Memleket basshysy sot júiesin jańǵyrtý máseleleri jóninde keńes ótkizdi, dep habarlaidy Aqorda.
Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde sot júiesindegi júrgizilip jatqan reformalar atalǵan salaǵa jańadan bilikti mamandardy jumyldyrýǵa, ádil sot tóreligin ornyqtyrýǵa tiis ekenin atap ótti.
Mundai sharalar, eń aldymen, qoǵamnyń sottarǵa degen senimin nyǵaitý úshin jasalyp otyr. Sonymen qatar sottar men sot rásimderi qazirgi zaman talabyna sai bolýǵa jáne azamattarymyzdyń, biznes pen investorlardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa tiis. Prezident memlekettiń indetke qaramastan, sot júiesin jańǵyrtýdy jalǵastyra beretinin atap ótti. Endi osy jańa normalardyń naqty júzege asyrylýyn qamtamasyz etip, sot qyzmetindegi biýrokratiiany túbegeili joiý qajet.
– Joǵarǵy sot tóraǵasy sýdialardyń birkelki jaǵdaida ártúrli sheshimder qabyldaityny jóninde maǵan birneshe ret baiandaǵan. Mundai keleńsizdikterge jol berýge bolmaidy. Sonyń saldarynan qoǵamda narazylyq týyndap, sottardyń bári jemqor degen qaýeset taraidy. Osy oraida Joǵarǵy sottyń normativtik qaýlylary men sot tájiribesine jasalǵan sholýlardy basshylyqqa alý qajet. Sondai-aq IT qyzmetteriniń taldaý jasaý múmkindigin paidalanǵan jón. Sottar qylmystyq protsesti júrgizý barysynda tergeý organdaryna jaltaqtamaýy kerek. Eger sotta memlekettik aiyptaýshy sottalýshynyń kinásin dáleldei almasa, aiyptaý úkimin shyǵarýǵa bolmaidy. Sýdialar tabandylyq tanytsa, tergeý amaldary sapaly júrgiziletini anyq. Qylmystyq qýdalaýǵa túsken azamattardyń quqyqtary da laiyqty qorǵalary sózsiz, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev jiynǵa qatysýshylarǵa barlyq reformanyń negizi adam igiligine baǵyttalatynyn eskertti. Sondyqtan sot rásimderi bárine túsinikti bolýǵa tiis. Adam igiligine baǵyttalǵan bul ádis biylǵy 1 shildeden bastap engiziletin ákimshilik ádilet júiesiniń dińgegi bolýy kerek. Nátijesinde memlekettik apparattyń azamattarmen jumys isteý júiesi túbegeili ózgeredi. Bul rette mańyzdy reformanyń tabysty bolýy sottardyń kásibiligine tikelei bailanysty.
– Byltyrǵy Joldaýymda sottardy jańadan irikteý úderisin ashyq etýge tapsyrma berdim. Azamattarymyz kimniń jáne sińirgen qandai eńbegi úshin sot bolatynyn bilýge quqyly. Bul máseleni keshiktirmei sheshý kerek. Sottardy biliktiligi joǵary kadrlarmen jedel qamtamasyz etý – Joǵary sot keńesiniń mańyzdy mindeti. Sonymen qatar Joǵarǵy sot kadrlardyń turaqtamaý sebebine jan-jaqty taldaý júrgizýi qajet. Sýdia mamandyǵyna myqty zańgerler tartylýǵa tiis, – dedi Prezident.
Memleket basshysy sybailas jemqorlyqty sot júiesine degen senimge selkeý túsirip otyrǵan negizgi faktorlardyń biri dep sanaidy. Tek sońǵy 5 jyldyń ishinde sybailas jemqorlyq faktisi úshin Femidanyń 17 ókili jaýapqa tartyldy. Túrkistan oblysynda sottalǵan alqa tóraǵasy men oblystyq sottyń sýdiasyna qatysty jemqorlyq derekteri qoǵamda úlken shý týǵyzdy.
– Osydan birer kún buryn masqara jaǵdai boldy. Joǵary sot keńesiniń burynǵy múshesi, sondai-aq, aýdandyq sottyń tóraǵasy bolǵan, 30 jyldyq eńbek ótili bar Joǵarǵy sottyń sýdiasy ustaldy. Bul oqys oqiǵa jurttyń bárine belgili. Atalǵan jaǵdai qoǵamdy teńseltip ketti. Joǵary sot keńesiniń jáne Joǵarǵy sottyń basshylyqtary osy oqiǵadan sabaq alyp, qajetti sheshim shyǵarýy kerek dep oilaimyn. Osy kezeń ishinde Sot qazylary alqasynyń sheshimimen 29 sýdia teris is-áreketteri úshin qyzmetterinen bosatylǵan. Jalpy sýdialardyń qataryn tazalaý jumystary belsendi júrgizilip jatqany baiqalady. Bul úderisti múlde toqtatýǵa bolmaidy. Biz sýdialarǵa degen qalyptasqan teris kózqarasty ózgertýimiz kerek. Femidanyń barlyq qyzmetkeri zańdylyqtyń, satylmaityndyqtyń, kásibiliktiń ústem qurýyna qyzmet etýi tiis. Sonda ǵana biz quqyqtyq memleket jáne ádiletti qoǵam qura alamyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident memlekettik qyzmetshiler men kásipkerlerdiń ózara yqpaldastyǵyna qatysty máseleni de qozǵady.
– Kásipkerlerge orasan zor shyǵyn keltirgen memlekettik apparat pen basqa da tulǵalardyń isi aýyr qylmyspen teńestirilýi kerek dep sanaimyn. Bul máseleni shuǵyl túrde zańnamalyq turǵydan rásimdeý qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident Kásipkerlerdiń quqyǵyn qorǵaý jónindegi ýákildiń jiynda sóilegen sózine túsindirme berdi.
– Sizder aitqandai, biznestiń múddesin qorǵaýǵa jáne ilgeriletýge qatysty «kedergiler arqyly júgirý» deitin labirint bar siiaqty. Máseleni is júzinde de, zańnamalyq bastamalar turǵysynan da sheshý kerek. Buǵan qatysty tiisti tapsyrma beremin. Al arbitrajǵa, sarapshylar qaýymdastyǵyn tartýǵa bailanysty naqty máselelerge keler bolsaq, bul usynystarǵa jete mán berý qajet dep oilaimyn. Máseleni tiisti memlekettik organdar men Úkimet qarastyryp bolǵannan keiin, shuǵyl túrde naqty sheshimder qabyldaǵan jón, – dedi Memleket basshysy.
Prezident sottyń quzyrettiligin aýmaqpen shektemeý qaǵidatyn engizýge qatysty Joǵarǵy sottyń usynysy týraly oiymen bólisti. Bul jerdegi oidyń máni mynada, eger qaralyp jatqan is kóp bolsa, onda sottyń aýmaqtyq ornalasýyna qaramastan ony arnaiy IT baǵdarlama arqyly júrgizýge bolady. Iaǵni, talapker men jaýapker bir aimaqta, al sottyń basqa aýmaqta bolýyna múmkindik bar. Biraq bul úshin taraptardyń kelisimi bolýy kerek.
– Bul usynys sybailas jemqorlyqqa qarsy tiimdi quralǵa ainalyp, búkil elimizdegi sottardyń júktemesin birkelki bólýge yqpal etetini anyq. Ideia aiaq astynan paida bolǵan joq. Pandemiia kezinde sottardyń isterdi qashyqtan qaraýy belgili bir dárejede onyń artyqshylyǵyn kórsetti. Bul sot isin qaraý barysynda ýaqyt pen resýrstardy aitarlyqtai únemdeý degen sóz. Jalpy sottardy aýmaqpen shektemeý týraly usynys óte ózekti másele. Biraq ony jan-jaqty zertteý qajet. Barlyq málimetti eseptep, yqtimal qaterdi eskerý kerek, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev sot júiesine jańa aqparattyq tehnologiialardy paidalaný máselesine de toqtaldy. Onyń aitýynsha, sottar zamanaýi tehnologiialardyń barlyq jetistikterin paidalanýǵa mindetti. Bul oraida konservativti tásilderge oryn joq. Sonymen birge zaman talabyna sai tehnologiialyq sheshimderdi belsendi túrde engize otyryp, ýaqyt aǵymynan qalmaý qajet.
– Usynylyp otyrǵan IT-qyzmetter biriktirilgen bilim bazasyn qurýǵa múmkindik beredi. Atap aitqanda, bul arqyly sot óz áriptesteriniń osyǵan uqsas ister boiynsha shyǵarǵan sheshimderin kóre alady. Bul sottyń qate aktilerdi qabyldaýyna jol bermeidi. Protseske qatysýshylar IT-tehnologiialardyń artyqshylyǵyn sezinýi qajet. Olarǵa óz isiniń yqtimal nátijesi týraly bilý mańyzdy. Ol úshin barlyq múddeli taraptarǵa sot júiesiniń IT-qyzmetteri qoljetimdi bolýy kerek. Degenmen aqparattyń qupiialylyǵyna qoiylatyn talaptar saqtalýy tiis. Bul, shyn máninde, kúrdeli mindet. Muny tereń zerdelep baryp, aqylmen sheshý kerek, – dedi Prezident.
Memleket basshysy jasandy intellekt elementterinen turatyn sot júiesiniń jańa aqparattyq qyzmetin egjei-tegjeili zerttep baryp ázirleýdi tapsyrdy. Oǵan engiziletin kóptegen sot aktileri negizinde ol istiń yqtimal nátijesin boljai alady. Biraq durys qabyldanbaǵan sheshimderdiń kesirinen qatelik týyndaý qaýpi de bar.
– Shyn máninde, sot júiesi tiimdi bolsa, qoǵamda zań ústemdigi berik ornyǵady. Reformalar da tabysty júzege asyrylady. Túptep kelgende, bul azamattarymyzdyń turmys sapasy men qaýipsizdigine oń áser etedi. Sondyqtan sot júiesin jańǵyrtý isi jalǵasyn tabady. Aldaǵy kezeńde reformaǵa qatysty mańyzdy mindetterdi sheshýimiz kerek. Búkil qoǵam sot salasynan túbegeili ári jaǵymdy ózgerister kútip otyr. Osy senimdi aqtaý qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen qatar keńeste Joǵarǵy sot tóraǵasy Jaqyp Asanov, Qazaqstan kásipkerleriniń quqyǵyn qorǵaý jónindegi ýákil Rústem Júrsinov sóz sóiledi.
Jiyn aldynda Prezidentke Joǵarǵy sottyń óz jumysynda paidalana bastaǵan aqparattyq júieleri men kórsetetin jańa qyzmetteri tanystyryldy.
