«بٸر ەكەنٸڭ تەربيەسٸن جٷز مەكتەپ بەرە المايدى». قازاقتىڭ وسى بٸر دانالىق سٶزٸ بٷگٸنگٸ قوعام ٷشٸن بۇرىنعىدان دا ماڭىزدى ەستٸلەتٸندەي. سەبەبٸ تەحنولوگييا دامىپ, اقپارات تاسقىنى كٷشەيگەن سايىن بالا تەربيەسٸنٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ دە ارتىپ كەلەدٸ. وسىنداي كەزەڭدە وتباسىنىڭ بەرٸكتٸگٸ مەن ۇرپاق تەربيەسٸندەگٸ ەكەنٸڭ ورنى تۋرالى مەسەلە جيٸ كٶتەرٸلەدٸ. ەكە – تەك شاڭىراقتىڭ اسىراۋشىسى عانا ەمەس, ول – وتباسىنىڭ تٸرەگٸ, بالانىڭ مٸنەزٸن قالىپتاستىراتىن العاشقى ۇستاز, ٶمٸر مەكتەبٸندەگٸ ەڭ ٷلكەن ٷلگٸ.
قازاق دٷنيەتانىمىندا ەكەنٸڭ ورنى ەرقاشان بيٸك بولعان. «ەكەگە قاراپ ۇل ٶسەر, شەشەگە قاراپ قىز ٶسەر», «ەكە كٶرگەن وق جونار, انا كٶرگەن تون پٸشەر» دەگەن ماقالدار ۇلتتىڭ بالا تەربيەسٸنە دەگەن كٶزقاراسىن ايقىن كٶرسەتەدٸ. ەكە ۇلىنا ەڭبەك پەن ەرلٸكتٸڭ, ادالدىق پەن ازاماتتىقتىڭ مەنٸن ٷيرەتسە, قىزىنا قامقورلىق پەن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ ٷلگٸسٸن كٶرسەتەدٸ. سوندىقتان ەكەنٸڭ ەربٸر ەرەكەتٸ – بالا ٷشٸن ٷنسٸز تەربيە. بٷگٸندە وتباسىداعى ەكە رٶلٸ, ەكە تەربيەسٸ ماڭىزدى ورىن الىپ, سٷيسٸنەرلٸك كٶرٸنٸس بايقالادى. وسىنداي جاقسىلىقتىڭ ٷلگٸسٸ بولىپ وتىرعان جاس ەكەلەردٸ سٶزگە تارتىپ كٶرگەن ەدٸك. اقىن اسىلان تٸلەگەن ٶزٸ ٷش بالانىڭ ەكەسٸ بولعاندا ەكەسٸنٸڭ ٶزٸنە نە كٶرسەتكەنٸن, نە ٷيرەتكەنٸن, ٶزٸنٸڭ قانداي بالا بولعانىن, بالاسىنىڭ قانداي ەكەنٸن سالىستىراتىن بولعانىن ايتادى.
«باسقالاردى قايدام, ٶزٸم ەكە اتانعان سوڭ, سول ستاتۋستى بٸردەن سەزٸنٸپ كەتە قويمادىم. ۇلىمدى ٸنٸم سيياقتى كٶرٸپ جٷردٸم. بۇنداي سەزٸمدە بٸر جىلدان اسقانشا جٷردٸم-اۋ, شاماسى. يە, مٷمكٸن بالام «پاپا» دەگەندە تولىق سەزٸنگەن شىعارمىن. مٷمكٸن جەردەن باۋىرىن كٶتەرٸپ, ەمٸنٸپ ەڭبەكتەي باستاعاندا, بٸر كەزدەرٸ ٶزٸمنٸڭ دە سونداي بولعانىمدى, سوندا ەكە-شەشەنٸڭ ايالاپ-مەپەلەگەنٸن سەزٸنگەن شىعارمىن. ايتپاعىم, مەن ەرتەڭ ەكە بولام-اۋ, سولارعا ەيتەرمٸن-بٷيتەرمٸن دەگەن وي, قييال مٷلدە بولماپتى. بالامەن بٸرگە ٶسٸپ, بٸرگە ٷيرەنٸپ كەلەمٸز.
سوندايدا ەكەمنٸڭ ماعان نە كٶرسەتكەنٸن, نە ٷيرەتكەنٸن, ٶزٸمنٸڭ قانداي بالا بولعانىمدى, بالامنىڭ قانداي ەكەنٸن سالىستىراتىن بولدىم. ونىڭ ٷستٸنە بزدٸڭ اۋىلدا ٶسكەنٸمٸز, ال بالامنىڭ قالادا ٶسٸپ كەلە جاتقانى دا ەجەپتەۋٸر ايىراشىلىق. اۋىلدا بالا تەربيەسٸنە بٷكٸل اۋىل ارالاساتىنداي كٶرٸنەدٸ. كٶشەدە ويناپ جٷرسەڭ, اناۋ جاقتا كەتٸپ بارا جاتقان اۋىلدىڭ ادامى «ەي, بالا, امانداسپايسىڭ با?» دەپ جٶنگە سالىپ, بولماسا جەتٸ اتاڭدى تٷگەندەپ سۇراپ, قيتۇرقى سۇراقتارىمەن قانداي ادام بوپ ٶسٸپ كەلە جاتقانىڭدى بٸر تەكسەرٸپ قويىپ, سٶيتپەۋشٸ مە ەدٸ. ال قالادا شە? قالاعا بەرٸبٸر. سول ٷشٸن قالا بالاسىنا تەك قانا ٶزٸڭ جاۋاپتىسىڭ. بالاباقشادان جٶنسٸز بٸردەڭە «جۇقتىرىپ» كەلەدٸ, ونى تٷسٸندٸرەسٸڭ. اۋلادان نەبٸر سوراقىلىقتى كٶرٸپ كەلەدٸ, ونى ايتاسىڭ. سونداعىمىز – كٷرەس. اۋىلدا ٶسكەن بالا (ٶزٸم) مەن قالا بالاسىنىڭ كٷرەسٸ قازٸرگٸ جاعداي. مەنٸكٸ سول, ەكەمنەن نە كٶردٸم, اۋىل ادامدارىنىڭ قانداي اسىل قاسيەتتەرٸن كٶردٸم, سونى بالاما كٶرسەتۋ. بالاعا كٶرسەتٸپ قانا ٷيرەتەدٸ ەكەنسٸڭ. باسقا جولى جوق ەكەن», – دەيدٸ اقىن اسىلان تٸلەگەن.
بٷگٸندە قوعامدا «ەكە اقشا تابۋمەن عانا اينالىسۋى كەرەك» دەگەن جاڭساق تٷسٸنٸك ەلٸ دە كەزدەسەدٸ. الايدا بالاعا قىمبات سىيلىقتان بۇرىن ەكەنٸڭ جانىندا ٶتكٸزگەن بٸر ساعاتى ەلدەقايدا باعالى. سەبەبٸ بالا ەكەسٸنٸڭ ايتقان سٶزٸنەن بۇرىن ونىڭ كٷندەلٸكتٸ ٸسٸنە قاراپ ٶسەدٸ. ٷلكەنگە قۇرمەت كٶرسەتۋٸ, ەڭبەككە ادالدىعى, ۋەدەسٸندە تۇرۋى, وتباسى مٷشەلەرٸنە قارىم-قاتىناسى – مۇنىڭ بەرٸ بالانىڭ ساناسىندا ٶمٸرلٸك قاعيدا بولىپ قالىپتاسادى. فوتوگراف ازامات قۇسايىنوۆ تا ٷش بالانىڭ ەكەسٸ بولعاندا بالانىڭ ٶزٸن-ٶزٸ باعالاۋى مەن ٶمٸردەگٸ باتىلدىعى كٶبٸنە ەكەسٸمەن قارىم-قاتىناسىنا بايلانىستى ەكەنٸن تٷسٸنگەنٸن ايتادى. ونىڭ سٶزٸنشە, ەكەسٸنٸڭ قولداۋىن سەزٸنٸپ ٶسكەن بالا جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ەرتە مەڭگەرەدٸ, قيىندىققا مويىمايدى, ٶز پٸكٸرٸن اشىق جەتكٸزە الادى.
«ال ەكە مەيٸرٸمٸ مەن قامقورلىعىن كٶرمەگەن بالادا سەنٸمسٸزدٸك, تۇيىقتىق نەمەسە اگرەسسييا بەلگٸلەرٸ جيٸ كەزدەسۋٸ مٷمكٸن. دەمەك, ەكەنٸڭ تەربيەدەگٸ رٶلٸ – تەك ۇلتتىق قۇندىلىق قانا ەمەس, عىلىمي تۇرعىدان دا دەلەلدەنگەن قاجەتتٸلٸك.
