ورىس مەكتەبٸنە بارعان بالاڭ قايتىپ قازاق بولمايدى

مەن – الىس-جاقىن شەتەلدەردە 18 جىل جۇمىس ٸستەپ, سونان كەيٸن قازاقستانعا قايتا ورالعان قازاقپىن. سونداعى ايتپاعىم – بٸزدەگٸ كەيبٸر «مەسەلەلەر» تۋرالى.

شەتەلدە بەرٸ اشىق, بەرٸ جارييا ٸستەلەدٸ عوي. مەسەلەن, ٷيدەگٸ بٸر بالامىز ٶتە قورقاق دەلٸك. «بالامىز تىم قورقاق…» دەيمٸز دە, ٶزٸمٸز جايباراقات جٷرە بەرەمٸز. ال شەتەلدە ەلگٸ بالانى پسيحولوگقا, دەرٸگەر-عالىمعا الىپ بارادى. ٶيتكەنٸ, قورقاقتىق – اۋرۋ. اۋىر دەرت.

شەتەلدە جٷرگەنٸمدە وسى شە­تەلدٸكتەردٸڭ ەلگەزەكتٸگٸنە تالاي رەت تاڭعالدىم. ەگەر جاپو­نييا­دا جاپون بالالارى جاپون تٸلٸن بٸلمەي, ٶزگە تٸلدە سٶيلەي باستاسا (ەرينە, جاپو­نييا بۇعان ەشۋاقىتتا جول بەر­مەيدٸ! مەن مۇنى تٸلگە تيەك رە­تٸندە الىپ وتىرمىن), سول كٷنٸ-اق بٷكٸل جاپونييادا دابىل قاعىلادى. بۇل نە? بۇل قانداي قۇبىلىس? بۇل نەدەن شىققان? جاپون بالاسىنىڭ جاپون تٸلٸن بٸلمەۋٸ دەگەن نە سۇمدىق? مەم­لەكەت قايدا قاراپ وتىر? ٷكٸمەت شە? نە كەرەك, بۇل مەسەلە بٷگە-شٸگەسٸنە دەيٸن تەكسەرٸلٸپ, مەملەكەت تاراپىنان تيٸستٸ شارا قولدانىلادى. ال بٸزدە شە? وت­باسىن بىلاي قويىڭىز, تۇتاس اۋىل, تۇتاس اۋدان, تۇتاس وبلىس قازاقشا سٶيلە­مەسە دە ەشتەڭە دەمەيمٸز.

گەرمانييادا دەل قازٸر 8 ميل­ليونعا جۋىق تٷرٸك تۇرادى. بۇلاردىڭ دەنٸ – قارا جۇ­مىسشى­لار. بٸراق, گەرمانييا ٷكٸمەتٸ «بٸزدە 8 ميلليون تٷرٸك تۇرا­دى عوي, بۇلارعا ٶز تٸلٸندەگٸ مەكتەپ, گازەت-جۋرنال, مەدەني ورتالىق اشىپ بەرەيٸك» دەگەن ەمەس. دەگە­نٸڭٸز نە, سول 8 ميلليون تٷرٸك تاراپىنان وسىنداي ۇسىنىستار بولعان كەزدە, وعان قاتاڭ تىيىم سالىپ, تٷرٸكتەردٸ ەندٸگەرٸ اۋزىن اشپايتىنداي ەتٸپ تاستايدى. ال ەندٸ بٸز تٷرلٸ ۇلتتاردىڭ مەدەني ورتالىق­تارىن, مەكتەپتەرٸن اشىپ تاستادىق. بۇل قاي مىرزاسىنۋ?

شەتەلدە جٷرگەنٸمدە, ەسٸ­رەسە, «ورىس تٸلٸندە جازاتىن قا­زاق جازۋشىسى» دەگەندٸ شەتەل­دٸك ەرٸپتەستەرٸمە تٷسٸندٸرە الماي-اق قويدىم عوي. سونان كەيٸن ولار مەن-جايدى سۇرايدى. مەن تٷگەل ايتىپ شىعام. سودان سوڭ ولار «ە,ە, ونداي جازۋشىنى ورىس جازۋشىسى» دەپ اتاساڭدار دا بولادى عوي. جازۋشىنىڭ ۇلتىن انىقتايتىن نە? تٸلٸ. تٸل – جازۋشىنىڭ قاي ۇلتتان ەكەندٸگٸن بٸلدٸرەتٸن بٸردەن-بٸر شارت. كٸمدە-كٸم قاي ۇلتتىڭ, ەلدٸڭ مەدەنيەتٸن ويى مەن بويىنا كٶبٸرەك سٸڭٸرسە, ول سول تٸلدە جازادى. ورىس تٸلٸندە جازا ما, ول – ورىس جازۋشىسى. جەنە دە ول سول جازعانىمەن, از دا بولسا ورىس ەدەبيەتٸنٸڭ, ورىس تٸلٸنٸڭ, ورىس مەدەنيەتٸنٸڭ اياسىن كە­ڭەيتتٸ. سوعان ٷلەس قوستى. دەمەك, ول – ورىس جازۋشىسى. ونى «قازاق جازۋشىسى» دەپ نەگە ٶزدەرٸڭدٸ ٶزدەرٸڭ الدايسىڭ­دار?» دەيتٸن. قازٸر قاراپ وتىرسام, سولاردٸكٸ دۇرىس ەكەن.

ال بٸز ەلٸ كٷنگە دەيٸن ورىس تٸلٸن, ورىس ەدەبيەتٸن, ورىس مەدەنيەتٸن, ورىس ٶنەرٸن دامىتىپ جٷرگەن قازاقتاردى «قازاق جازۋشىسى», «قازاق مەدەنيەت­تانۋشىسى» جەنە ت.ب. دەپ ٶزٸ­مٸز­دٸ دە, ٶزگەنٸ دە الداپ جٷرٸپپٸز.

بالانى ورىس مەكتەبٸنە بەردٸڭ بە, بٸتتٸ, ول بالا قايتىپ قازاق بولمايدى. ٶلە-ٶل­گەنشە ورىس تٸلٸنٸڭ, ورىس مەدەنيەتٸنٸڭ مٷد­دەسٸن كٶزدەپ ٶتەتٸن بولادى. بٸز بايعۇس ەڭ بولماسا وسىنى دا ايتا المايمىز عوي. ال شەتەلدە مۇنىڭ بەرٸ اشىق, جارييا ايتىلادى. بٸز دە وسىنداي اشىق­تىققا, جارييا­لىلىققا قاشان قول جەتكٸزەر ەكەنبٸز?

ساعادات سىرىمۇلى,

قىزىلجار اۋدانى,

سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسى