ەل تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 25 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ۇلى دالا ۇلاعاتتارى» اتتى جاڭا تۋىندىسى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸنٸڭ بٸرنەشە سانىندا جارييالانعان بولاتىن. ەل تاعدىرىن كٷللٸ ادامزاتتىق قۇندىلىقتارمەن ساباقتاستىرا باياندايتىن تەرەڭ پايىمداۋلارعا قۇرىلعان تۋىندى قالىڭ وقىرمان تاراپىنان جىلى قابىلداندى. وعان پوشتاعا كەلٸپ تٷسٸپ جاتقان حاتتاردا جازىلعان پٸكٸرلەر, لەبٸزدەر, تٸلەكتەر دەلەل. بٷگٸن سولاردىڭ ٸشٸنەن بٸرنەشەۋٸن نازارلارىڭىزعا ۇسىنعاندى جٶن كٶردٸك.
پاراسات پايىمدارى
تەۋەلسٸز مەملەكەتٸمٸزدٸڭ نەگٸزٸن قالاپ, ٸرگەلٸ يدەيالارىنىڭ ناقتى جوبالارعا اينالىپ, ەلٸمٸزدٸڭ اياعىنان نىق تۇرۋى ٷشٸن قىزمەت ەتٸپ كەلە جاتقان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاڭا تۋىندىسى – ەل مەن جەردٸڭ تاعدىرىنا الاڭداعان, ٷلكەن جاناشىرلىقپەن جازىلعان جيىنتىق ويىنىڭ جەمٸسٸ.
اتالعان ەڭبەكتەگٸ ەڭگٸمە جەلٸسٸ ٶتكەن كٷندەردٸڭ جىلناماسى, ياعني ادامداردىڭ ٶمٸربايانى سەكٸلدٸ. شاتتانعان شاعىڭ, رەنجٸگەن سەتتەرٸڭ, ٷكٸلەگەن ٷمٸتتەرٸڭ مەن اسقاق ارماندارىڭ – بەرٸ عۇمىرناما تاريحى.
«ەگەمەن قازاقستاندى» جىل سايىن جازدىرىپ الىپ وقيتىن تۇراقتى وقىرمانى بولعاندىقتان, قىركٷيەك ايىنان بەرٸ جارييالانىپ جاتقان «ۇلى دالا ۇلاعاتتارى» تۋىندىسىنىڭ تاعىلىمعا تولى تاراۋلارىمەن تانىسپىن. ەردايىم مەملەكەتتٸڭ, قازاق ەلٸنٸڭ, جەرٸنٸڭ تاعدىرى تۋرالى تولعاناتىن پرەزيدەنتٸمٸز بۇل ەڭبەگٸندە ەگەمەندٸگٸمٸزدٸڭ 25 جىلدىق تاريحىنىڭ تٷيٸنٸن جاساپ, جاڭا كەزەڭدەگٸ قازاقستاننىڭ تاريحي, مەدەني, ساياسي باستاۋلارىن ٶتكەنمەن ساباقتاستىرىپ, كەلەشەكپەن قابىستىرادى. دەل قازٸر ٶتە ٶتكٸر, ٶزەكتٸ ايتىلىپ جاتقان جەر جٶنٸندە ازاماتتىق ۇستانىمىن بٸلدٸرٸپ, انا تٸلٸمٸزدٸڭ ابىرويىن اسقاقتاتاتىن اتالى, باتالى وي ايتقان تۇسىن تاعىلىمدى دەپ بٸلەمٸن.
دٸن تۋرالى ايتقانى تٸپتٸ تۇششىمدى. قازٸرگٸدەي ٶزگە دٸننٸڭ سويىلىن سوعىپ, سيريياعا اتتانىپ, قۇربان بولىپ جاتقان قازاق جاستارىنا قاراتا ايتقان: «ٶز دٸنٸڭدٸ قادٸر تۇت, ٶگەي دٸنگە باس ۇرما. اللا – ادال نيەتتە, جٷرەگٸڭدٸ تازا ۇستا. ٸزگٸلٸكتٸ قايىرىمدىلىقپەن ۇشتاستىر, يگٸلٸكتٸ ەلٸڭە جاسا. توپشىل بولما, كٶپشٸل بول, حالقىڭدى قادٸرلە, جۇرتىڭنىڭ سالت-دەستٷرٸن قۇرمەتتە. دٸن – عىلىم, جان دٷنيە جاراسىمىن تابيعاتپەن ٷيلەستٸر. عىلىمنىڭ عيبراتتى جولىن تاڭدا, بٸلٸمٸڭدٸ جاقسىلىققا پايدالان. زاماننىڭ بولمىسىن اڭدا, تويشىل بولما, ويشىل بول» دەگەنٸ تٷسٸنگەن ادامعا تۋرا جولدى تۇسپالداپ ەمەس, سوقىرعا تاياق ۇستاتقانداي كٶرسەتٸپ, انىعىن, اقيقاتىن ايتىپ تۇر.
