مەملەكەتتٸڭ ٸندەتكە قاراماستان, سوت جٷيەسٸن جاڭعىرتۋدى جالعاستىرا بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. ەندٸ وسى جاڭا نورمالاردىڭ ناقتى جٷزەگە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتٸپ, سوت قىزمەتٸندەگٸ بيۋروكراتييانى تٷبەگەيلٸ جويۋ قاجەت.
– جوعارعى سوت تٶراعاسى سۋديالاردىڭ بٸركەلكٸ جاعدايدا ەرتٷرلٸ شەشٸمدەر قابىلدايتىنى جٶنٸندە ماعان بٸرنەشە رەت بايانداعان. مۇنداي كەلەڭسٸزدٸكتەرگە جول بەرۋگە بولمايدى. سونىڭ سالدارىنان قوعامدا نارازىلىق تۋىنداپ, سوتتاردىڭ بەرٸ جەمقور دەگەن قاۋەسەت تارايدى. وسى ورايدا جوعارعى سوتتىڭ نورماتيۆتٸك قاۋلىلارى مەن سوت تەجٸريبەسٸنە جاسالعان شولۋلاردى باسشىلىققا الۋ قاجەت. سونداي-اق ٸت قىزمەتتەرٸنٸڭ تالداۋ جاساۋ مٷمكٸندٸگٸن پايدالانعان جٶن. سوتتار قىلمىستىق پروتسەستٸ جٷرگٸزۋ بارىسىندا تەرگەۋ ورگاندارىنا جالتاقتاماۋى كەرەك. ەگەر سوتتا مەملەكەتتٸك ايىپتاۋشى سوتتالۋشىنىڭ كٸنەسٸن دەلەلدەي الماسا, ايىپتاۋ ٷكٸمٸن شىعارۋعا بولمايدى. سۋديالار تاباندىلىق تانىتسا, تەرگەۋ امالدارى ساپالى جٷرگٸزٸلەتٸنٸ انىق. قىلمىستىق قۋدالاۋعا تٷسكەن ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى دا لايىقتى قورعالارى سٶزسٸز, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ جيىنعا قاتىسۋشىلارعا بارلىق رەفورمانىڭ نەگٸزٸ ادام يگٸلٸگٸنە باعىتتالاتىنىن ەسكەرتتٸ. سوندىقتان سوت رەسٸمدەرٸ بەرٸنە تٷسٸنٸكتٸ بولۋعا تيٸس. ادام يگٸلٸگٸنە باعىتتالعان بۇل ەدٸس بيىلعى 1 شٸلدەدەن باستاپ ەنگٸزٸلەتٸن ەكٸمشٸلٸك ەدٸلەت جٷيەسٸنٸڭ دٸڭگەگٸ بولۋى كەرەك. نەتيجەسٸندە مەملەكەتتٸك اپپاراتتىڭ ازاماتتارمەن جۇمىس ٸستەۋ جٷيەسٸ تٷبەگەيلٸ ٶزگەرەدٸ. بۇل رەتتە ماڭىزدى رەفورمانىڭ تابىستى بولۋى سوتتاردىڭ كەسٸبيلٸگٸنە تٸكەلەي بايلانىستى.
– بىلتىرعى جولداۋىمدا سوتتاردى جاڭادان ٸرٸكتەۋ ٷدەرٸسٸن اشىق ەتۋگە تاپسىرما بەردٸم. ازاماتتارىمىز كٸمنٸڭ جەنە سٸڭٸرگەن قانداي ەڭبەگٸ ٷشٸن سوت بولاتىنىن بٸلۋگە قۇقىلى. بۇل مەسەلەنٸ كەشٸكتٸرمەي شەشۋ كەرەك. سوتتاردى بٸلٸكتٸلٸگٸ جوعارى كادرلارمەن جەدەل قامتاماسىز ەتۋ – جوعارى سوت كەڭەسٸنٸڭ ماڭىزدى مٸندەتٸ. سونىمەن قاتار جوعارعى سوت كادرلاردىڭ تۇراقتاماۋ سەبەبٸنە جان-جاقتى تالداۋ جٷرگٸزۋٸ قاجەت. سۋديا ماماندىعىنا مىقتى زاڭگەرلەر تارتىلۋعا تيٸس, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى سىبايلاس جەمقورلىقتى سوت جٷيەسٸنە دەگەن سەنٸمگە سەلكەۋ تٷسٸرٸپ وتىرعان نەگٸزگٸ فاكتورلاردىڭ بٸرٸ دەپ سانايدى. تەك سوڭعى 5 جىلدىڭ ٸشٸندە سىبايلاس جەمقورلىق فاكتٸسٸ ٷشٸن فەميدانىڭ 17 ٶكٸلٸ جاۋاپقا تارتىلدى. تٷركٸستان وبلىسىندا سوتتالعان القا تٶراعاسى مەن وبلىستىق سوتتىڭ سۋدياسىنا قاتىستى جەمقورلىق دەرەكتەرٸ قوعامدا ٷلكەن شۋ تۋعىزدى.