ٶكٸنٸشكە قاراي, قازٸرگٸ تاڭدا كٶپتەگەن وتباسى ۋاقىت تاپشىلىعىنىڭ قۇرساۋىندا قالىپ وتىر. تاڭنان كەشكە دەيٸن جۇمىس ٸستەيتٸن ەكەلەردٸڭ بالاسىمەن ەركٸن ەڭگٸمەلەسۋگە, بٸرگە كٸتاپ وقۋعا, سەرۋەندەۋگە نەمەسە ويىن ويناۋعا ۋاقىتى جەتە بەرمەيدٸ. كەيبٸرٸ مۇنى ماتەريالدىق جاعدايدى جاقسارتۋمەن اقتاعىسى كەلەدٸ. بٸراق بالا ٷشٸن ەكەنٸڭ تابىسى ەمەس, ىقىلاسى ماڭىزدى. جىلى سٶز, بٸرگە ٸشٸلگەن بٸر كەسە شاي, مەكتەپتەگٸ جەتٸستٸگٸن تىڭداۋ, دەمالىس كٷنگٸ ورتاق سەرۋەن – مۇنىڭ بەرٸ بالانىڭ جان دٷنيەسٸن بايىتادى. وتباسىنداعى تاتۋلىق تا كٶبٸنە ەكەنٸڭ ۇستانىمىنا بايلانىستى. بالالار ەكەسٸنٸڭ اناسىنا دەگەن قۇرمەتٸن كٶرٸپ ٶسسە, ەرتەڭ ٶز وتباسىندا دا سونداي قارىم-قاتىناس قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلادى. دەمەك, ەكە تەك بالانى ەمەس, بولاشاق قوعامدى تەربيەلەيدٸ. سەبەبٸ ەربٸر شاڭىراقتىڭ بەرەكەسٸ – تۇتاس ەلدٸڭ تۇراقتىلىعىنىڭ نەگٸزٸ.
ەكە تەربيەسٸ تەك تىيىم سالۋمەن نەمەسە اقىل ايتۋمەن شەكتەلمەۋٸ كەرەك. بالانىڭ ويىن تىڭداي بٸلۋ, ونىڭ ارمانىنا سەنۋ, قاتەلەسكەن سەتٸندە جازعىرۋدىڭ ورنىنا باعىت كٶرسەتۋ – ناعىز ەكەلٸك جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ بەلگٸسٸ. ەكە بالاسىنا قورقىنىش ەمەس, سەنٸم سىيلاعاندا عانا ولاردىڭ اراسىنداعى بايلانىس بەرٸك بولادى», – دەيدٸ فوتوگراف ازامات قۇسايىنوۆ.
قازٸرگٸ تسيفرلىق دەۋٸردە تاعى بٸر ماڭىزدى مەسەلە بار. بۇرىن بالانىڭ تەربيەشٸسٸ ەڭ الدىمەن اتا-اناسى بولسا, بٷگٸندە ونىڭ ورنىن تەلەفون, ەلەۋمەتتٸك جەلٸ, بلوگەرلەر مەن تٷرلٸ ينتەرنەت كەيٸپكەرلەرٸ باسىپ بارادى. ەگەر ەكە بالاسىمەن سىرلاسپاسا, ونىڭ قىزىعۋشىلىعىن بٶلٸسپەسە, بوس ۋاقىتىن بٸرگە ٶتكٸزبەسە, بالا ٶزٸنە ٷلگٸ بولاتىن تۇلعانى ۆيرتۋالدى ەلەمنەن ٸزدەيدٸ. بۇل – بٷگٸنگٸ قوعامنىڭ ەڭ ٷلكەن سىندارىنىڭ بٸرٸ.
ۇلتتىق تەربيەنٸڭ ٶزەگٸندە ەكەنٸڭ بەدەلٸ ەرەكشە ورىن العان. بۇرىن قازاق دالاسىندا ۇل بالالاردى اتقا مٸنگٸزٸپ, ەڭبەككە باۋلىعان, سٶزگە توقتاۋدى, ٷلكەندٸ سىيلاۋدى ٷيرەتكەن دە – ەكە. بٷگٸنگٸ زامان باسقا بولعانىمەن, بۇل قاعيدالار ەسكٸرگەن جوق. كەرٸسٸنشە, جاھاندانۋ جاعدايىندا ۇلتتىق بولمىستى ساقتاپ قالۋدىڭ بٸر جولى – ەكە ينستيتۋتىن نىعايتۋ.
مەملەكەت دەڭگەيٸندە دە ەكە مەرتەبەسٸن كٶتەرۋگە باعىتتالعان باستامالار كٶبەيٸپ كەلەدٸ. ەكەلەر كەڭەسٸ, وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋعا ارنالعان جوبالار, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتايتىن ٸس-شارالار – مۇنىڭ بەرٸ قوعام سۇرانىسىنان تۋىنداعان قادامدار. بٸراق ەشقانداي باعدارلاما ەكەنٸڭ ٶز جاۋاپكەرشٸلٸگٸن الماستىرا المايدى. بالاعا ەڭ قاجەتتٸ تەربيە مەملەكەتتٸك قۇجاتتاردا ەمەس, وتباسىنىڭ داستارقانىندا, كٷندەلٸكتٸ قارىم-قاتىناستا بەرٸلەدٸ.
ۇلى ويشىلداردىڭ «تەربيە – تال بەسٸكتەن باستالادى» دەگەن تۇجىرىمى بٷگٸن دە ٶزەكتٸ. ال سول تەربيەنٸڭ بٸر قاناتى – انا بولسا, ەكٸنشٸ قاناتى – ەكە. قوس قاناتى تەڭ بولعاندا عانا ۇرپاقتىڭ بولاشاعى نىق بولادى.
