«بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ دەستٷرلٸ تامىز كەڭەسٸنە ۇسىنىس-پٸكٸرلەر جيناپ جاتىر» دەگەندٸ قۇلاعىمىز شالعان سوڭ, ويدا جٷرگەن ۇسىنىستاردى ايتۋدى جٶن سانادىق. مەن جوعارى ساناتتى مەكتەپ مۇعالٸمٸمٸن. 2013 جىلى نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸنٸڭ پەداگوگيكالىق شەبەرلٸك ورتالىعىندا بٸرٸنشٸ دەڭگەيلٸك كۋرستان ٶتٸپ, جاڭا باعدارلاما بويىنشا بٸلٸم الدىم. ياعني وسى باعدارلاما تۋرالى پٸكٸر ايتۋعا مورالدىق تولىق قۇقىم بار دەپ سانايمىن.
جالپى العاندا, جاڭا باعدارلاما ٶزٸمە ۇنايدى. دەگەنمەن مامان رەتٸندە ونىمەن كەلٸسپەيتٸن تۇستارىم دا بارشىلىق. جاڭا باعدارلامانىڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ – مەكتەپ جۇمىسى مەن وقۋشى جەتٸستٸكتەرٸن ٶرٸستەتۋدەگٸ نەگٸزگٸ تۇلعا – مۇعالٸم دەگەن ۇستانىمدى نەگٸزگە الا وتىرىپ, جىلدام ٶزگەرٸپ جاتقان زامان تالابىنا ساي, مۇعالٸمدەرگە وقۋشىلاردى قالاي وقىتۋ كەرەكتٸگٸن ٷيرەتٸپ, سونىڭ نەتيجەسٸندە ەركٸن, ٶزٸندٸك دەلەل-ۋەجدەرٸن نانىمدى جەتكٸزە بٸلەتٸن, ىنتالى, سەنٸمدٸ, سىني پٸكٸر-كٶزقاراستارى جٷيەلٸ دامىعان, ساندىق تەحنولوگييالاردا قۇزىرلىلىق تانىتا الاتىن جەنە ٶز بٸلٸمدەرٸ مەن داعدىلارىن كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە دە قولدانا بٸلەتٸن وقۋشى قالىپتاستىرۋعا دايارلاۋ ەكەندٸگٸ بەلگٸلٸ.
«تەحنولوگييالىق, پەداگوگيكالىق جەنە مازمۇندىق بٸلٸم اراسىنداعى ٶزارا بايلانىستى ٸسكە اسىرۋعا قابٸلەتتٸ مۇعالٸم جوعارى دەڭگەيدەگٸ كەسٸپقوي دەپ سانالادى» (ميشرا مەن كيولەر) دەگەن قاعيدانى ەسكە الا وتىرىپ, بٸلٸم بەرۋ مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى تۋرالى بٸرەر سٶز ايتايىن. بۇل سٶزٸمدٸ قارسىلىق دەپ ەمەس, كەمبريدج تەحنولوگيياسىنداعى جەتٸ مودۋلدٸڭ بٸرٸ – «سىني تۇرعىدان ويلاۋعا ٷيرەتۋدٸڭ» ەسەرٸ دەپ تٷسٸنٸڭٸزدەر.
بٷكٸلحالىقتىق تالقىلاۋدان ٶتپەگەنٸ بولماسا, جالپى العاندا, باعدارلامانىڭ بٸرەر بابىنان باسقاسى ٸزگٸ نيەتتەن تۋعان سيياقتى.
باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋعا كەدەرگٸ بولاتىن ماڭىزدى فاكتورلار مىنالار: بٸرٸنشٸ, وقىتۋ مەن وقۋدا اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق تەحنولوگييالاردى پايدالانۋدا 2019 جىلعا دەيٸن مەكتەپتەردٸڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاساقتاپ ٷلگەرۋ مٷمكٸن بە? ينتەرنەتكە قاراجات تابۋعا بولار. ال سونشاما مەكتەپكە ينتەراكتيۆتٸ تاقتالار ورناتۋ مەن بارلىق وقۋ كابينەتتەرٸن كومپيۋتەرلەندٸرۋ مٷمكٸن بە? مىسالى, مەن 1500 بالا وقيتىن مەكتەپتە جۇمىس ٸستەيمٸن. وسىنشاما بالاعا بار بولعانى 11-12 ينتەراكتيۆتٸك تاقتا بار. ولاردىڭ ٶزٸ 2009-2010 جىلدارى شىعارىلعان تاقتالار. بۇزىلا قالسا قوسالقى بٶلشەك تابۋ قيىن جەنە ونىسى ٶتە قىمبات. پەن مۇعالٸمٸنەن بٶلەك, وسى قۇرال-جابدىقتارعا قىزمەت كٶرسەتەتٸن ينجەنەر-ماماندار ەسكەرٸلدٸ مە? ميلليونعا جۋىق تۇرعىنى بار وبلىس ورتالىعىنداعى جاعداي ماردىمسىز بولسا, شالعاي اۋىلدارداعى مەكتەپتەردٸڭ جاعدايى قالاي بولماق? وبلىس, اۋدان ورتالىقتارىندا بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندەگٸ كومپيۋتەرلٸك-اقپاراتتىق تەحنولوگيياسىنا ارنايى قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ قاراستىرىلدى ما?
ەكٸنشٸ, كادر مەسەلەسٸ. كادر كٶپ, بٸراق ناعىز كادر تاپشى. وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ مەكتەپتەرٸنە كەلٸپ جاتقان جاس مامانداردىڭ بارلىعى دەرلٸك وسى ٶڭٸردەگٸ اتتارىنان ات ٷركەتٸن, اشىق (شاشىق) جوعارى وقۋ ورىندارىن بٸتٸرۋشٸلەر. شالعاي اۋىلدار تٷگٸل, وبلىس ورتالىعىندا ورنالاسقان «ليتسەي» ستاتۋسى بار مەكتەپكە 13 جىلدان بەرٸ الماتى مەن استانانىڭ بەلدٸ جوعارى وقۋ ورنىن بٸتٸرگەن جاس مامان كەلگەن ەمەس. ولار ەندٸ 2019 جىلعا دەيٸنگٸ 2,5 جىل ٸشٸندە كەلە قويادى دەپ ويلايسىز با? تٸپتٸ كەيٸنگٸ ون شاقتى جىلدا جوعارى وقۋ ورىندارى مەكتەپتەرگە پراكتيكانت جٸبەرۋدٸ دە قويدى. ستۋدەنت پراكتيكاسىز قالاي مامان بولادى?
مۇعالٸم جەنە جەكە ازامات رەتٸندە ٶزٸمدٸ باعدارلامانىڭ مىنا تۇستارى قاتتى ويلاندىرادى. مەسەلەن, ٷشتٸلدٸلٸكتٸ الايىق. قانشا تٸل بٸلسەڭ دە ارتىق ەمەس. بٸراق زاڭمەن بەكٸتٸلگەن مەملەكەتتٸك تٸلدٸ شىن مەنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك ەتە الماي تۇرعان جاعدايىمىزدا ٷشتٸلدٸلٸكتٸ ابايلاپ ٸسكە اسىرۋ كەرەك.
باستاۋىش سىنىپتاردا بالانى انا تٸلٸندە وقىتقان جٶن. وسى سىنىپتاردا بالانىڭ اقىل-ويى مەن دٷنيەتانىمىنىڭ نەگٸزٸ قالانادى. ٷشتٸلدٸلٸك ەنگەن جاعدايدا انا تٸلٸ بۇرىن ەكٸنشٸ پلاندا بولسا, ەندٸ ٷشٸنشٸ ساتىعا سىرعيدى. اتا-انا الدىمەن شەت تٸلٸنە كٶبٸرەك نازار اۋداراتىن بولادى. بالالارىن قازاق مەكتەبٸنە بەرۋ ارقىلى ٶزدەرٸ دە قازاق تٸلٸن ٷيرەنە باستاعان ورىستٸلدٸ قازاقتار تٸل ٷيرەنۋدەن باس تارتۋعا مەجبٷر بولادى. ەندٸ ولار بالاسى ٷشٸن اعىلشىن تٸلٸن باستى نازاردا ۇستايدى. قازاق تٸلٸمەن تەرەڭٸرەك اينالىسۋعا ۋاقىتى بولا بەرمەۋٸ مٷمكٸن. ەڭ باستىسى, ەندٸ ولاردا قازاق تٸلٸن ٷيرەنۋگە دەگەن موتيۆاتسييا قالمايدى. قازاق تٸلٸنٸڭ ارى قارايعى تاعدىرى نە بولادى?
