فوتو: Review.uz
ٶزبەكستاندا العاش رەت ادامنىڭ گەنومىن — ياعني تۇقىم قۋالاۋ اقپاراتىنىڭ تولىق تٸزبەگٸن وقۋ جەنە تالداۋ جۇمىسى سەتتٸ جٷرگٸزٸلدٸ. بۇل زەرتتەۋدٸ جوعارى بٸلٸم, عىلىم جەنە يننوۆاتسييالار مينيسترلٸگٸنە قاراستى وزىق تەحنولوگييالار ورتالىعىنىڭ عالىمدارى جٷزەگە اسىرعان, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
زەرتتەۋ نەتيجەسٸندە ٶزبەكستاندىقتاردا بۇرىن ەلەمدٸك عىلىمدا تٸركەلمەگەن ونداعان جاڭا گەنەتيكالىق ٶزگەرٸس انىقتالدى. بۇل دەرەكتەر حالىقارالىق گەنەتيكالىق دەرەكقورلارعا ەنگٸزٸلٸپ, ٶزبەكستاننىڭ ەلەمدٸك گەنوميكا سالاسىنداعى ورنىن نىعايتا تٷستٸ.
عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, زەرتتەۋگە قاتىسقان ەر ەكٸنشٸ بالادان تۇقىم قۋالايتىن مۋتاتسييالار انىقتالعان. ال ەڭ الاڭداتارلىعى — بالالاردىڭ 86%-ىندا كەم دەگەندە بٸر «زاقىمدانعان» گەن بار. بۇل كٶرسەتكٸش حالىقارالىق نورمادان ەكٸ ەسە جوعارى. مۇنداي جاعدايدىڭ سەبەبٸ — ەلدٸڭ كەيبٸر ٶڭٸرلەرٸندە تۋىستىق نەكەلەردٸڭ كٶپتٸگٸ. كەي ايماقتاردا مۇنداي نەكەلەر جالپى وداقتاردىڭ تٶرتتەن بٸرٸن قۇرايدى.
مامانداردىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل ٷردٸس تەك سيرەك كەزدەسەتٸن گەنەتيكالىق اۋرۋلاردىڭ ەمەس, قانت ديابەتٸ, جٷرەك-قان تامىرلارى جەنە ونكولوگييالىق اۋرۋلار سيياقتى كەڭ تارالعان دەرتتەردٸڭ دە جيٸلەۋٸنە سەبەپ بولۋى مٷمكٸن.
وسىعان بايلانىستى عالىمدار جاستارعا نەكە الدىندا گەنەتيكالىق تەكسەرۋدەن ٶتۋ, ال بالالار ٷشٸن ەرتە كەزەڭدە سكرينينگ جەنە پروفيلاكتيكا باعدارلامالارىن ەنگٸزۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. بۇل اۋرۋلاردى ەرتە انىقتاپ, تيٸمدٸ ەمدەۋ تەسٸلدەرٸن تاڭداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
زەرتتەۋ نەتيجەسٸندە كٶپ جاعدايدا دەرٸگەرلەر ناقتى گەنەتيكالىق دياگنوز قويىپ, دۇرىس ەمدەۋ ستراتەگيياسىن انىقتاي العان.
بٸر قىزىعى, تابىلعان مۋتاتسييالاردىڭ شامامەن ٷشتەن بٸرٸ ەلەمدٸك عىلىمدا بۇرىن كەزدەسپەگەن. كەيبٸر بالالاردا بٸرنەشە تۇقىم قۋالايتىن اۋرۋدىڭ بەلگٸلەرٸ قاتار انىقتالعان, بۇل ەلدەگٸ تۋىستىق نەكەلەردٸڭ جوعارى ٷلەسٸن تاعى بٸر مەرتە دەلەلدەيدٸ.
«بٸز العاش رەت حالقىمىزدىڭ گەنەتيكالىق بەينەسٸن ناقتى كٶردٸك. ەگەر كٶپتەگەن بالادا جاسىرىن تۇقىم قۋالايتىن مۋتاتسييالار بولسا, الدىن الۋ مەن گەنەتيكالىق كەڭەس بەرۋ جٷيەسٸنسٸز بۇل ٷردٸستٸ توقتاتۋ مٷمكٸن ەمەس. سوندىقتان نەكە الدىنداعى سكرينينگ باعدارلاماسىن ەنگٸزۋ اسا ماڭىزدى», — دەدٸ وزىق تەحنولوگييالار ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, «ٶزبەكستاننىڭ 1000 گەنومى» جوباسىنىڭ جەتەكشٸسٸ, پروفەسسور شاحلو تۋرديكۋلوۆا.
«ٶزبەكستاننىڭ 1000 گەنومى» جوباسى ەل حالقىنىڭ گەنەتيكالىق كارتاسىن قۇرىپ, ۇلتتىق بيوبانك قالىپتاستىرۋدى كٶزدەيدٸ. بۇل دەرەكتەر بولاشاقتا جەكە مەديتسينا, جاڭا دەرٸلەر مەن ناقتى سكرينينگ باعدارلامالارىن دامىتۋعا نەگٸز بولماق.
ايتا كەتەيٸك, وزىق تەحنولوگييالار ورتالىعى — بيوتەحنولوگييا, گەنەتيكا, نانوتەحنولوگييا جەنە جاساندى ينتەللەكت سالالارىن بٸرٸكتٸرەتٸن عىلىمي مەكەمە. ونىڭ عالىمدارى بۇعان دەيٸن جاڭا كوروناۆيرۋس شتاممدارىن انىقتاۋعا جەنە ZF-UZ-VAC 2001 ۆاكتسيناسىنىڭ جاسالۋىنا دا اتسالىسقان.
