جەردٸڭ كەڭدٸگٸ – ٷلكەن بايلىق. مەسەلە سول بايلىقتى حالىقتىڭ يگٸلٸگٸنە جاراتۋ. جەر يگٸلٸككە اينالۋ ٷشٸن ونى يگەرۋ قاجەت. ال يگەرٸلگەن جەر عانا بايلىق كٶزٸ بولىپ تابىلادى. قازاقستاندى تەمٸرجولدارمەن, اۆتوجولدارمەن «تورلاۋ» — جەردٸ يگەرۋگە زور ىقپال ەتەر جۇمىس بولارى سٶزسٸز. ەزٸرگە, اتالمىش سالاداعى كٷرە جولدار قازاق جەرٸن شەتتەپ اينالىپ جٷرەتٸن بۇرىنعى كەڭەستٸك جٷيەدەن تولىق ارىلىپ كەتە الماي وتىر. سونداي ايماقتىڭ بٸرٸ – قوستاناي.
قوستاناي – استىقتى, كەندٸ ايماق. ەلٸمٸزدٸڭ سولتٷستٸك-باتىسىنا ورنالاسقان. قوستاناي وبلىسىنىڭ تەرريتوريياسىنا ەۋروپاداعى شاعىن مەملەكەتتەر سىيىپ كەتەدٸ. كەڭەس دەۋٸرٸندە الماتىدان گٶرٸ باستى ورتالىق مەسكەۋمەن بايلانىسى تىعىز بولىپ, رەسەيگە قاراي شىعار قارىم-قاتىناس جولدارى جاقسى دامىپ, قازاقستاننىڭ ٸشكٸ جاعىمەن بايلانىسى كەنجەلەپ قالعان. بٷگٸنگٸ تاڭدا قوستاناي قالاسى ەلوردا استانامەن, سونداي-اق وڭتٷستٸك, ورتالىق ٶڭٸرلەرمەن تٸكەلەي تەمٸرجول ارقىلى تٸكەلەي بايلانىسپايدى. قوستانايعا استانادان كەلەتٸن تەمٸرجول باتىسقا قاراي ەدەۋٸر بويلاپ بارىپ, توبىل ستانتسيياسى ارقىلى قوستانايعا كەيٸن شەگٸنٸپ بۇرىلادى. سەبەبٸ ٶتكەن عاسىردا ورىن العان ستاليندٸك يندۋسترياليزاتسييا كەزەڭٸندە توبىل ستانتسيياسى قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸگٸ مەن ورتالىعىنان شىعاتىن قورعاسىن, مىس, كٶمٸر شيكٸزاتتارىن رەسەيدٸڭ وڭتٷستٸك ورال ٶڭٸرٸندەگٸ زاۋىتتاردا ٶڭدەۋ ٷشٸن تاسىمالعا قاجەتتٸ جول رەتٸندە سالىنعان ەدٸ. وسى توبىلدان تەمٸرجول تۋرا رەسەيگە شىعىپ كەتەدٸ. رەسەيلٸك مٷددەنٸ ويلاعان سول كەزدەگٸ ساياسات قازاقستان ٸشٸندەگٸ جول قاتىناستارىنا نەمقۇرايلى قاراپ, سونىڭ سالدارىنان وبلىس ورتالىعى قوستاناي بٸر بٷيٸردە قالىپ قويادى. سونىمەن بٷگٸنگٸ تاڭدا وڭتٷستٸك ٶڭٸردەن نەمەسە استانادان قوستانايعا كەلگەن جولاۋشى 5 ساعاتتىق ۋاقىتىن اينالما جولعا «قۇربان» ەتەدٸ. اينالام جولدىڭ قاشىقتىعى — 240 شاقىرىم.
بۇرىن مەسكەۋگە قاراپ ساعات تٷزەگەن بٷگٸنگٸ تەۋەلسٸز قازاقستان ەندٸ بارلىق باعىتىن ەلوردادان تٷيٸندەلەتٸن ماقساتتارعا وراي قيمىلداۋى تيٸس. وسى ورايدا, استانا ارقىلى وڭتٷستٸك ٶڭٸردٸ قوستاناي قالاسىمەن بايلانىستىراتىن تەمٸرجولدى توبىل ارقىلى اينالدىرماي «قۇسمۇرىن» ستانتسيياسىنىڭ تۇسىنان بۇرىنعى «تسەليننىي» تەمٸرجولىنا (ورتالىق قازاقستاندى سولتٷستٸكپەن بايلانىستىراتىن جول, قازٸرگٸ كٶكشەتاۋ-قوستاناي باعىتى) «شوققاراعاي» ستانتسيياسىنا قوسىپ, تٶتە جول سالىنسا, جول قاشىقتىعى ەدەۋٸر قىسقارار ەدٸ. قۇسمۇرىن مەن شوققاراعاي اراسى — 90 شاقىرىم.
ەگەر وسى ارالىق تەمٸرجولمەن جالعاسسا, ونىڭ مىناداي ەكونوميكالىق-ەلەۋمەتتٸك پايداسى بولار ەدٸ:
- استانا مەن قوستاناي اراسى ەدەۋٸر قىسقارىپ, جولاۋشىلاردىڭ ۋاقىتى ەرٸ قارجىسى ٷنەمدەلەدٸ. بۇل — ادام كاپيتالىن دامىتۋعا قوسىلعان ەرەكشە ٷلەس. جولاۋشىنىڭ جول شىعىنىنان ٷنەمدەلگەن قارجىسى باسقا سالالارعا سالىنىپ, ەسٸرەسە, ادامنىڭ ٶزٸن-ٶزٸ جەتٸلدٸرەتٸن سالاعا باعىتتالار ەدٸ (بٸلٸم, دەنساۋلىق, تۋريزم ت.ب.). قازٸرگٸ تاڭدا استانا-اقتٶبە, اتىراۋ باعىتىندا جٷرەتٸن «تالگو» جٷردەك پويىزى توبىل ستانتسيياسىنا دەيٸن 7 ساعات جٷرەدٸ. ەگەر ول قۇسمۇرىن ستانتسيسىنان قوستانايعا تۋرا بۇرىلسا, ەرٸ كەتكەندە سول 7 ساعاتتىڭ و جاق, بۇ جاعىندا وبلىس ورتالىعىنان تٶبە كٶرسەتەر ەدٸ;
- وبلىستىڭ وڭتٷستٸكتەگٸ شەتكٸ ٶڭٸرٸ تورعاي ايماعىنىڭ ورتالىعى بولىپ سانالاتىن ارقالىق پەن قوستاناي اراسىنداعى تەمٸرجول قاشىقتىعى دا كەمٸندە 5 ساعاتقا قىسقارار ەدٸ. ارقالىق قالاسى شۇبارتاۋ-بەينەۋ تەمٸرجولىنا قوسىلعانىن جەنە الداعى ۋاقىتتا ول جولمەن جولاۋشىلار پويىزى دا جٷرەتٸنٸن ەسكەرسەك, وڭتٷستٸكپەن سولتٷستٸكتٸڭ اراسى تەمٸرجول ارقىلى ەدەۋٸر جاقىندايدى;
- استانادان باتىس قازاقستانعا قاراي جٷرەتٸن پويىزدار وبلىس ورتالىعى قوستاناي ارقىلى ٶتٸپ (قازٸر ولار بٷيٸردەگٸ قوستانايعا بۇرىلماي, توبىل ستانتسيياسى ارقىلى ٶتٸپ جاتىر) قالانىڭ ترانزيتتٸك مٷمكٸندٸگٸ ارتار ەدٸ. بۇل – بٸر. ەكٸنشٸدەن, بۇل جۇمىستار ٶز كەزەگٸدە بٸر بٷيٸردە وقشاۋ تۇرعان وبلىس ورتالىعى قوستانايدى قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸك جەنە باتىس ايماقتارمەن تٷرلٸ باعىتتا تىعىز بايلانىسۋىنا جول اشىپ, بيزنەستٸك بايلانىس, ەرٸپتەستٸكتٸڭ جاندانۋىنا سەپتٸگٸن تيگٸزەرٸ انىق;
- قۇسمۇرىن ستانتسيياسى ماڭىندا تەز جاناتىن قوڭىر كٶمٸر كەنٸنٸڭ ٷلكەن قورى بار. وعان كٶرشٸ رەسەيدەگٸ ترويتسك گرەس-ٸ قىزىعىۋشىلىق تانىتىپ جٷر. تەمٸر جول تۋرا قوستانايعا تارتىلسا, ترويتسكٸگە شىعاتىن قاشىقتىق قىسقارادى. كٶمٸر كەنٸنٸڭ ەكٸنشٸ تىنىسى اشىلادى. ال سولتٷستٸك ايماقتاعى ەڭ ٷلكەن كٶل قۇسمۇرىن بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا دا قولايلى;
- قۇسمۇرىننان وبلىس ورتالىعىنا تۋرا تارتىلعان تەمٸرجول تابيعاتى سۇلۋ قوستانايدىڭ ەڭ ەدەمٸ جەرلەرٸنٸڭ بٸرٸ, كۋرورتتى ايماق «سوسنوۆىي بوردان» (اراقاراعاي ورمانىنىنداعى «شوققاراعاي» ستانتسيياسى) ٶتۋٸ تيٸس. بۇل «سوسنوۆىي بور» كۋرورتىنا وڭتٷستٸك جەنە باتىس ٶڭٸرلەردەن كەلەۋشٸلەردٸڭ سانىن كٷرت اسىرادى. قازٸرگٸ تاڭدا ولار اتالمىش كۋرورتقا جەتۋ ٷشٸن قوستانايعا كەلٸپ, ەرٸ قاراي 50 شاقىرىم كٶلٸكپەن بارۋعا تۋرا كەلٸپ جٷر, ەكٸنشٸ سٶزبەن ايتقاندا, قيىنشىلىق, جول ازابىن تارتىپ جٷر. ايتپاقشى, «سوسنوۆىي بور» كۋرورتىنىڭ ەمدٸك سۋىنىڭ قاسيەتٸ داڭقتى كارلوۆو ۆارودان كەم ەمەس. ەۋروپانىڭ اتالمىش كۋرورتىنا ەمدەلەتٸن كٸسٸلەرگە دەرٸگەرلەر «سوسنوۆىي بوردى» دا ۇسىنادى;
- جاڭا تەمٸرجول ەگٸن جەنە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن ەۋليەكٶل, قاراسۋ, التىنسارين اۋداندارىنىڭ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸنە تەمٸرجول ٶزگەشە ەكپٸن, ٶزگەرٸستەر الىپ كەلەرٸ سٶزسٸز. ەگٸن مەن مال شارۋشىلىعىمەن اينالىساتىن جەكە شارۋشىلىقتاردىڭ قاتارى كٶبەيەدٸ. ولاردىڭ قولىن بايلاپ وتىرعانى ينفراقۇرىلىمداردىڭ تاپشىلىعى. تەمٸرجول اتالمىش اۋداندارىنىڭ ٷستٸنەن ٶتٸپ, التىنسارين اۋدانىنىڭ ورتالىعى وباعانعا جاقىن شوققاراعايعا ايالدايدى. شاعىن شوققاراعاي كٶكشەتاۋداعى بۋراباي ستانتسيياسى سىندى الىس-بەرٸسٸ مول تەمٸرجول بەكەتٸنە اينالىپ, سول ماڭداعى شاعىن اۋىلداردىڭ تٸرشٸلٸگٸن جانداندىرار ەدٸ (تاكسيشٸلەر, ساۋدا ورىندارى, قىزمەت كٶرسەتۋ ت.ب.). دەل وسىنداي نەرسە تابيعاتى سۇلۋ, قازىنالى قۇسمۇرىنعا دا تۋارى انىق;
- قۇسمۇرىن مەن قوستاناي قالاسى ارالىعىن «سوسنوۆىي بور» ٷستٸمەن تەمٸرجول ارقىلى قوسۋ ٸشكٸ تۋريزمدٸ (ٶلكەتانۋلىق ساياحات, بالىق اۋلاۋ, تابيعات اياسىنداعى دەمالىس) جانداندىرادى. سەبەبٸ قۇسمۇرىن – ورماندى, تابيعاتى كٶركەم, جەرٸ باي تاريحي مەكەن. مۇندا اتاقتى ابىلاي حاننىڭ نەمەرەسٸ شىڭعىس ۋەليحانوۆ امانقاراعاي وكرۋگٸنٸڭ دۋانباسى بولىپ قىزمەت ەتٸپ, قازاقتىڭ اتاقتى عالىمى شوقان ۋەليحانوۆتىڭ بالالىق شاعى ٶتكەن. بالا شوقان وسى ٶلكەدە تٷركٸ حالىقتارىنا ورتاق مۇرا, اتاقتى «ەدٸگە باتىر» جىرىن جازباعا تٷسٸرگەن. قۇسمۇرىن كٶلٸنە وباعان ٶزەنٸ قۇيىپ, سول ٶزەن كٶلدەن قايتا اعىپ شىعادى. بۇل — تابيعاتتا سيرەك كەزدەسەتٸن قۇبىلىس. قازاقستاندا مۇنداي قۇبىلىس ەرتٸس ٶزەنٸنٸڭ بويىنداعى زايسان كٶلٸندە بار. قۇسمۇرىن كٶلٸنٸڭ ماڭىنان دەمالىس ورىندارىن دا اشىپ, وعان وبلىس ورتالىعىنىڭ تۇرعىندارى مەن, «سوسنوۆىي بور» كۋرورتىنا كەلگەن دەمالۋشىلاردىڭ قىدىرىپ بارۋىنا مٷمكٸندٸك اشۋعا بولادى.
- ەلٸمٸزدە 2014 جىلدان باستاپ ەلباسى ن. نازارباەۆتىڭ «مەڭگٸلٸك ەل» يدەياسىن جٷزەگە اسىرۋدى جەنە ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعى جاستاردى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋدٸ كٶزدەيتٸن, «مەڭگٸلٸك ەل جاستارى — يندۋستريياعا» «سەرپٸن-2050» ەلەۋمەتتٸك جوباسى قولعا الىنعان بولاتىن. جوبانىڭ باستى ماقساتى – جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋدەگٸ ەلەۋەتٸ تٶمەن, بٸراق دەموگرافييالىق ٶسٸمٸ جوعارى وڭتٷستٸك پەن باتىس ٶڭٸرٸ جاستارىن يندۋسترييالدى-يننوۆاتسييالىق باعدارلامانىڭ ٸرٸ جوبالارى جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان سولتٷستٸك-باتىس جەنە شىعىس ايماقتاردا ورنالاسقان جوعارى وقۋ ورىندارىندا بٸلٸم الۋعا جەردەم ەتٸپ, كەيٸن ولاردى سول ٶڭٸردەگٸ بوس جۇمىس ورىندارىنا ورنالاستىرۋ. ەكٸ جىلدىڭ ٸشٸندە قوستانايدىڭ جوو-لارى مەن كوللەدجدەرٸنە 1200 جۋىق جاسٶسپٸرٸمدەر كەلٸپ, بٸلٸم الۋدا. ولاردىڭ الدى يندۋستراليزاتسييا كارتاسىنا ەنگەن نىساندارعا جۇمىسقا ورنالاسىپ تا جاتىر. بٸراق قوستانايعا «سەرپٸن -2050» جوباسىمەن كەلۋشٸ جاستارعا دا, ولاردىڭ اتا-اناسىنىڭ جانىنا باتاتىن جاعداي – جولدىڭ الىستىعى. قالعان نەرسەنٸڭ بارلىعى اۋانىڭ تازالىعى, تابيعاتتىڭ سۇلۋلىعى, ەلدٸڭ مەدەنيەتٸ, وقۋ ورىندارىنىڭ جاعدايى – بەرٸ ولارعا ۇنايدى. جولدىڭ قاشىقتىعى قىسقارسا, وڭتٷستٸكتەگٸ اعايىنداردىڭ سولتٷستٸككە كەلٸپ ورنالاسۋ اعىنى ارتا تٷسەر ەدٸ. قوستاناي سىندى شەكارالىق ايماقتىڭ دەموگرافييالىق, ەڭبەك رەسۋرستارى تۇرعىسىنان قاۋٸپسٸزدٸگٸ — «مەڭگٸلٸك ەل» يدەياسىنىڭ تەرەڭ استارىنىڭ بٸرٸ. سوندىقتان بۇل ٶلكەگە قازاقستاننىڭ ٶزٸنٸڭ ٸشكٸ رەسۋرستارى ەسەبٸنەن ينۆەستيتسييا سالۋ – ەلدٸڭ بولاشاعىنا باعىتتالعان ناقتى قادام;
- قۇسمۇرىن-شوققاراعاي تەمٸرجولىن سالۋ حرومتاۋدا اشىلعان تەمٸرجول رەلس زاۋىتى ٶنٸمدەرٸنٸڭ توقتاۋسىز شىعۋىنا, سۇرانىستىڭ ارتۋىنا دا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ.;
- قۇسمۇرىن-شوققاراعاي تەمٸرجولى ەلٸمٸزدٸڭ ٸشكٸ بايلانىسىن نىعىزداي وتىرىپ, جەر يگەرۋگە, ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋعا ٸشكٸ جەنە شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالاردى كەڭ تارتۋعا دا جول اشادى. قىس مەزگٸلٸ بوراندى بولىپ كەلەتٸن بۇل ٶلكەنٸ (جالپى, سارىارقانى) تەمٸر جولمەن ٶرمەكشٸنٸڭ تورىنداي ەدٸسپەن «تورلاپ تاستاۋ» — جەردٸ ٶز كٷشٸمٸزبەن يگەرۋدٸڭ بٸر جولى.
الماسبەك ەبسادىق, قوستاناي قالاسى
ۇلت پورتالى
