پەدياترييا — مەديتسيناداعى ماڭىزدى مەسەلە

پەدياترلاردى دايىنداۋ ٸسٸن قايتادان قولعا الۋ تۋرالى حاباردى ەستٸگەندە قۋانىشىمىزدا شەك بولعان جوق. بۇل ٶتە ماڭىزدى شەشٸم بولدى. وسىدان 5-6 جىل بۇرىن ەلٸمٸزدەگٸ مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى پەدياترييا فاكۋلتەتتەرٸن جاۋىپ تاستادى. ونىڭ دۇرىس ەمەستٸگٸن تەجٸريبەلٸ دەرٸگەرلەر ۋاقىتىندا ايتۋىنداي ايتتى. بٸراق سول كەزدە دامىعان ەلدەردٸڭ مەديتسيناسىنا ەلٸكتەۋ بولدى ما, ەيتەۋٸر بٸلٸكتٸ مامانداردىڭ, تٸپتٸ كامال ورمانتاەۆ سەكٸلدٸ عالىم دەرٸگەرلەردٸڭ دە پٸكٸرٸ ەسكەرٸلمەدٸ. ەكونوميكاسى سەرپٸنمەن دامىعان وزىق ەلدەردٸڭ مەديتسيناسى دا العا كەتكەنٸ بەلگٸلٸ. ولاردىڭ دەڭگەيٸ مەن بٸزدٸڭ جاعدايىمىزدى تەڭ قويۋعا ەلٸ ەرتە ەكەندٸگٸ قاپەرگە الىنبادى.

قازٸر جالپى مەديتسينانى بٸتٸرگەننەن كەيٸن جاس مامان ەكٸ جىل ينتەرناتۋراسىندا جٷرەدٸ, ودان كەيٸن تاعى ەكٸ جىل بالالار دەرٸگەرٸ بولۋعا رەزيدەنتۋرادا وقيدى. مەديتسينا اكادەمييالارى مەن ۋنيۆەرسيتەتتەرٸندە جاستاردى توعىز جىل وقىتسا دا پەدياتر ماماندىعى سان جاعىنان دا, ساپاسىنان دا تالاپقا ساي دايىندالماعانىن ۋاقىت كٶرسەتتٸ. كٶرشٸ رەسەي مەملەكەتٸندە دە وسىنداي مەسەلە كٶتەرٸلگەندە دەرٸگەرلەر, ماماندار پەدياترييا فاكۋلتەتٸنٸڭ كەرەكتٸگٸن دەلەلدەپ, ونى جاپقىزباي قورعاپ قالدى. قاي ماماندىققا دا, ونىڭ ٸشٸندە دەرٸگەر ماماندىعىنا ادامنىڭ جٷرەك قالاۋى بولماسا, قيىن. العاشقى قاندى كٶرگەننەن تولقىپ, ادام اناتوميياسىن وقي باستاعانداعى قيىندىقتارعا شىداماي, كەيبٸر جاستار وقۋدى تاستاپ كەتەدٸ. ال مەديتسينانىڭ ٶزگە سالاسىنان پەدياترييانىڭ باس­تى ەرەكشەلٸگٸ – بالالارمەن جۇمىس ٸستەۋدٸڭ قيىندى­عىندا دەر ەدٸم. بالالار دەرٸگە­رٸ بولعىسى كەلەتٸندەردٸڭ وسى مامان­دىققا ىنتا-ىقىلاسى بولۋى تيٸس. بالانى جاقسى كٶرۋ كەرەك, بالا دەگەندە جانى ۇشىپ تۇرۋى تيٸس. سولاي بٷكٸل جان-جٷرەگٸن سالعاندا عانا ول جاقسى مامان بولىپ قالىپتاسادى. بۇل ماماندىقتىڭ وسىنداي پسيحولو­گييالىق تا جاعىن ەسكەرمەي بولمايدى.

بالامەن جۇمىس ٸستەۋدٸڭ قيىن ەكەنٸن ايتتىم, تاعى دا قايتالاعىم كەلەدٸ. مەديتسينانىڭ قاي سالاسىندا دا ەڭ الدىمەن اۋرۋعا دۇرىس دياگنوز قويعاندا عانا ەمنٸڭ نەتيجەسٸ بولادى. پەدياترييانىڭ قيىندىعى دا وسىندا. مىسالى, ەرەسەك ادام ٶزٸنٸڭ قالاي اۋىراتىنىن ايتادى. ونى تٷرلٸ اپپارات ارقىلى تەكسەرمەي تۇرىپ-اق, ناۋقاس بەرگەن اقپاراتتاردان قويىلاتىن دياگنوزدىڭ كەم دەگەندە 50 پايىزىن شامالاۋعا بولادى. ال بالا ايتا المايدى عوي? كەز كەلگەن انا دا بالانىڭ اۋرۋىن جەتكٸلٸكتٸ سيپاتتاپ بەرە الماۋى مٷمكٸن. جاقىندا بٸزدٸڭ اۋرۋحاناعا ٷش جاسار بالا اۋىر حالدە تٷستٸ. ول تاماق ٸشٸپ بولعان سوڭ جاتا المايدى, جٷرە دە المايدى, تٶرت اياقتاپ تۇرىپ قالاتىن بولعان. ٷش جاسار بالا نە ايتادى? وسىنى ويلاسا كەلە دەرٸگەرلەر بالانىڭ ٸش قۇرىلىسىن تەكسەرۋدٸ ۇيعاردىق. بالانىڭ ۇيقى بەزٸنە جىلاۋىق شىققان, كٶلەمٸ تىم ٷلكەن. تاماق ٸشكەندە ول اسقازانمەن سىعىلىسادى, ال بالا تٶرت اياقتاپ تٶمەن قاراپ تۇرعاندا تاماق العا لىقسىپ, شامالى جەڭٸلدەنگەندەي بولادى. وپەراتسييا جاساپ, ەلگٸ پارازيتتٸ سىلىپ الىپ تاستادىق. مٸنە, بۇل پەدياتر بولماعاندىقتان ۋاقىت ۇزاي بەرگەن, بالا قينالعان, دياگنوز تەك وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسىندا عانا قويىلدى. ال مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا بۇرىنعى دەستٷرمەن پەدياترييا فاكۋلتەتٸ بولسا, بولاشاق دەرٸگەر 6 جىل بويى تەك بالا اعزاسىنا, اۋرۋىنا قاتىستى دەرٸس الار ەدٸ. ونىڭ ٷستٸنە ستۋدەنتتەر 2-3 كۋرستان باستاپ بالالار اۋرۋحانالارىندا تەجٸريبەدەن ٶتەدٸ. ناشارلاۋ وقيتىن ستۋدەنتتٸڭ ٶزٸ جٷرەگٸ بولسا بالانىڭ قينالعانىن, ونىڭ ەمدەلٸپ قاتارعا قايتا قوسىلعانىن, كٷلگەنٸن كٶرگەندە سەبيدٸ جاقسى كٶرٸپ كەتەدٸ, سول ارقىلى ماماندىعىن دا سٷيەتٸن بولادى. بولاشاق پەدياتر مامان بالانىڭ قاي اۋرۋمەن قالاي اۋىراتىنىن بٷگە-شٸگەسٸنە دەيٸن بٸلگەندە عانا اجالمەن كٷرەسٸپ, ٶمٸرگە اراشا بولا الادى.

قازٸر جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردە جالپى تەجٸريبەدەگٸ دەرٸگەر بولسا, بەرٸ تٷگەل دەگەن تٷسٸنٸك بار. مەن «جالپى مەديتسينانى وقىتۋ» دەگەنگە كٷمەنمەن قارايتىنىمدى جاسىرمايمىن. بٸر ادامنىڭ شاقشاداي باسى بەس جىلدا بٷكٸل مەديتسينانى مەڭگەرٸپ الادى دەگەندٸ قالاي تٷسٸنۋگە بولادى? «ەكٸ كەمەنٸڭ باسىن ۇستاعان سۋعا كەتەدٸ» دەپ قازاق بەكەر ايتتى ما? مەنٸڭ ويىمشا ەر نەرسەنٸڭ باسىن شالماي, بٸر سالاعا ماماندانعان دۇرىس. قازٸر جاسىراتىنى جوق, جوعارى وقۋ ورنىنىڭ تٷلەكتەرٸ مەديتسينانىڭ ەرەسەكتەردٸ ەمدەيتٸن ٶزگە سالالارى تۇرعاندا, پەدياترييانى قالاي بەرمەيدٸ. ونىڭ باس­تى سەبەبٸ, بۇل ماماندىقتىڭ ٶز الدىنا وتاۋ تٸكپەگەنٸندە, ياعني جەتكٸلٸكتٸ, تەرەڭدەپ وقىتىلماعانىندا بولىپ وتىر. سوندىقتان اۋدان, مونوقالالار تٷگٸل قازٸر وبلىس ورتالىقتارىنداعى اۋرۋحانالاردا, ەمحانالاردا پەدياتر جەتٸسپەيدٸ. بٸزدٸڭ وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسى دا سولاردىڭ قاتارىندا. تەجٸريبەلٸ پەدياترلار ٶمٸردٸڭ زاڭى­مەن جاسى كەلگەن سوڭ, زەينەتكەرلٸك دەمالىسقا كەتٸپ جاتىر. ەمحانالاردا ۇزىننان ۇزاق كەزەك. مەن جىل سايىن قاراعاندى مەديتسينا اكادەميياسىنداعى تٷلەكتەر جەرمەڭكەسٸنە بارىپ تۇرامىن. جاستارمەن سٶيلەسكەندە ولار دا وسى مەسەلەنٸ ايتادى, پەدياتريياعا بارۋعا تايساقتاي بەرەدٸ. فاكۋلتەت قايتا اشىلماعاندا بٸز بۇل ماماندىقتى جوعالتىپ تىنار ەدٸك. ودان بالالار زارداپ شەگەر ەدٸ.

پەدياترييانىڭ قاجەتتٸگٸنە تاعى بٸر سەبەپتٸ ايتايىن. قازٸر بالالار اۋرۋى جيٸ اسقىنادى, بۇرىن ەرەسەكتەر عانا اۋىراتىن اۋرۋ تٷرلەرٸ بالالاردا دا كەزدەسٸپ جٷر. تٸپتٸ, جيٸلەپ بارادى. مىسالى, ٶتٸندە, ٶت جولىندا تاس بار 3-4 جاستاعى سەبيلەرگە وپەراتسييا جاسادىق. بالا سارى اۋرۋ سەكٸلدٸ سارعايىپ كەتەدٸ. مۇنى كەنٸگٸ, تەجٸريبەسٸ مول دەرٸگەرلەرٸمٸز بۇرىن كەزدەستٸردٸك دەپ ايتپايدى. تاعى باسقا دا اۋرۋلاردىڭ تىم جاسارىپ, بالاعا اۋىز سالعانى ويلانتادى. پەدياترييا مۇنى زەرتتەمەسە, پەدياتر ماماندار مۇنى اسقىندىرماي انىقتاماسا, بالالاردىڭ ٶلٸمٸ ازايمايدى. بٸر جاسقا دەيٸنگٸ سەبيلەردٸ امان الىپ قالا الماي جاتامىز. بٸزدٸڭ وبلىس بويىنشا بالالار ٶلٸمٸ رەسپۋبليكالىق كٶرسەتكٸشتەن تٶمەن. دەگەنمەن, ول كٶڭٸلدٸ دەمەمەيدٸ.

اينالدىرعان 5-6 جىلدىق ٷزٸلٸس­تە جەرگٸلٸكتٸ جەرلەرگە پەدياتر مامان­داردىڭ جەتٸسپەيتٸندٸگٸ, ودان بالالار دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, ونى ەمدەۋ ٸسٸنٸڭ اقساعانى بەلگٸلٸ بولدى. قازٸر نەگٸزگٸ سالماق وبلىستىق, قوستاناي قالالىق بالالار اۋرۋحانالارىنا جەنە رۋدنىي قالاسىنداعى پەريناتالدىق ورتالىقتارعا تٷسەدٸ. اۋداندارداعى, كٸشٸگٸرٸم قالالار­داعى اۋرۋحانالار مەن ەمحانالار باياعىداي كەنٸگٸ پەدياتر ماماندارمەن قامتاماسىز ەتٸلۋٸ تيٸس. قازاقتا «اتامداتساڭ اتامدات, بوتامداتپا» دەگەن سٶز بار. بالانىڭ ٶلٸمٸ اتا-انا, باۋىرلارى ٷشٸن ەڭ اۋىر قايعى. اۋرۋ, مٷگەدەك بالا ٶسٸرۋ اتا-اناعا قالاي قاسٸرەت بولسا, ونى مەملەكەت دەرەجەسٸندە ويلاۋ تىم اۋىر. ٶيتكەنٸ, مەملەكەتتٸڭ دە, ۇلتتىڭ دا بولاشاعى – بالالار. پەدياترييا سول ٷشٸن كەرەك.

 فازىل تەمٸرحانوۆ,

وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسىنىڭ باس دەرٸگەرٸ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى

قوستاناي

"ەگەمەن قازاقستان"