Foto: Review.uz
Ózbekstanda alǵash ret adamnyń genomyn — iaǵni tuqym qýalaý aqparatynyń tolyq tizbegin oqý jáne taldaý jumysy sátti júrgizildi. Bul zertteýdi Joǵary bilim, ǵylym jáne innovatsiialar ministrligine qarasty Ozyq tehnologiialar ortalyǵynyń ǵalymdary júzege asyrǵan, dep habarlaidy Ult.kz.
Zertteý nátijesinde ózbekstandyqtarda buryn álemdik ǵylymda tirkelmegen ondaǵan jańa genetikalyq ózgeris anyqtaldy. Bul derekter halyqaralyq genetikalyq derekqorlarǵa engizilip, Ózbekstannyń álemdik genomika salasyndaǵy ornyn nyǵaita tústi.
Ǵalymdardyń aitýynsha, zertteýge qatysqan ár ekinshi baladan tuqym qýalaityn mýtatsiialar anyqtalǵan. Al eń alańdatarlyǵy — balalardyń 86%-ynda kem degende bir «zaqymdanǵan» gen bar. Bul kórsetkish halyqaralyq normadan eki ese joǵary. Mundai jaǵdaidyń sebebi — eldiń keibir óńirlerinde týystyq nekelerdiń kóptigi. Kei aimaqtarda mundai nekeler jalpy odaqtardyń tórtten birin quraidy.
Mamandardyń pikirinshe, bul úrdis tek sirek kezdesetin genetikalyq aýrýlardyń emes, qant diabeti, júrek-qan tamyrlary jáne onkologiialyq aýrýlar siiaqty keń taralǵan dertterdiń de jiileýine sebep bolýy múmkin.
Osyǵan bailanysty ǵalymdar jastarǵa neke aldynda genetikalyq tekserýden ótý, al balalar úshin erte kezeńde skrining jáne profilaktika baǵdarlamalaryn engizý qajettigin atap ótti. Bul aýrýlardy erte anyqtap, tiimdi emdeý tásilderin tańdaýǵa múmkindik beredi.
Zertteý nátijesinde kóp jaǵdaida dárigerler naqty genetikalyq diagnoz qoiyp, durys emdeý strategiiasyn anyqtai alǵan.
Bir qyzyǵy, tabylǵan mýtatsiialardyń shamamen úshten biri álemdik ǵylymda buryn kezdespegen. Keibir balalarda birneshe tuqym qýalaityn aýrýdyń belgileri qatar anyqtalǵan, bul eldegi týystyq nekelerdiń joǵary úlesin taǵy bir márte dáleldeidi.
«Biz alǵash ret halqymyzdyń genetikalyq beinesin naqty kórdik. Eger kóptegen balada jasyryn tuqym qýalaityn mýtatsiialar bolsa, aldyn alý men genetikalyq keńes berý júiesinsiz bul úrdisti toqtatý múmkin emes. Sondyqtan neke aldyndaǵy skrining baǵdarlamasyn engizý asa mańyzdy», — dedi Ozyq tehnologiialar ortalyǵynyń direktory, «Ózbekstannyń 1000 genomy» jobasynyń jetekshisi, professor Shahlo Týrdikýlova.
«Ózbekstannyń 1000 genomy» jobasy el halqynyń genetikalyq kartasyn quryp, ulttyq biobank qalyptastyrýdy kózdeidi. Bul derekter bolashaqta jeke meditsina, jańa dáriler men naqty skrining baǵdarlamalaryn damytýǵa negiz bolmaq.
Aita keteiik, Ozyq tehnologiialar ortalyǵy — biotehnologiia, genetika, nanotehnologiia jáne jasandy intellekt salalaryn biriktiretin ǵylymi mekeme. Onyń ǵalymdary buǵan deiin jańa koronavirýs shtammdaryn anyqtaýǵa jáne ZF-UZ-VAC 2001 vaktsinasynyń jasalýyna da atsalysqan.
