سولتٷستٸكتەگٸ كٶرشٸ مەملەكەتتٸڭ ميلليون تۇرعىنى بار قالالارىنىڭ قاتارىنا كٸرەتٸن ومبى شاھارىندا «ومبى قازاقتارى» گازەتٸ شىعادى. ودان بٶلەك, قازاق ٸزٸن ٸزدەسەڭٸز, شوقان ۋەليحانوۆ پەن سەكەن سەيفۋللين اتىنداعى كٶشەمەن سەرۋەندەپ, شوقان مەن سۋرەتشٸ امانگەلدٸ شەكەنوۆتٸڭ ەسكەرتكٸشٸنە بارىپ قايتۋىڭىزعا بولادى, – دەپ جازادى قازاقپارات.
رەسەيدٸڭ ومبى وبلىسىندا 100 مىڭ قازاق بار. ونىڭ تەڭ جارتىسى قالانىڭ ٶزٸندە تۇرادى. بٸزبەن ەڭگٸمەلەسكەن «ومبى قازاقتارى» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ باسقارما تٶراعاسى, ومبى ايماقتىق قازاق ۇلتتىق مەدەني اۆتونوميياسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ورىنباسارى قۋانىش ەلەۋتاەۆ «باستى مەسەلەمٸز – ٶز تٸلٸمٸزدٸ ۇمىتىپ بارا جاتقانىمىزدا» دەيدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاق تٸلٸ مۇعالٸمدەرٸنٸڭ ازايىپ بارا جاتقانى دا قانداستار الاڭداعان تٸل احۋالىن تۇرالاتىپ تۇر. ومبىلىق سۋرەتشٸ امانگەلدٸ شەكەنوۆتٸڭ ەسكەرتكٸشٸ
«ومبىدا قازاقتىڭ سالت-دەستٷرٸ ساقتالىپ قالعان. ۇلتتىق مەرەكە-مەيرامداردىڭ بٸردە-بٸرٸن اتاۋسىز قالدىرمايمىز. بٸز جاقتا ناۋرىز مەيرامىن جالپىايماقتىق دەڭگەيدە اتاپ ٶتۋ دەستٷرگە اينالعان. جىل سايىن ومبى ٶڭٸرٸندەگٸ اۋىل-ايماقتار ۇلىستىڭ ۇلى كٷنٸن كەزەك-كەزەك جارىسا تويلاپ, ەر اۋىل اتاۋلى كٷنگە ەرەكشە مازمۇن, سونى سيپات بەرگٸسٸ كەلەدٸ. قالالىق دەڭگەيدەگٸ ناۋرىز مەرەكەسٸنە جىل سايىن 10-12 مىڭ ادامعا دەيٸن جينالادى. جالپى, ايماقتا 100 مىڭعا تارتا قازاق بار. ومبى وبلىسىندا قازٸر 40 قازاق اۋىلى قالدى. ازايىپ قالعان تٷرٸمٸز. حح عاسىردىڭ باسىندا بٸزدٸڭ ايماقتا 600-گە تارتا قازاق اۋىلى بولعان», - دەيدٸ قۋانىش ەلەۋتاەۆ.
«ومبى قازاقتارىنىڭ» تٸزگٸنٸن ۇستاعان قانداسىمىز رەسەي قازاقتارىنىڭ ٶز تٸلٸن ۇمىتىپ بارا جاتقانىنا الاڭدايدى. ايتۋىنشا, تٸل مەسەلەسٸ رەسەي قازاقتارىنىڭ الدىڭعى بۋىنىنان قالعان. بٸراق, جاستار ٶز تٸلٸن ۇمىتپاسا ەكەن دەيدٸ.
«ٶكٸنٸشتٸسٸ, ومبى ايماعىندا قازٸر قازاق تٸلٸ مۇعالٸمدەرٸنٸڭ سوڭعى بۋىنى قالدى. ونى ٷزٸپ الساق, بٸزدەگٸ قازاق تٸلٸنٸڭ جايى ناشارلاي بەرمەك, سەبەبٸ تۇرمىستىق دەڭگەيدە قازاق تٸلٸندەگٸ ورتا جوق. بٸزدٸڭ ەكە-شەشەلەرٸمٸز مەكتەپتٸ, جوعارى وقۋ ورنىن ٶز تٸلٸندە وقىمادى. ەيتسە دە, ۇلتتىق سالت-دەستٷر مەن مەدەنيەتتٸ ساقتاپ قالدى. قازاقتاردىڭ ومبىدان جاپپاي كٶشۋٸ تٸل مەسەلەسٸن ودان ارى كٷردەلەندٸرٸپ تۇر. ومبىداعى 100 مىڭ قازاقتىڭ جارتىسى قالادا تۇرادى. سٶزدٸڭ شىنى كەرەك, ومبى قازاقتارى اتانىپ جٷرگەن بٸزدٸڭ ٶزٸمٸز قازاق تٸلٸندە ەرەڭ سٶيلەيمٸز. ۇققانىمىزبەن, دۇرىس سٶيلەي المايمىز. اۋداندار مەن اۋىلداردان كەلەتٸن جاستاردىڭ دەنٸ قازاق تٸلدٸ. بٸراق, ولاردىڭ وسى بٸلٸم-بٸلٸكتەرٸن باسقاعا بەرە الارلىق داعدىسى جوق», - دەيدٸ ول.
2000 جىلدارعا دەيٸن قازاق تٸلٸ ومبى مەكتەپتەرٸندە پەن رەتٸندە وقىتىلىپتى. تٸپتٸ قالادا تەحنيكۋمدارىنىڭ بٸرٸندە قازاق تٸلٸ مۇعالٸمدەرٸن دايارلايتىن ماماندار دا بولعان. كەيٸن ەلدەگٸ بٸلٸم جٷيەسٸنە ٶزگەرٸستەر ەنٸپ, قازاق تٸلٸن ۇستاپ تۇرعان تەتٸكتەر جويىلعان كٶرٸنەدٸ. ەيتسە دە ايماقتا 7 بٸردەي ەتنومەدەني ورتالىق ساقتالىپ قالىپ, ونداعى جاناشىرلار بالالارعا ٶز تٸلٸن وقىتۋعا تىرىسىپ باعىپتى. الايدا تٸلدٸ وقىتۋداعى فاكۋلتاتيۆتٸ سيپات ٶز تيٸمدٸلٸگٸن دەلەلدەي الماپتى. سول سەبەپتٸ, تٸلگە قاتىستى ٶتكٸر مەسەلەنٸڭ شەشٸمٸن تابۋ جولىندا «ومبى قازاقتارى» قازاق تٸلٸ مۇعالٸمدەرٸ قاۋىمداستىعىن قۇرماق نيەتتە ەكەن. مۇنداعى ماقسات – مەكتەپتەرگە قازاق تٸلٸ پەنٸن قايتارۋ بولىپ وتىر.
«2018 جىلدىڭ تامىزىندا «رف بٸلٸم تۋرالى» زاڭىنا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلٸپ, قازاقتارعا بالالارىن مەكتەپتە قازاق تٸلٸندە وقىتۋ قۇقىعى بەرٸلدٸ. بٸراق, زاڭ بار دەسەك تە, ونى ٸسكە اسىراتىن تەتٸكتەرٸ – فەدەرالدى بٸلٸم ستاندارتى دا, بٸرىڭعاي وقۋلىق تا جوق. مٸنە, سول سەبەپتٸ, قاجەتتٸ بازانى قالىپتاستىرۋ كەرەك. ەڭ بٸرٸنشٸ كەزەكتە, ومبىدا قالعان قازاق تٸلٸنٸڭ مۇعالٸمدەرٸنٸڭ بەرٸن جيناپ الدىق. ولار قازٸر مەكتەپكە قاجەتتٸ باعدارلامانى جاساپ جاتىر. وقۋلىق بويىنشا التايداعى دوستارىمىز كٶمەكتەستٸ. التاي رەسپۋبليكاسىنىڭ قوساعاش اۋدانىندا قازاق تٸلٸندە ساباق بەرەتٸن مەكتەپ بولعان. وندا مۇعالٸمدەردٸڭ دە دايىندىعى جاقسى. ولار كەزٸندە قازاق تٸلٸنٸڭ وقۋلىقتارىن دايارلاپ, رف بٸلٸم مينيسترلٸگٸنٸڭ سىناعىنان ٶتكەن. بۇيىرسا, بٸزدٸڭ قاۋىمداستىقتىڭ مۇعالٸمدەرٸ ەزٸرلەگەن باعدارلاما بويىنشا التاي قازاقتارىنىڭ وقۋلىقتارىمەن ساباقتى باستاپ تا كەتەمٸز», - دەيدٸ ول.
ومبى قازاقتارىنىڭ يگٸ ٸسٸنە التاي, ورىنبور, تٷمەن قازاقتارى دا ٷن قوسىپتى. اتالعان ايماقتاردىڭ بەرٸندە دە تٸلگە كەلگەندە مەسەلە ورتاق.
«ومبىداعى حالىقتان, مۇعالٸمدەردەن بەلسەندٸلٸكتٸ كٷتەمٸز. بٷگٸن عانا التايداعى قانداستار وقۋلىقتاردىڭ دايىن ەكەنٸن حابارلادى. ماقسات – 1-5 سىنىپتارعا قازاق تٸلٸ پەنٸن ەنگٸزٸپ الۋ. ناسيحات جۇمىستارى قازٸر قىزۋ جٷرٸپ جاتىر. مۇعالٸمدەر اتىنان مينيسترلٸككە تيٸستٸ حات دايىندالادى. الدا اۋقىمدى جۇمىس كٷتٸپ تۇر. ونى ەڭسەرە الامىز دەگەن ويدامىز. قازاقستاننىڭ قولداۋىنان دا ٷمٸتٸمٸز زور», - دەيدٸ ول.
تٸل مەن مەدەنيەتتٸ ساقتاپ قالۋ مەسەلەسٸن تەرەڭ تالقىلاۋ ٷشٸن «ومبى قازاقتارى» قوعامدىق ۇيىمى جاقىندا «قازاق جاستارى» فورۋمىن ٶتكٸزگەلٸ وتىر. ۇيىم بيىل رف پرەزيدەنتتٸك گرانتىن ۇتىپ الىپ, فەدەرالدى ايماقارالىق «قازاق جاستارى» فورۋمىن ٶتكٸزۋ باستاماسى بويىنشا قولداۋ تاپقان. 6-9 جەلتوقسان ارالىعىندا ٶتەتٸن فورۋمعا قازٸردٸڭ ٶزٸندە قازاقستان مەن رەسەيدٸڭ 22 ايماعىنان قازاق جاستارىنىڭ كەلەتٸنٸ بەلگٸلٸ بولىپ وتىر.
«سالاسىندا ەڭ تابىستى دەگەن 100 قازاق جاس ٶرەنٸنٸڭ باسىن قوسۋ جوسپاردا بار. ومبىدا قازاق جاستارىمەن ٷش كٷن بويى قازاق تٸلٸن, مەدەنيەتٸن, تاريحتى وقىتۋ, تاريحي ارحيۆتەردٸ زەرتتەۋ مەسەلەلەرٸن كەڭ-مولىنان تالقىلايمىز. ەلدەگٸ تٷرلٸ ساراپشىلاردان بٶلەك, قازاقستاننان تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورلارىن, رەكتورلاردى شاقىردىق. ناقتى جوبا جاساپ بەرە الاتىن ماماندارعا دا ٷمٸت ارتىلۋدا. «مۋز-تۆ» ارناسىنىڭ باسشىسى ارمان دەۋلەتيياروۆ تا فورۋم قوناعى بولۋعا قۋانا-قۋانا كەلٸسٸپ, تالاپتى قازاق جاستارىن قولدايتىنىن جەتكٸزدٸ. ارماندى شاقىرۋ ارقىلى ورىنبورداعى قاراپايىم اۋىل قازاعىنىڭ بيٸككە قالاي جەتكەنٸن ايتقىزىپ, جاستارعا جٸگەر بەرگٸمٸز كەلەدٸ», - دەيدٸ «ومبى قازاقتارى» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ تٶراعاسى.
فورۋم جۇمىسىنىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸنٸڭ بٸرٸ – قازاق تٸلٸ مۇعالٸمدەرٸنٸڭ سەسسيياسى بولماق. قوعامدىق ۇيىم ٶكٸلدەرٸ باستاعان ٸسٸن العا جىلجىتۋ ٷشٸن سەسسييا جۇمىسىنا ومبى وبلىستىق بٸلٸم باسقارماسىنىڭ جاۋاپتى ادامدارىن شاقىرىپ وتىر. رەسەي قازاقتارى ٶز ٸسٸنٸڭ تابىسىن, جەتٸستٸگٸن قازاقستاننىڭ دامۋىمەن تٸكەلەي بايلانىستىرادى ەكەن. قۋانىش ەلەۋتاەۆ قازاقستانمەن شەكتەسٸپ جاتقان وبلىستاردىڭ قازاقتارى اتامەكەنٸنٸڭ قالاي ٶركەندەپ كەلە جاتقانىنا تامسانا قارايتىنىن ايتادى.
«قازاقستاننىڭ ەر سپورتشىسىنىڭ جەڭٸسٸن كٶرسەك – ەڭسەمٸز كٶتەرٸلٸپ قالادى. قازاقستاننىڭ دامۋىمەن مەديا كەڭٸستٸكتٸڭ قانات جايىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ٶتۋ كەرەك. مۇنداعى قانداستارىڭىز باق ٶكٸلدەرٸ مەن بلوگەرلەردٸ, قازاقشا كونتەنتتٸ باقىلاپ وتىر. ومبىدا قازاقتاردىڭ ٶز تٸلٸن مەڭگەرۋگە دەگەن تالابى, قىزىعۋشىلىعى مول. وسىدان 4-5 جىل بۇرىن ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە وتىرعاندا بٸردە-بٸر جەرلەسٸمٸز قازاق تٸلٸندە جازا بەرمەيتٸن. قازٸر قازاقشا جازاتىندار كٶبەيە باستادى. پٸكٸرلەردٸڭ ٶزٸن باعىپ كٶرٸڭٸز. قازاقستان, موڭعولييا, يرانداعى قانداستارىمىزبەن لاتىن قارپٸندە پٸكٸر الماسامىز», - دەيدٸ ول.
ال رەسەيدە كٷندەردٸڭ كٷنٸندە قازاق مەكتەبٸن اشۋ مٷمكٸن بە? قايتارا قويىلعان بۇل سۇراعىمىزعا قانداسىمىز بىلاي جاۋاپ بەردٸ.
«رف بٸلٸم تۋرالى» زاڭى قازاق مەكتەبٸن اشۋ باستاماسىنا قارسى ەمەس. بٸراق, بٸزدە مەحانيزم جوق. وقۋ جوسپارى مەن وقۋلىق بولماعاننان كەيٸن بارىپ, وسىنداي مەسەلەلەر شىعا بەرەدٸ. وقۋلىقتى مەكتەپكە ەنگٸزۋ ٷشