2026 جىلعى 6 تامىزدا جەزقازعان قالاسىندا قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸنٸڭ قولداۋىمەن «ازاماتتىق قوعام جەنە پارتييالار. ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ جاڭا فورماتتارىن ٸزدەۋ جولىندا» تاقىرىبىندا «Sarap» ساراپشىلار كلۋبىنىڭ ايماقتىق وتىرىسىن ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى ult.kz قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنا سٸلتەمە جاساپ.
ٸس-شاراعا ٶڭٸردٸڭ ٷكٸمەتتٸك ەمەس سەكتورى, اكادەمييالىق قاۋىمداستىعى مەن عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارىنىڭ ٶكٸلدەرٸ, قوعامدىق قورلاردىڭ باسشىلارى, سونداي-اق ۇلىتاۋ جەنە ٶڭٸردەگٸ قوعامدىق كەڭەستٸڭ مٷشەلەرٸ قاتىستى.
وتىرىس بارىسىندا ساراپشىلار ساياسي جاڭعىرۋ جاعدايىنداعى ازاماتتىق قوعامنىڭ رٶلٸن, ونىڭ ساياسي پارتييالارمەن ٶزارا ٸس-قيمىلىن, قوعامدىق ديالوگ پەن ازاماتتىق بەلسەندٸلٸكتٸ دامىتۋعا ىقپالىن تالقىلادى. سونداي-اق ەلەكتورالدىق مەدەنيەت, حالىقتىڭ ساياسي ٷدەرٸستەرگە قاتىسۋى جەنە قوعامدىق سەنٸم دەڭگەيٸ مەسەلەلەرٸنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. بۇدان بٶلەك, 5 تامىز كٷنٸ ساياسي پارتييالار ٶكٸلدەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن ٶتكەن تەلەدەباتتارعا تالداۋ جاسالدى. قاتىسۋشىلار اتالعان ٸس-شارانىڭ كەڭ اۋديتورييانى ساياسي پروتسەستەرگە تارتۋداعى ماڭىزىن جوعارى باعالادى.
وتىرىستى اشقان ققدي ينستيتۋتسيونالدىق تالداۋ جەنە رەفورمالار ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ريززات تاسىم:
«ازاماتتىق قوعام بٷگٸندە ساياسي ٷدەرٸستەردٸڭ تولىققاندى قاتىسۋشىسىنا اينالدى, ال ونىڭ ساياسي پارتييالارمەن ٶزارا ٸس-قيمىلى جٷيەلٸ سيپاتقا يە بولدى. قوعامدىق ۇيىمدار پارتييالارعا حالىقتىڭ سۇرانىسىن تەرەڭٸرەك تٷسٸنۋگە, تٷرلٸ ەلەۋمەتتٸك توپتاردىڭ مٷددەلەرٸن ەسكەرۋگە جەنە ازاماتتاردىڭ سەنٸمٸن نىعايتۋعا ىقپال ەتەدٸ. مۇنداي ەرٸپتەستٸك قوعامدىق ديالوگتىڭ جاڭا تەتٸكتەرٸن قالىپتاستىرىپ, ازاماتتاردىڭ ەلدٸڭ ساياسي ٶمٸرٸنە قاتىسۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتەدٸ», – دەپ اتاپ ٶتتٸ.
«Zertteu Research Institute» قق ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى التىناي نۇركەەۆا ۇلىتاۋ وبلىسى ورنىقتى دامىتۋ جوباسىن مىسالعا كەلتٸرە وتىرىپ, ازاماتتىق سەكتوردىڭ جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارمەن ٶزارا ٸس-قيمىلىنىڭ ناقتى تەجٸريبەسٸ تۋرالى ايتىپ بەردٸ:
«جوبا اياسىندا ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ, دەپۋتاتتاردىڭ, قوعامدىق كەڭەستەر مٷشەلەرٸنٸڭ جەنە باستاماشىل توپتاردىڭ قاتىسۋىمەن جەرگٸلٸكتٸ قاۋىمداستىقتاردىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸنە باعالاۋ جٷرگٸزٸلٸپ, ولاردىڭ باستامالارى ٸسكە اسىرىلدى. تەجٸريبە كٶرسەتكەندەي, جەرگٸلٸكتٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن باستاماشىل توپتار پروبلەمالاردى انىقتاۋ كەزەڭٸنەن باستاپ جوبالاردى ٸسكە اسىرۋدى مونيتورينگتەۋگە دەيٸن سەرٸكتەستٸك نەگٸزٸندە جۇمىس ٸستەگەن جاعدايدا جوبالاردىڭ ساپاسى ارتىپ, حالىقتىڭ سەنٸمٸ كٷشەيەدٸ. سونىمەن قاتار قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ جاھاندىق ترانسفورماتسيياسى جاعدايىندا ساياسي پارتييالار مەن ازاماتتىق قوعام اراسىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىل تەجٸريبەسٸن كەڭٸنەن دامىتۋ قاجەت».
سپيكەردٸڭ ايتۋىنشا, ساياسي پارتييالاردىڭ باعدارلامالارىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن جەنە مەملەكەتتٸك باسقارۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ٷشٸن ازاماتتىق سەكتورمەن باعدارلامالاردى ەزٸرلەۋ كەزەڭٸندە دە, ولاردى ٸس جٷزٸندە ٸسكە اسىرۋ بارىسىندا دا تۇراقتى ەرٸپتەستٸك ورناتۋ ماڭىزدى.
قازاقستان ازاماتتىق اليانسىنىڭ ۇلىتاۋ وبلىستىق فيليالىنىڭ تٶراعاسى ەسەم اسانحانوۆا مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى اراسىنداعى سىندارلى ٶزارا ٸس-قيمىلدى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى:
«بٷگٸندە جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدە قوعامدىق ٶمٸردٸڭ تٷرلٸ سالالارىن قامتيتىن كٶپتەگەن جوبالار جٷزەگە اسىرىلۋدا. بۇل رەتتە ىنتىماقتاستىق مەدەنيەتٸن دامىتۋ ايرىقشا ماڭىزعا يە. ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدار, ساياسي پارتييالار, مەملەكەتتٸك ورگاندار جەنە ازاماتتىق قوعامنىڭ باسقا دا ينستيتۋتتارى بٸرلەسٸپ ەرەكەت ەتۋٸ قاجەت. كٷش-جٸگەردٸ بٸرٸكتٸرۋ ارقىلى عانا ناقتى ەرٸ تۇراقتى نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزۋگە بولادى».
ٶز كەزەگٸندە, ققدي قوعامدىق ٷدەرٸستەردٸ زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, فيلوسوفييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ەلييا ماساليموۆا:
«پرەزيدەنتتٸك رەفورمالاردىڭ لوگيكاسىنا سەيكەس ٶڭٸرلٸك دامۋدىڭ باستى ماقساتى – ەكونوميكالىق ٶسٸمدٸ قامتاماسىز ەتۋ جەنە ازاماتتاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ. جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار قىزمەتٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ, حالىق پٸكٸرٸن ەسكەرۋ, كەرٸ بايلانىس تەتٸكتەرٸن دامىتۋ جەنە ٶڭٸرارالىق تەڭگەرٸمسٸزدٸكتٸ ازايتۋ ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتارعا دەگەن سەنٸم دەڭگەيٸنە, سونىڭ ٸشٸندە ەلەكتورالدىق كٷن تەرتٸبٸنە دە تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ. بٷگٸندە ٶڭٸرلەر مەملەكەتتٸك شەشٸمدەر قابىلداۋ بارىسىندا بارىنشا ەسكەرٸلۋٸ تيٸس قوعامدىق سۇرانىستى قالىپتاستىراتىن ماڭىزدى سۋبەكتٸلەرگە اينالىپ وتىر», – دەپ اتاپ ٶتتٸ.
وبلىستىق انالار كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى گٷلبانۋ سەيتجانوۆا جاڭا كونستيتۋتسييانىڭ قابىلدانۋى مەن سايلاۋ ناۋقانى اياسىندا ازاماتتىق قوعامنىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن كەڭەيتۋ مەسەلەسٸ كەڭٸنەن تالقىلانىپ وتىرعانىن ايتتى.
«ساياسي پارتييالار ازاماتتىق سەكتوردى دامىتۋ مەسەلەلەرٸن بەلسەندٸ تٷردە كٶتەرٸپ كەلەدٸ. قۇرىلعان قازاقستان حالىق كەڭەسٸ ازاماتتىق باستامالاردى ٸلگەرٸلەتۋگە جەنە قوعام مەن مەملەكەت اراسىنداعى ديالوگتى نىعايتۋعا ارنالعان ماڭىزدى الاڭعا اينالادى. سونىمەن قاتار انالار كەڭەسٸ وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ, تەربيە جۇمىسىن جەتٸلدٸرۋ, تەلٸمگەرلٸكتٸ دامىتۋ, ٶمٸرلٸك تەجٸريبە الماسۋ جەنە قوعامدىق ماڭىزى بار باستامالاردى ٸسكە اسىرۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىس جٷرگٸزۋدە. وسىنداي ينستيتۋتتار ارقىلى ازاماتتىق قاتىسۋ مەن ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸك مەدەنيەتٸ قالىپتاسادى», – دەدٸ.
ەرەكشە بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸلٸكتەرٸ بار بالالاردى قولداۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ وبلىستىق كوميسسييانىڭ جەنە جۇمىس توپتارىنىڭ مٷشەسٸ سامال سادىكوۆا ازاماتتىق قوعام مەن پارتييالىق دامۋدى نىعايتۋداعى ەلەۋمەتتٸك جەنە ينكليۋزيۆتٸ جوبالاردىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەرەكشە قاجەتتٸلٸكتەرٸ بار ادامداردى قولداۋعا باعىتتالعان باستامالار قوعامداعى جاڭا ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدٸ:
«ەرەكشە بالالاردىڭ اتا-انالارى كٷن سايىن كەزدەسەتٸن كەدەرگٸلەر مەن قيىندىقتاردى بەرٸنەن جاقسى بٸلەدٸ. سوندىقتان مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ساياسي پارتييالار دەڭگەيٸندە وسى سالانى دامىتۋعا جەنە قولداۋ كٶرسەتۋگە قاتىستى كەز كەلگەن شەشٸمدەر مەن باستامالار مٸندەتتٸ تٷردە اتا-انالاردىڭ قاتىسۋىمەن جەنە ولاردىڭ پٸكٸرٸن ەسكەرە وتىرىپ قابىلدانۋعا تيٸس. بۇل قوعامنىڭ ەرەكشە قاجەتتٸلٸكتەرٸ بار ادامداردى تولىققاندى ازامات رەتٸندە قابىلداۋىنا ىقپال ەتەدٸ».
وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا قاتىسۋشىلار مەملەكەت, ساياسي پارتييالار جەنە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى اراسىنداعى تيٸمدٸ ەرٸپتەستٸكتٸ ودان ەرٸ دامىتۋ قوعامدىق سەنٸم مەن ساياسي مەدەنيەتتٸ نىعايتۋدىڭ نەگٸزگٸ شارتتارىنىڭ بٸرٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ساراپشىلار پٸكٸر الماسۋعا, ورتاق شەشٸمدەر ەزٸرلەۋگە جەنە قوعامدىق-ساياسي ٷدەرٸستەرگە ازاماتتاردىڭ قاتىسۋ تەتٸكتەرٸن جەتٸلدٸرۋگە باعىتتالعان پراكتيكالىق ۇسىنىمدار قالىپتاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن وسىنداي ديالوگ الاڭدارىن تۇراقتى تٷردە ٶتكٸزۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ.
