ٶنەرلٸ جان مەڭگٸ جاسايدى

ادام دٷنيەگە كەلگەن سوڭ ارتىنان ارلى ٸز قالدىرۋ ادامزاتتىق پارىز. بۇل زاڭدى قاعيدا , ساڭ عاسىر بويى ٶزگەرمەيتٸن اكسيوما. ال, ٶنەر يەسٸنٸڭ ٸزگٸ جولى, ۇرپاققا ٷلگٸ, حالىققا قاجەت قۇندىلىق. ٶنەرلٸ جان مەڭگٸ جاسايدى. بارلىق سانالى عۇمىرىن ٶنەرگە ارناعان قر مەدەنيەت قايراتكەرٸ ەبدٸلدەنوۆا كٷلەش قالىمقىزى اپتا بۇرىن ارامىزدان وزعانمەن,  جىلدار بويى جۇرتتىڭ جادىنان كەتپەي, ەرٸپتەستەرٸنٸڭ جٷرەگٸنەن مەڭگٸ ورىن الاتىنىنا كٷمەنٸمٸز جوق.

كٷلەش قالىمقىزى 1952 جىلى 16-ناۋرىزدا شىعىس قازاقستان وبلىسى, تارباعاتاي اۋدانى, اقجار اۋىلىندا دٷنيەگە كەلگەن. بالا كٷنٸنەن ٶنەرگە جانى عاشىق, تالابى تاۋداي كٷلەش قالىمقىزى ەل ىقىلاسىنا ەرتە بٶلەنگەن جان.

 1974 جىلدان باستاپ اباي اتىنداعى قازاق مۋزىكالى-دراما تەاترىندا قىزمەت اتقاردى. دارىندى اكتريسا وسى تەاتر قابىرعاسىندا ٶزٸنٸڭ سان قىرلى تالانتىن كٶرسەتٸپ, ٷلكەن تاريحي تۇلعالاردى سومداپ, ٶنەردٸڭ بيٸگٸنە كٶتەرٸلدٸ.  تۇڭعىش رەت ع.مٷسٸرەپوۆتىڭ  «قوزى كٶرپەش – بايان-سۇلۋ»   – بايان, «اقان سەرٸ – اقتوقتى»- اقتوقتى, ت.احتانوۆتىڭ «كٷشٸك كٷيەۋ» -بوتا رٶلدەرٸن شەگٸنە جەتكٸزٸپ وينادى. اتالعان رٶلدەر تەاتر رەپەرتۋارىنىڭ ەڭ سٷبەلٸ تۋىندىلارى ەكەنٸن ايتا كەتكەنٸمٸز جٶن. وسى تاريحي تۇلعالاردى حالىق جٷرەگٸنە جەتكٸزۋ جولىندا , اكتريسانىڭ دارىنى, ەڭبەك سٷيگٸشتٸگٸ, تالابى ايقىن اڭعارىلدى.  م.سەرسەكەەۆتٸڭ “زاڭدى نەكە” كومەديياسىنىڭ دا جانىن كٸرگٸزٸپ, جوعارعى دەرەجەدە ٶتۋٸنگە ات سالىستى.

ت.جۇرتباەۆتىڭ «قۇناناباي» تراگەديياسىندا ۇلجان وبرازىن جاساپ, جەزقازعان قالاسىندا ٶتكەن رەسپۋبليكالىق تەاتر بايقاۋىندا ەرەكشە كٶزگە تٷسٸپ, اتالىپ ٶتتتٸ. سول ارادا وتىرعان تەاتر سىنشىلارى دا جىل لەبٸزدەرٸن بٸلدٸرٸپ, تەاترىمىزدىڭ ابىرويىن اسپانداتتى.   ك.ەبدٸلدەنوۆا سان-قىرلى ساحنا شەبەرٸ. وسى جىلدار ٸشٸندە تراگەدييالىق جەنە كومەدييالىق سپەكتاكلدەردٸڭ بارلىعىندا باستى-باستى بەينەلەردٸ سومدادى.  قاراعاندى قالاسىندا بولعان تەاتر بايقاۋىندا ش.ايتماتوۆتىڭ «بوراندى بەكەت» دراماسىندا نايمان-انا بەينەسٸن جاساپ, تەاتر ماماندارىنىڭ ىقىلاسىنا بٶلەنٸپ, «ەڭ ٷزدٸك -انا» بەينەسٸن جاساعان ارتيس رەتٸندە ماراپاتتالدى. 

كەيٸنگٸ جىلدارى ساحنادا قويىلعان ٶزبەك دراماتۋرگٸ س.احمادتىڭ «كەلٸندەر كٶتەرٸلٸسٸ» كومەديياسىنداعى كٷلەش ويناعان ساتتى بەينەسٸ كٶرەرمەندەردٸڭ كٶڭٸلٸنەن شىعىپ, ارتيستٸڭ سان قىرلى شەبەرلٸگٸ ەرەكشە بايقالدى.

سونىمەن قاتار ە.ورازبەكوۆتىڭ «بٸر تٷپ الما اعاشى» سپەكتاكلٸندە انا, ٶ.بورانباەۆتىڭ «سوتانايدىڭ سوڭعى ٷيلەنۋٸ» قويىلىمىندا گٷلشاتاي, ج.قامباروۆتىڭ          «جٷرەك جىلۋى» دراماسىنداعى بالالار ٷيٸنٸڭ اسپازى, قاراپايىم انا مارفۋعا بەينەسٸن ٶتە شەبەرلٸكپەن ويناپ, ٶزٸنٸڭ كەڭ جٷرەكتٸ, مەيٸرٸمدٸ انا ەكەنٸن كٶرسەتتٸ.

ك.ەبدٸلدەنوۆا جاس جەتكٸنشەكتەردٸڭ سٷيٸكتٸ ارتيسٸ. ول كٶپتەگەن ەرتەگٸلەردە مىستان كەمپٸر جەنە اڭداردىڭ كەيٸپتەرٸندە كٶرٸنە بٸلدٸ. «التىن تاق», «باتىر كٶجەك», «دوستىق پەن قاستىق», «بٸر ۋىس بيداي», «اسار» ەرتەگٸلەرٸندە ويناپ, بالالار جٷرەگٸنە ەرەكشە جول تاپتى. كٷلەش تەك قازاقستان ەمەس, كٶپتەگەن شەت ەلدەرگە ٶنەر كٶرسەتٸپ, ەلٸمٸزدٸڭ ابىرويىن كٶتەردٸ. بٸزدٸڭ تەاترىمىز تٷركمەنستان, تەجٸكستان, قىتاي ەسٸرەسە دٷنيەجٷزٸلٸك ەگيپەت مەملەكەتٸنٸڭ استاناسى  كاير قالاسىندا ٶتكەن 14-شٸ دٷنيەجٷزٸلٸك تەجٸريبەلٸ تەاتر فەستيۆالٸندە كٷلەش ەبدٸلدەنوۆا سومداعان ش.ايتماتوۆتىڭ «بوراندى بەكەت» دراماسىنداعى نايمان-انا بەينەسٸ ەرەكشە اتالىپ, كاير فەستيۆالٸنٸڭ كاتالوگٸنە ەندٸ.

كٷلەش قالىمقىزى انا بەينەسٸن جاساۋدا وزىق اكتريسا. بارلىق تاريحي قازاق ەيەلدەرٸنٸڭ وبرازىن ەل جٷرەگٸنە جەتكٸزە بٸلدٸ.

قوعامدىق جۇمىستاردا ەرقاشان بەلسەنە قاتىسىپ, بارلىق سانالى ٶمٸرٸن تەاترعا ارناعان كٷلەش ەبدٸلدەنوۆا ٶمٸردەن ٶتسە دە جٷرەكتٸڭ تٶرٸندە مەڭگٸ قالارى سٶزسٸز.

مەرەي قارتوۆ, ەدەبي بٶلٸمنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