ٸشكٸ ساياساتتاعى تۇراقتىلىق پەن سىرتقى ساياساتتاعى تابىسىمىزدىڭ بەرٸ راسىندا دا ٶزگەنٸڭ قادٸر-قاسيەتٸنە سىيلاستىقپەن قاراعاننىڭ, دٸني نانىم-سەنٸمٸنە قۇرمەت كٶرسەتۋدٸڭ, بٸرلٸك, ىنتىماق پەن تىنىشتىققا بارىنشا مٷددەلٸ بولىپ وتىرعانىمىزدىڭ نەتيجەسٸندە مٷمكٸن بولىپ وتىر. «ۇلى دالا ۇلاعاتتارى» – ەلباسىمىزدىڭ «قازاقستاندىق جول» دەپ اتالاتىن دامۋ ٷدەرٸسٸندەگٸ ەلٸمٸزدٸڭ قول جەتكەن جەتٸستٸگٸ مەن قيىندىعىن ٷلكەن پاراساتپەن پايىمداپ, وعان ٶزٸنٸڭ سىندارلى باعاسىن بەرگەن ٷلكەن ەڭبەگٸ.
سەبيت ورازباەۆ,
قازاقستاننىڭ حالىق ارتيسٸ,
م.ەۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتٸك اكادەمييالىق دراما تەاترىنىڭ اكتەرٸ
كەلەشەككە قالار قازىنا
تەۋەلسٸزدٸك تاڭى – ەجەلگٸ باتىرلارىمىزدىڭ, الاشىمىزدىڭ ارىستارىنىڭ جاۋكەشتٸ زامانداردا, قانتٶگٸس شايقاستاردا قاسىقتاي قانىن قيىپ, سان عاسىرلار بويى تٷرلٸ جاۋمەن ارپالىستا ساقتاپ قالعان كەڭ دالاسىندا بٷگٸنگٸ كٷندە ٶمٸر سٷرٸپ وتىرعان ۇرپاقتىڭ ماڭدايىنا بٸتكەن باقىتى.
تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ ەلەم كارتاسىندا شەكاراسى ايقىندالىپ, كٶك بايراعى جەلبٸرەپ, ەردايىم بٸتٸمگەرلٸككە باستايتىن بەيبٸت ٷنٸنٸڭ جارقىن شىعۋىنا بٷگٸندە شيرەك عاسىر ۋاقىت تولىپ وتىر. ەلٸمٸز وسى كەزەڭ بارىسىندا وراسان قيىن جولداردان ٶتتٸ. ەكونوميكاسى مەن ساياساتىن جاڭادان قۇرۋعا, بٸلٸمٸ مەن مەدەنيەتٸن جاڭعىرتۋعا, جالپى ٶمٸرٸن قايتا قۇرۋىنا تۋرا كەلدٸ. بۇل بەيبٸت ٶمٸردە بولعان سۇراپىل شايقاستارداي ەدٸ.
تەۋەلسٸزدٸك تاڭىنىڭ اتۋىن دا زور رٶل اتقارعان ەلٸمٸزدٸڭ تاريحي ەرەن تۇلعاسى – ەلباسىمىزدىڭ وسى جىلدار بويى ۇستانعان سىندارلى ساياساتىنىڭ, حالقىمىزدىڭ ماڭداي تەرٸن تٶگٸپ ەتكەن قاجىماس ەڭبەگٸنٸڭ ارقاسىندا ەلٸمٸز سىن-ٶتكەلدەردەن سٷرٸنبەي ٶتٸپ, قازٸر ٶركەنيەت كٶشٸمەن ٸلەسە دامىپ, ەلەمدەگٸ الدىڭعى قاتارداعى 30 ەلدٸڭ قاتارىنا ۇمتىلۋى – ٶتكەن شيرەك عاسىرداعى تاماشا جەتٸستٸگٸمٸز.
قازاق ەلٸ ۇلى دالامىزدى مەكەندەگەن كٶشپەندٸ حالىقتىڭ لايىقتى ۇرپاعى بولىپ وتىر. ەلباسىمىز تەڭدەسسٸز «مەڭگٸلٸك ەل» يدەياسىن تۇجىرىمداۋمەن قاتار ەلٸمٸزدٸ «ۇلى دالا ەلٸ» دەپ اتاۋدى ۇسىندى. بيىل تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزگە شيرەك عاسىر تولۋى قارساڭىندا ەلباسى ٶزٸنٸڭ «ۇلى دالا ۇلاعاتتارى» اتتى ەڭبەگٸن جارىققا شىعاردى. بۇل الدىمەن, جاس ۇرپاق ٷشٸن جازىلعان, سەبەبٸ, ەر جولىنىڭ مەنٸ مەن تەربيەسٸنٸڭ ماڭىزى زور. تاريح قويناۋىنا شەككەن شىنايى ساپار سەكٸلدٸ, ٶتكەندٸ زەردەلەپ, بٷگٸننٸڭ ٶزەكتٸ سۇراقتارىنا جاۋاپ قاتۋمەن قاتار تٷرلٸ تىعىرىقتان شىعاتىن ناقتى امال-تەسٸلدەر ۇسىناتىن, سونىمەن قاتار, بولاشاققا ارنالعان باتىل ارماندارعا دا قول سوزدىراتىن تەرەڭ ويدىڭ جەمٸسٸ.
تۋىندىدا تەۋەلسٸزدٸك تاعدىرى, ەل مەن جەر, تٸل مەن دٸن, قانداستارىمىزدىڭ ەلگە ورالۋى, ساياسات تۇعىرى سەكٸلدٸ كٷردەلٸ, زاماناۋي ٶزەكتٸ تاقىرىپتار قوزعالادى. «وتباسى – وتان تٸرەگٸ» دەپ ەلباسى وتباسى مەسەلەسٸن ەرەكشە اتاپ, ارنايى بٶلٸم ارناعانى ٷشٸن العىس ايتامىن. ەڭبەكتٸڭ, ەسٸرەسە, ەل بولاشاعى – جاستاردىڭ ساناسىن بيٸكتەتٸپ, ٶرەسٸن كەڭەيتٸپ, جان-جاقتى بٸلٸممەن سۋسىنداتۋ جولىندا اقىلشى قۇرال بولاتىندىعى سٶزسٸز.
تٶرەگەلدٸ شارمانوۆ,
اكادەميك
الماتى
تولعامى كەڭ تۋىندى
ەلباسىنىڭ «ۇلى دالا ۇلاعاتتارى» تاقىرىبىمەن گازەتتە جارييالانعان جاڭا تۋىندىسىن تولىقتاي وقىپ شىقتىم. ٷلكەن ەسەرگە بٶلەندٸم.
«مٸنە, تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزگە شيرەك عاسىر تولعان تورقالى كەزەڭگە كەلدٸك. بۇل از ۋاقىت پا, ەلدە كٶپ پە? نەدەن باستادىق, قاي جەرگە جەتتٸك? وسىنىڭ بەرٸن تىڭعىلىقتى تارازىلاپ, باعاسىن بەرەر شاق كەلدٸ. بولعانعا بايىپتى باعا بەرۋ – بايىرعى ەدەتٸمٸز», – دەپ باستايدى مەملەكەت باسشىسى تۋىندىسىنىڭ العىسٶزٸن.
شٷكٸر, بٷگٸنگە دەيٸن كٶرمەگەن قيىندىعىمىز, اۋىرتپالىعىمىز, قيياناتىمىز از بولماسا دا, جاڭا عاسىردىڭ تابالدىرىعىن اتتار تۇستا ماڭدايىمىزعا ازاتتىقتىڭ اق تاڭىن كٶرۋگە جازىپتى. مٸنە, سودان بەرٸ شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىت ٶتٸپ, وسى بٸر شۋاقتى شاقتا مۇقىم جۇرتتىڭ مەرەيٸن ٶسٸرگەن ٸرگەلٸ, ٸزگٸ, ٸلكٸمدٸ ٸستەر جالعاسىن تاۋىپ, بارلىعىمىز دا تولايىم تابىستىڭ جارقىن جوبالارىن تاماشالاپ جٷرگەنٸمٸز زور قۋانىش.
«…وسىناۋ شيرەك عاسىر عانا تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا نەبٸر وقيعالاردى باستان كەشتٸك. قيلى كەزەڭدەر مەن بەيتانىس بٶگەتتەردٸ باسىپ ٶتٸپ, ٶز جولىمىزدى تابۋعا ۇمتىلدىق. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, حالقىمىزدىڭ بٸرلٸگٸ مەن ىنتىماعى الداعى كٷنگە الىپ باراتىن تۋىمىز, ۇرانىمىز ەرٸ قۇرالىمىز بولدى. بٸز جالپىۇلتتىق ماقساتقا جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, بٸرٸگٸپ, بٸرلەسٸپ ۇمتىلدىق. جاڭا دەۋٸردٸڭ بولمىس-بٸتٸمٸن ۇلتتىق سالت-دەستٷرلەرٸمٸزدٸڭ اياسىندا زاماناۋي سىن-تەگەۋرٸندەرگە بەيٸمدەدٸك, مەملەكەت بولىپ قالىپتاسۋدىڭ ٶزٸندٸك ٶرنەگٸن تاۋىپ, مەكتەبٸن قالىپتاستىردىق. قازاقتا «مەن بٸتٸردٸم دەگەنشە, ەل بٸتٸردٸ دەسەيشٸ» دەگەن دانالىق سٶز بار. وسى سٶزدٸڭ مەن-ماعىناسىن جاڭا تۇرپاتتى مەملەكەت ورنىقتىرۋ ٸسٸندە جالپىۇلتتىق تۇتاستىق, حالىقتىق قولداۋ, قوعامدىق تۇراقتىلىق نەتيجەسٸندە جٷزەگە اسىردىق», – دەپ تولعانادى ەلباسى.
جاراتۋشى يەمٸزدٸڭ بٸزگە جاساعان جاقسىلىعى – ەشكٸمگە كٸرٸپتار بولمايتىن, الىس-جاقىنمەن ەركٸن قارىم-قاتىناس جاساي الاتىن ەگەمەن, ازات, بوستاندىق بايراعىن بەكەم ۇستاعان, بەرەكەلٸ تٸرشٸلٸك قازانىن قايناتقان, كەلەشەگٸ جارقىن, كەمەل ٸستەرگە باتىل قادام جاساي بٸلەتٸن ٸرگەلٸ مەملەكەتكە اينالىپ كەلەمٸز. تٶرتكٷل دٷنيە بٸزدٸڭ ٸزگٸ ٸستەرٸمٸزگە وڭ باعاسىن بەرٸپ, كەيبٸر ٶرەلٸ ٶزگەرٸستەردٸ ٶنەگە ەتٸپ, ٶزدەرٸنٸڭ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸنە كەڭٸنەن پايدالانىپ جاتقانىن دا بٸلەمٸز. ويلانىپ كٶرسەڭٸز, وسىنىڭ بارلىعى ورايلى ٸستەردٸڭ جەمٸسٸ ەكەنٸ داۋسىز. قاي كەزدە دە بٸزدٸڭ حالقىمىز «بٸرلٸك تٷبٸ – تٸرلٸك» ەكەنٸن بٸلدٸ. اۋىزبٸرشٸلٸك, ۇيىمشىلدىق, تاتۋلىق, دوستىق سونداي جاڭاشىل باستامالارعا جول اشىپ, تۇعىرىمىزدىڭ بيٸك, ماقساتىمىزدىڭ ايقىن, كەلەشەگٸمٸزدٸڭ جارقىن بولۋىنا ٶز سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ.
قىسقاشا ايتقاندا, بٸز تەرەڭ ويعا جەتەلەيتٸن, تولعامى كەڭ, تالعامى بيٸك تۇششىمدى دٷنيەنٸ وقىپ, ودان كٶپتەگەن ويلاردى تٷسٸنٸپ, ٶزٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸز ەلٸمٸزدٸڭ تۋىن كٶكتە جەلبٸرەتە وتىرىپ, الدا تالاي اسقار اسۋلاردى, بيٸك بەلەستەردٸ باعىندىرا بەرەتٸنٸمٸزگە كٶزٸمٸزدٸ ايقىن جەتكٸزە الدىق.
سەيٸلبەك شاۋحامانوۆ,
قىزىلوردا وبلىستىق ارداگەرلەر
كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى
"ەگەمەن قازاقستان" گازەتٸ
.jpeg)