بەلگٸلٸ عالىم, ورنيتولوگ, پۋليتتسەر سىيلىعىنىڭ يەگەرٸ دجارەد دايموند ٶزٸنٸڭ «قارۋ-جاراقتار, ميكروبتار مەن شاربولات» اتتى كٸتابىندا بٸر تاعىلىمدى تۇجىرىم جاسايدى. «ٶركەنيەت باتىس ەۋرازييادان باستالىپ, باتىس ەۋرازييامەن بٸتپەيدٸ. بٸزدٸڭ دەۋٸرٸمٸزگە دەيٸنگٸ ٷشٸنشٸ مىڭجىلدىقتا-اق ەۋرازييانىڭ ٶنە بويىندا, ٶزگە قۇرلىقتاردا جازبا مەدەنيەتٸمەن قاتار ورتالىقتاندىرىلعان ساياسي بيلٸك, قالالار مەن ٶندٸرٸس, قولعا ٷيرەتٸلگەن ٷي جانۋارلارى, مەتالل قارۋ-جاراق پەن ەڭبەك قۇرالدارى بولعان». دٷنيە جٷزٸ عالىمدارى وسى اقيقاتتى بٸر اۋىزدان ماقۇلداپ وتىر.
ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ «ۇلى دالانىڭ جەتٸ قىرى» ماقالاسى بٷگٸنگٸ كٷنٸ ەلەم تاريحناماسىندا قالىپتاسقان وسى مازمۇنداس تۇجىرىمداردى جان-جاقتى تولىقتىرىپ, ناقتىلاي تٷسەدٸ.
«ۇلى دالانىڭ جەتٸ قىرى» ححٸ عاسىرداعى تاريح عىلىمىنا, ٶركەنيەتتەر جىلناماسىنا, وتاندىق تاريحقا قاتىستى جاڭا تانىمنىڭ, جاڭا قۇندىلىقتاردىڭ كٶكجيەگٸن اشىپ بەرٸپ وتىر.
ەڭ باستىسى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلٸمٸزدٸڭ ٶتكەنٸ مەن بٷگٸنٸ تۋرالى كەلەلٸ پٸكٸرٸ ادامزات دامۋى ٷدەرٸسٸن ٷستٸرت ەرٸ بٸر جاقتى قاراستىراتىن ەۋروتسەنتريستٸك جەنە باسقا دا ۇستانىمداردان ەلدەقايدا بيٸك تۇر.
جاسىراتىنى جوق, بٸز تەۋەلسٸز قازاقستان تاريحىنىڭ ۇستىنىن ەۋەل باستا ەۋروتسەنتريستٸك, كەڭەستٸك مازمۇندا سيپاتتاۋعا مەجبٷر بولدىق. ونىڭ دا وبەكتيۆتٸ سەبەپتەرٸ بار ەكەنٸ تٷسٸنٸكتٸ. عاسىرلارعا ۇلاسقان وتارشىلدىق, بوداندىق سالدارىنان ەۋرازييانىڭ كٸندٸگٸندەگٸ كٶشپەندٸلەردٸڭ ٶركەنيەت جىلناماسى جوعالۋعا اينالدى, تۇتاس بٸر ۇلت تاريحىنىڭ جارقىن بەتتەرٸ كٶمەسكٸ تارتتى. سونىڭ كەسٸرٸنەن قانشاما ۇرپاقتىڭ بۋىنى ٶز اتا-تەگٸن پريميتيۆتٸ قوعام مەن ۆارۆارلار قاۋىمىنان ٶسٸپ-ٶنگەن جۇرت ەسەبٸندە قابىلدايتىن دەڭگەيگە جەتتٸ. بۇل ناعىز تراگەدييا ەدٸ.
تاريحقا قييانات جٷرمەۋٸ تيٸس. سونىڭ ٸشٸندە قازاق تاريح عىلىمىنداعى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىراتىن ۋاقىت جەتتٸ. پرەزيدەنت ٶز ماقالاسىنا وسى شەتٸن مەسەلەنٸ ٶزەك ەتٸپ وتىر: «بٷگٸندە تٶل تاريحىمىزعا وڭ كٶزقاراس كەرەك. بٸراق قانداي دا بٸر تاريحي وقيعانى تاڭدامالى جەنە كونيۋنكتۋرالىق تۇرعىدان عانا سيپاتتاۋمەن شەكتەلۋگە بولمايدى. اق پەن قارا – بٸر-بٸرٸنەن اجىرامايتىن ۇعىمدار. بۇلار ٶزارا بٸرلەسكەندە جەكە ادامداردىڭ دا, تۇتاس حالىقتاردىڭ دا ٶمٸرٸنە قايتالانباس رەڭك بەرەدٸ».
مٸنە, سول ارقىلى تەۋەلسٸز ەلٸمٸزدٸڭ شىنايى, بوياماسىز ماكروتاريحى جاسالادى. ول ماكروتاريح وسىدان 550 جىل بۇرىن قۇرىلعان قازاق حاندىعىنان باستالمايدى, ونىڭ مىڭ جىلدىق, بەس مىڭ جىلدىق جٷرٸپ ٶتكەن سوقپاق جولى, تاعدىر-تالايى بار. ياعني, ەلباسى جازعانداي, تاريحقا دەگەن دۇرىس ۇستانىم ۇلت شەجٸرەسٸندەگٸ وسىنداي كٷرمەۋٸ قيىن مەسەلەلەردٸ شەشۋگە مٷمكٸندٸك تۋعىزادى.
مەملەكەت باسشىسى ايتىپ وتىرعان كٶشپەندٸلەردٸڭ «جەتٸ جەتٸستٸگٸ» – قازاقستاننىڭ, قازاق جەرٸندە مىڭداعان جىلدار بويى ٶمٸر سٷرگەن حالىقتاردىڭ ادامزاتتىڭ دامۋىنا قوسقان ەرەكشە, باعا جەتپەس ٷلەسٸ. ال بٸز وسى ۋاقىتقا دەيٸن بۇل تۋرالى اشىپ ايتۋعا دا يمەنٸپ كەلدٸك.
مەملەكەت باسشىسى ماقالاسىندا تاريح عىلىمىنىڭ باسىمدىقتارىمەن قوسا, ونىڭ ەدٸستەمەسٸن, التى باعىتتاعى كەشەندٸ پراكتيكالىق ٸس-شارالاردى ۇسىنىپ وتىر. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى شەڭبەرٸندە جٷزەگە اسىرىلاتىن بۇل ٸس-شارالار حالىقتىڭ, جاس ۇرپاقتىڭ دٷنيەتانىمىنىڭ نەگٸزٸن, ٸرگەتاسىن قالايتىن بولادى.
ەلباسى ماقالاسىن: «تٶل تاريحىن بٸلەتٸن, باعالايتىن جەنە ماقتان ەتەتٸن حالىقتىڭ بولاشاعى زور بولادى دەپ سەنەمٸن. ٶتكەنٸن ماقتان تۇتىپ, بٷگٸنٸن ناقتى باعالاي بٸلۋ جەنە بولاشاققا وڭ كٶزقاراس تانىتۋ – ەلٸمٸزدٸڭ تابىستى بولۋىنىڭ كەپٸلٸ دەگەنٸمٸز وسى» دەپ تۇجىرىمدايدى.
پرەزيدەنت باستامالارى, شىن مەنٸندە, ەلٸمٸزدەگٸ تاريح عىلىمى مەن رۋحانييات دامۋىنىڭ جاڭا بەلەسٸنە جول اشادى. وسى ارقىلى قوعامدىق وي مەن سانا جەتٸلەدٸ, مەملەكەتشٸلدٸك پەن وتانشىلدىق يدەياسى جاڭعىرادى, ۇلتتىق سەيكەستٸك پەن بەرەكە-بٸرلٸك ورنىعادى.
بۇل, ەسٸرەسە بٸزدٸڭ عالىمدارىمىز بەن تاريحشىلارىمىز ٷشٸن, وقىتۋشىلارىمىز ٷشٸن زور مٷمكٸندٸك دەپ ويلايمىن. ولار الىس-جاقىن شەتەلدەگٸ مۇراعاتتارمەن, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىمەن, تاريحشىلارمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, قازاق تاريحىنا قاتىسى بار كەز كەلگەن دەرەك, قۇجاتتاردى ەلگە ەكەلۋگە, ۇلت جىلناماسىنداعى «اقتاڭداقتاردىڭ» جۇمباعىن اشۋعا, قازاقستان تاريحىن وبەكتيۆتٸ, تولىققاندى جاساپ, وقىتۋعا بار كٷش-جٸگەرٸن سالۋى تيٸس.
بٸزدٸڭ مٸندەتٸمٸز ماقالادا كٶتەرٸلگەن باستامالار مەن مٸندەتتەردٸ ويداعىداي ورىنداپ, حالىقتى, قوعامدى وسى ماقساتقا بٸر كٸسٸدەي جۇمىلدىرۋ بولماق.
دارحان كەلەتاەۆ,
قوعامدىق دامۋ مينيسترٸ
"ەگەمەن قازاقستان" گازەتٸ
.jpeg)