ٷشتٸلدٸلٸك تۋرالى ايتا وتىرىپ, جوعارىدا ايتىپ ٶتكەن ماماندار مەسەلەسٸنە قايتا ورالۋعا مەجبٷر بولامىز. اعىلشىن تٸلٸن ٷيرەتە الاتىن دەرەجەدە بٸلەتٸن مامان 50-60 مىڭ تەڭگە جالاقىسى بار مەكتەپكە بارا ما? اۋىل مەكتەبٸنٸڭ جايى قالاي بولادى? جاس مامان اۋدارماشىلىقتى تاڭدايدى نەمەسە اعىلشىن تٸلٸن وقىتاتىن اقىلى كۋرستارعا جۇمىسقا ورنالاسۋعا تىرىسادى. نەتيجەسٸندە مەكتەپكە جوعارى وقۋ ورنىن سٷيرەتٸلٸپ ەزەر بٸتٸرگەن مامان بارادى. ٷشتٸلدٸلٸكتٸ قولداۋشى شەنەۋنٸكتەر مەن بيزنەسمەندەر سوڭعى رەت اۋىلداردا قاشان بولىپتى? بولسا, مەكتەپكە باس سۇقتى ما?
بەسكٷندٸك وقۋ جٷيەسٸنە كٶشۋ
ادام اعزاسى تەۋلٸكتٸك ريتمدەرمەن جۇمىس ٸستەيتٸنٸ بەلگٸلٸ. ادام قالاسا دا, قالاماسا دا تەۋلٸگٸنە بەلگٸلٸ بٸر مەرزٸمدە دەمالۋى قاجەت. اعزاعا زورلىق جٷرمەيدٸ. وقۋ اپتاسىن قىسقارتقانمەن, تەۋلٸكتٸ ۇزارتا المايسىڭ. بەسكٷندٸك وقىتۋ جٷيەسٸنە ٶتۋ ٷشٸن كەيبٸر ساعاتتار عانا ەمەس, تٸپتٸ پەندەر قىسقارتىلىپ, جۇمىس ساعاتىن ۇزارتۋعا تۋرا كەلەدٸ. بۇرىن ورتا ەسەپپەن 5-6 ساباق بولسا, ەندٸ 7-8 ساباق ٶتٸلەتٸن بولادى. ال قانداي پەندەر قىسقارتىلادى? ول قىسقارتۋلار بالانىڭ ازامات رەتٸندە قالىپتاسۋىنا قالاي ەسەر ەتەدٸ? بولاشاق مامان دايارلاۋعا ەسەرٸ قالاي بولماق? ەڭبەك نارىعىندا بەسەكەلەستٸك قىزىپ تۇرعاندا بالالارىمىزدى بٸلٸمسٸز ەتٸپ المايمىز با?
كٶپشٸلٸك اتا-انانىڭ مەكتەپ جاسىنداعى بالاسىنا تەربيە بەرۋٸ «ٸشكٸزدٸم», «جەگٸزدٸم», «كيٸندٸردٸم» دەگەن تٷسٸنٸكتٸڭ شەڭبەرٸنە قاراي تارىلىپ بارا جاتقانى بەلگٸلٸ. جالعىزٸلٸكتٸ انا نەمەسە ەكەلەردٸڭ, نەمەسە بالا تەربيەسٸن تٷبەگەيلٸ مەكتەپكە ارتىپ قويعان وتباسىلار مەن بالالارى ەكٸ كٷن ٷيدە وتىرا الا ما? كٶشە كەزٸپ كەتپەسٸنە كٸم كەپٸل?
«قامقورشىلار كەڭەسٸ» تۋرالى
مەكتەپتەردە باتىس ٷلگٸسٸندەي ماتەريالدىق قولداۋ كٶرسەتٸپ قانا قويماي, مەكتەپتٸڭ وقۋ باعدارلاماسىن جاساۋ مەن كادر تاڭداۋ ٸسٸنە قاتىساتىن «قامقورشىلار كەڭەسٸن» قۇرۋ ٷشٸن الدىمەن ەلدە ورتا تاپ قالىپتاستىرىپ الۋ كەرەك. بٸزدە مەكتەپكە قوماقتى قارجىلىق قولداۋ كٶرسەتۋگە ماتەريالدىق جەنە مورالدىق تۇرعىدا دايىن شىن مەنٸندەگٸ ورتا تاپ بار ما? مۇنىڭ ارتى بالالارى ارقىلى بوپسالاپ, اتا-انالاردان جاپپاي اقشا جيناۋ بولىپ كەتپەي مە?
لاتىن ەلٸپبيٸ تۋرالى
لاتىن ەلٸپبيٸنە اۋىسۋ, بٸرٸنشٸدەن, بٸزدٸڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىقپەن ينتەگراتسييالانۋىمىزدى جەدەلدەتەدٸ. ەكٸنشٸدەن... ەركٸم ەر مەسەلەگە ٶزٸ وتىرعان تٶبەشٸكتەن قارايدى. مەكتەپ مۇعالٸمٸ بولعاندىقتان, مەن ەلٸپبي اۋىستىرۋ مەسەلەسٸنە دە بٸلٸم سالاسىنىڭ پريزماسىنان قارايمىن. جىل سايىن قازاقستان مەكتەپتەرٸن بٸتٸرگەن بالالاردى رەسەيدٸڭ جوعارى وقۋ ورىندارى جاي عانا ەڭگٸمەلەسۋ ارقىلى ٶزدەرٸنە ەكەتٸپ جاتىر. جەنە ەڭ بٸلٸمدٸ تٷلەكتەرٸمٸزدٸ تاڭداپ الىپ جاتىر. مەسەلەن, ٶزٸم جۇمىس ٸستەيتٸن قازاق-ورىس مەكتەپ-ليتسەيٸنٸڭ ورىس سىنىپتارىن جىل سايىن 50-گە جۋىق تٷلەك بٸتٸرسە, سونىڭ جارتىسىنان كٶبٸ رەسەيگە وقۋعا كەتەدٸ. كٶپشٸلٸگٸ سول ەلدٸڭ ازاماتتىعىن الىپ, سوندا قالىپ قويادى. بۇل, بٸر جاعىنان, دەموگرافييالىق شىعىن بولسا, ەكٸنشٸ جاعىنان, تۋعاننان باستاپ, سول بالالار باراتىن بالاباقشاعا, مەكتەپكە كەتەتٸن شىعىنداردى ەسەپكە الساق, سالىق تٶلەۋشٸنٸڭ قالتاسىنان شىعاتىن قوماقتى قارجى كٶرشٸ ەلدٸڭ ەكونوميكاسى ٷشٸن جۇمىس جاساپ جاتىر. ەگەر لاتىنعا كٶشەتٸن بولساق, كەتەتٸندەرٸ بٸردەن كەتٸپ, ٶزٸ مەن بالالارىنىڭ بولاشاعىن قازاقستانمەن بايلانىستىرعان ازاماتتارىمىز قازاق تٸلٸن ٷيرەنۋگە كٸرٸسٸپ كەتەر ەدٸ. سوندىقتان لاتىنعا كٶپ سوزباي ەرتەرەك ٶتۋ كەرەك. بۇل جەردە باستى ۇران «بٸر ەل – بٸر ەلٸپبي» بولۋى شارت.
بۇرىنعى تەجٸريبەلەردٸ ەسكە تٷسٸرسەك, باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋعا ەڭ باستى كەدەرگٸ – بٶلٸنگەن قاراجاتتى ماقساتسىز جۇمساۋ بولۋى مٷمكٸن.
2013 جىلدارى سول كەزدەگٸ بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى س.شاياحمەتوۆ ٷلكەن مٶلشەردەگٸ قاراجاتتى تالان-تاراجعا سالعانى ٷشٸن سوتتى بولدى. ٶتكەن جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جٶنٸندەگٸ ەسەپ كوميتەتٸنٸڭ مٷشەسٸ سوۆحوزبەك قۇلماعانبەتوۆ ەسەپ كوميتەتٸ جٷرگٸزگەن اۋديت كەزٸندە بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنەن 1,8 ملرد تەڭگەگە قارجىلىق بۇزۋشىلىقتار انىقتالعانىن جارييا ەتتٸ.
بٸلٸم بەرۋ مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋعا 1,8 ترلن تەڭگە قارجى قاراستىرىلعانىن ەسكەرسەك, اقشا تالان-تاراجعا تٷسپەي مە دەگەن قاۋپٸمٸز ورىنسىز دەپ ەشكٸم ايتا قويماس. سونشاما قارجى قولدى بولىپ وتىرعانىن جوعارىدا ايتتىق. ال بٸلٸم سالاسى قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جالاقىسى ەلٸمٸزدەگٸ ورتاشا جالاقىدان ەلدەقايدا تٶمەن. جالاقىنى كٶتەرۋ بٸزگە نە بەرەدٸ? جالاقى كٶتەرٸلسە, پەداگوگيكا ماماندارى ەلٸمٸزدٸڭ ەڭبەك نارىعىنداعى بەسەكەگە باتىل ارالاسىپ, پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا قازٸرگٸدەي بٸلٸمٸ ناشار, ەكە-شەشەسٸنٸڭ ەلەۋەتٸ تٶمەن بالالار ەمەس, مەكتەپتٸ ٷزدٸك نەمەسە جاقسى بٸتٸرگەن تٷلەكتەر بارار ەدٸ دە, ول ٶز جەمٸسٸن 4-5 جىلدا كٶرسەتەر ەدٸ.
جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسىمەن جۇمىستى باستاپ جٸبەرگەن 1-سىنىپ مۇعالٸمدەرٸن ەڭگٸمەگە تارتقانىمىزدا بايقاعانىمىز, وقۋ جىلى بارىسىندا كەزدەسكەن قيىندىقتار – وقۋلىقتارداعى قاتەلٸكتەر, كٶپشٸلٸك اتا-انالاردىڭ جاڭا باعالاۋ جٷيەسٸن تٷسٸنبەۋٸ, وسى باعالاۋ جٷيەسٸ ٷشٸن ەر وقۋشىعا جەكە-جەكە پورتفوليو جٷرگٸزۋ. پورتفوليو جٷرگٸزۋ ۋاقىتتان بٶلەك, ماتەريالدىق شىعىندى تالاپ ەتەدٸ. بيىل 1-سىنىپتى وقىتقان مۇعالٸمدەردٸڭ ايتۋىنشا, بٸر سىنىپقا ورتا ەسەپپەن 12 قوراپ قاعاز (ا4) كەتكەن. ەر قوراپ قاعازدىڭ قۇنى 1200-1500 تەڭگە ارالىعىندا ەكەنٸن ەسكەرسەك, مۇعالٸمنٸڭ ونسىز دا ماردىمسىز جالاقىسىنىڭ قانشا بٶلٸگٸ بالا-شاعاسىنا بۇيىرماعانىن ەسەپتەپ شىعۋعا بولادى. قاعازدان ٶزگە, جەلٸم, ستيكەر ت.س.س. ماتەريالدارعا كەتەتٸن شىعىندار دا جەتەرلٸك.
بيىلعى جىلدىڭ تاعى بٸر ٶزگەرٸسٸ – «التىن بەلگٸ» يەگەرلەرٸنە بەرٸلەتٸن ارتىقشىلىقتار مەن جەڭٸلدٸكتەردٸڭ الىنىپ تاستالۋى. وسىعان دەيٸن بٸزدٸڭ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ بويىنشا دارىندى بالانى ىنتالاندىرۋشى باستى ستيمۋل بولىپ كەلگەن «التىن بەلگٸ» يەگەرٸنە بەرٸلەتٸن ارتىقشىلىقتار مەن جەڭٸلدٸكتەردٸڭ الىنىپ تاستالۋى ونداي بالالارعا قالاي ەسەر ەتەدٸ? ول جاعى ەلٸ بەيمەلٸم. بٸر بٸلەرٸمٸز, سوڭعى جىلدارى «التىن بەلگٸ» ساۋداعا تٷسٸپ كەتكەنٸ راس. بٸراق وسى بەلگٸ يەلەرٸنە بەرٸلەتٸن جەڭٸلدٸكتەر كەدەي وتباسىلاردان شىققان دارىندى بالالاردىڭ ٶزدەرٸن «ەليتا» سانايتىن ەلەۋمەتتٸك توپقا قوسىلۋىنا مٷمكٸندٸك بەرۋشٸ جالعىز جول, موتيۆاتسييا, ٷمٸت ەدٸ. اتىڭ ٶشكٸر جەمقورلىق بٸراز بالانى بۇل ٷمٸتتەن ايىردى.
بيىلعى جىلدىڭ تاعى بٸر جاڭالىعى – بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ بٸلٸمدٸ قورىتىندىلاۋدىڭ بيلەتتٸك جٷيەسٸ مەن ۇبت جٷيەسٸن قاتار ەنگٸزٸپ, 11-سىنىپتاردىڭ مۇعالٸمدەرٸ مەن وقۋشىلارىنىڭ شاقشاداي باسىن شاراداي قىلىپ قويعانى تاعى بار.
بٸلٸم سالاسى تۋرالى ەڭگٸمە بولعاندا, تۇرعىندارىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ مەملەكەتقۇراۋشى ەتنوس – قازاقتاردان تۇراتىن اۋىل مەكتەبٸنە ارنايى توقتالۋ كەرەك. بٷگٸنگٸ كٷنٸ اۋىل مەكتەبٸندەگٸ باستى پروبلەما – اۋىلداعى جۇمىسسىزدىق. اۋىلدارداعى تۇراقتى جالاقىسى بار جالعىز جۇمىس ورنى – مەكتەپ. سوندىقتان اۋىل تۇرعىندارىنىڭ بارلىعى ٶز وتباسى مٷشەلەرٸنٸڭ كەم دەگەندە بٸرەۋٸن مەكتەپكە جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا تىرىسادى. وعان اۋىل اقساقالدارى ارالاسىپ, كەيدە رۋارالىق نەمەسە ەۋلەتتەر اراسىنداعى داۋلارعا ۇلاسىپ كەتٸپ جاتقان جاعدايلار از ەمەس. بٷگٸن اۋىل مەكتەبٸنەن تٷرلٸ جولدارمەن پەداگوگ ديپلومىنا يە بولىپ العان كەشەگٸ اگرونوم, زووتەحنيك, باعبان, تاعى سول سيياقتى مامانداردى تابۋعا بولادى. وسىنداي مەسەلەدە سۇراق كٶپ, جاۋاپ جوق. سونىمەن تاعى بٸر وقۋ جىلى باستالۋعا جاقىن. ال ەسكٸ پروبلەما جەتەرلٸك. ٶتكەن وقۋ جىلى مەكتەپتەردەگٸ ۇجىم مٷشەلەرٸ اراسىنداعى ٸرٸ جانجالدارمەن ەستە قالدى. سوت پروتسەستەرٸ ٶتتٸ. شىمكەنت قالاسىنداعى №38 مەكتەپ باسشىلارى مەن مۇعالٸمٸ اراسىنداعى سوت ەلٸ اياقتالعان جوق. الداعى ۋاقىتتا مۇنداي جانجالداردىڭ سانى ارتا بەرەرٸ سٶزسٸز. ٶڭٸرٸمٸزدەگٸ بٸراز مەكتەپتە ورىن العان جانجالداردى زەرتتەي كەلە, تاعى بٸر تٷيگەنٸمٸز: مەنٸڭشە, رەفورمانى وبلىستىق بٸلٸم باسقارمالارىن جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸككە باعىنىشتىلىقتان قۇتقارىپ, تٸكەلەي بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ قۇزىرەتٸنە ٶتكٸزۋدەن باستاۋ كەرەك ەدٸ. ونداي ٶزگەرٸس مۇعالٸمدەردٸ جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ورگاندارى اتقارۋى تيٸس سايلاۋ, ساناق, زورلاپ بيلەت ساتۋ, كٷشتەپ گازەت-جۋرنالدارعا جازدىرۋ, سەنبٸلٸك سەكٸلدٸ ارتىق شارۋالاردان قۇتقارار ەدٸ دە, مۇعالٸم تەك بٸلٸم جەنە تەربيە جۇمىستارىمەن عانا اينالىسۋعا مٷمكٸندٸك الار ەدٸ. مۇعالٸمدٸ مٸندەتٸنە جاتپايتىن جۇمىستارعا تارتقان شەنەۋنٸك زاڭمەن قۋدالانۋى تيٸس. ٶكٸنٸشكە قاراي, بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ مۇعالٸم مەرتەبەسٸن كٶتەرۋ تۋرالى ەرەكەت جاساعانىن بايقاي المادىق.
بٸلٸمسٸز دامۋ جوق. ال بٸلٸم سالاسىنا رەفورما كەرەك ەكەنٸ كٷمەن تۋدىرمايدى. بٸراق جاڭا بٸلٸم باعدارلاماسىنىڭ تيٸمدٸ دە, تيٸمسٸز دە تۇستارى جەتەرلٸك. سوندىقتان سونى قايتا زەردەلەپ, زەرتتەپ, بٸزدٸڭ قوعام ٷشٸن تيٸمسٸز تۇستارىنان باتىل تٷردە باس تارتۋ كەرەك. «باستان قۇلاق ساداعا» دەگەندەي, جۇمسالعان شىعىن ساداعا...
ٶمٸر شىنىبەكۇلى, تاريح پەنٸنٸڭ مۇعالٸمٸ
«جاس الاش» گازەتٸ