– وسىدان بٸرەر كٷن بۇرىن ماسقارا جاعداي بولدى. جوعارى سوت كەڭەسٸنٸڭ بۇرىنعى مٷشەسٸ, سونداي-اق, اۋداندىق سوتتىڭ تٶراعاسى بولعان, 30 جىلدىق ەڭبەك ٶتٸلٸ بار جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسى ۇستالدى. بۇل وقىس وقيعا جۇرتتىڭ بەرٸنە بەلگٸلٸ. اتالعان جاعداي قوعامدى تەڭسەلتٸپ كەتتٸ. جوعارى سوت كەڭەسٸنٸڭ جەنە جوعارعى سوتتىڭ باسشىلىقتارى وسى وقيعادان ساباق الىپ, قاجەتتٸ شەشٸم شىعارۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. وسى كەزەڭ ٸشٸندە سوت قازىلارى القاسىنىڭ شەشٸمٸمەن 29 سۋديا تەرٸس ٸس-ەرەكەتتەرٸ ٷشٸن قىزمەتتەرٸنەن بوساتىلعان. جالپى سۋديالاردىڭ قاتارىن تازالاۋ جۇمىستارى بەلسەندٸ جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانى بايقالادى. بۇل ٷدەرٸستٸ مٷلدە توقتاتۋعا بولمايدى. بٸز سۋديالارعا دەگەن قالىپتاسقان تەرٸس كٶزقاراستى ٶزگەرتۋٸمٸز كەرەك. فەميدانىڭ بارلىق قىزمەتكەرٸ زاڭدىلىقتىڭ, ساتىلمايتىندىقتىڭ, كەسٸبيلٸكتٸڭ ٷستەم قۇرۋىنا قىزمەت ەتۋٸ تيٸس. سوندا عانا بٸز قۇقىقتىق مەملەكەت جەنە ەدٸلەتتٸ قوعام قۇرا الامىز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەر مەن كەسٸپكەرلەردٸڭ ٶزارا ىقپالداستىعىنا قاتىستى مەسەلەنٸ دە قوزعادى.
– كەسٸپكەرلەرگە وراسان زور شىعىن كەلتٸرگەن مەملەكەتتٸك اپپارات پەن باسقا دا تۇلعالاردىڭ ٸسٸ اۋىر قىلمىسپەن تەڭەستٸرٸلۋٸ كەرەك دەپ سانايمىن. بۇل مەسەلەنٸ شۇعىل تٷردە زاڭنامالىق تۇرعىدان رەسٸمدەۋ قاجەت, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت كەسٸپكەرلەردٸڭ قۇقىعىن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلدٸڭ جيىندا سٶيلەگەن سٶزٸنە تٷسٸندٸرمە بەردٸ.
– سٸزدەر ايتقانداي, بيزنەستٸڭ مٷددەسٸن قورعاۋعا جەنە ٸلگەرٸلەتۋگە قاتىستى «كەدەرگٸلەر ارقىلى جٷگٸرۋ» دەيتٸن لابيرينت بار سيياقتى. مەسەلەنٸ ٸس جٷزٸندە دە, زاڭنامالىق باستامالار تۇرعىسىنان دا شەشۋ كەرەك. بۇعان قاتىستى تيٸستٸ تاپسىرما بەرەمٸن. ال اربيتراجعا, ساراپشىلار قاۋىمداستىعىن تارتۋعا بايلانىستى ناقتى مەسەلەلەرگە كەلەر بولساق, بۇل ۇسىنىستارعا جەتە مەن بەرۋ قاجەت دەپ ويلايمىن. مەسەلەنٸ تيٸستٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ٷكٸمەت قاراستىرىپ بولعاننان كەيٸن, شۇعىل تٷردە ناقتى شەشٸمدەر قابىلداعان جٶن, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت سوتتىڭ قۇزىرەتتٸلٸگٸن اۋماقپەن شەكتەمەۋ قاعيداتىن ەنگٸزۋگە قاتىستى جوعارعى سوتتىڭ ۇسىنىسى تۋرالى ويىمەن بٶلٸستٸ. بۇل جەردەگٸ ويدىڭ مەنٸ مىنادا, ەگەر قارالىپ جاتقان ٸس كٶپ بولسا, وندا سوتتىڭ اۋماقتىق ورنالاسۋىنا قاراماستان ونى ارنايى IT باعدارلاما ارقىلى جٷرگٸزۋگە بولادى. ياعني, تالاپكەر مەن جاۋاپكەر بٸر ايماقتا, ال سوتتىڭ باسقا اۋماقتا بولۋىنا مٷمكٸندٸك بار. بٸراق بۇل ٷشٸن تاراپتاردىڭ كەلٸسٸمٸ بولۋى كەرەك.
– بۇل ۇسىنىس سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى تيٸمدٸ قۇرالعا اينالىپ, بٷكٸل ەلٸمٸزدەگٸ سوتتاردىڭ جٷكتەمەسٸن بٸركەلكٸ بٶلۋگە ىقپال ەتەتٸنٸ انىق. يدەيا اياق استىنان پايدا بولعان جوق. پاندەمييا كەزٸندە سوتتاردىڭ ٸستەردٸ قاشىقتان قاراۋى بەلگٸلٸ بٸر دەرەجەدە ونىڭ ارتىقشىلىعىن كٶرسەتتٸ. بۇل سوت ٸسٸن قاراۋ بارىسىندا ۋاقىت پەن رەسۋرستاردى ايتارلىقتاي ٷنەمدەۋ دەگەن سٶز. جالپى سوتتاردى اۋماقپەن شەكتەمەۋ تۋرالى ۇسىنىس ٶتە ٶزەكتٸ مەسەلە. بٸراق ونى جان-جاقتى زەرتتەۋ قاجەت. بارلىق مەلٸمەتتٸ ەسەپتەپ, ىقتيمال قاتەردٸ ەسكەرۋ كەرەك, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سوت جٷيەسٸنە جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگييالاردى پايدالانۋ مەسەلەسٸنە دە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, سوتتار زاماناۋي تەحنولوگييالاردىڭ بارلىق جەتٸستٸكتەرٸن پايدالانۋعا مٸندەتتٸ. بۇل ورايدا كونسەرۆاتيۆتٸ تەسٸلدەرگە ورىن جوق. سونىمەن بٸرگە زامان تالابىنا ساي تەحنولوگييالىق شەشٸمدەردٸ بەلسەندٸ تٷردە ەنگٸزە وتىرىپ, ۋاقىت اعىمىنان قالماۋ قاجەت.
– ۇسىنىلىپ وتىرعان IT-قىزمەتتەر بٸرٸكتٸرٸلگەن بٸلٸم بازاسىن قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. اتاپ ايتقاندا, بۇل ارقىلى سوت ٶز ەرٸپتەستەرٸنٸڭ وسىعان ۇقساس ٸستەر بويىنشا شىعارعان شەشٸمدەرٸن كٶرە الادى. بۇل سوتتىڭ قاتە اكتٸلەردٸ قابىلداۋىنا جول بەرمەيدٸ. پروتسەسكە قاتىسۋشىلار ٸت-تەحنولوگييالاردىڭ ارتىقشىلىعىن سەزٸنۋٸ قاجەت. ولارعا ٶز ٸسٸنٸڭ ىقتيمال نەتيجەسٸ تۋرالى بٸلۋ ماڭىزدى. ول ٷشٸن بارلىق مٷددەلٸ تاراپتارعا سوت جٷيەسٸنٸڭ ٸت-قىزمەتتەرٸ قولجەتٸمدٸ بولۋى كەرەك. دەگەنمەن اقپاراتتىڭ قۇپييالىلىعىنا قويىلاتىن تالاپتار ساقتالۋى تيٸس. بۇل, شىن مەنٸندە, كٷردەلٸ مٸندەت. مۇنى تەرەڭ زەردەلەپ بارىپ, اقىلمەن شەشۋ كەرەك, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرٸنەن تۇراتىن سوت جٷيەسٸنٸڭ جاڭا اقپاراتتىق قىزمەتٸن ەگجەي-تەگجەيلٸ زەرتتەپ بارىپ ەزٸرلەۋدٸ تاپسىردى. وعان ەنگٸزٸلەتٸن كٶپتەگەن سوت اكتٸلەرٸ نەگٸزٸندە ول ٸستٸڭ ىقتيمال نەتيجەسٸن بولجاي الادى. بٸراق دۇرىس قابىلدانباعان شەشٸمدەردٸڭ كەسٸرٸنەن قاتەلٸك تۋىنداۋ قاۋپٸ دە بار.
– شىن مەنٸندە, سوت جٷيەسٸ تيٸمدٸ بولسا, قوعامدا زاڭ ٷستەمدٸگٸ بەرٸك ورنىعادى. رەفورمالار دا تابىستى جٷزەگە اسىرىلادى. تٷپتەپ كەلگەندە, بۇل ازاماتتارىمىزدىڭ تۇرمىس ساپاسى مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸنە وڭ ەسەر ەتەدٸ. سوندىقتان سوت جٷيەسٸن جاڭعىرتۋ ٸسٸ جالعاسىن تابادى. الداعى كەزەڭدە رەفورماعا قاتىستى ماڭىزدى مٸندەتتەردٸ شەشۋٸمٸز كەرەك. بٷكٸل قوعام سوت سالاسىنان تٷبەگەيلٸ ەرٸ جاعىمدى ٶزگەرٸستەر كٷتٸپ وتىر. وسى سەنٸمدٸ اقتاۋ قاجەت, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار كەڭەستە جوعارعى سوت تٶراعاسى جاقىپ اسانوۆ, قازاقستان كەسٸپكەرلەرٸنٸڭ قۇقىعىن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل رٷستەم جٷرسٸنوۆ سٶز سٶيلەدٸ.
جيىن الدىندا پرەزيدەنتكە جوعارعى سوتتىڭ ٶز جۇمىسىندا پايدالانا باستاعان اقپاراتتىق جٷيەلەرٸ مەن كٶرسەتەتٸن جاڭا قىزمەتتەرٸ تانىستىرىلدى.
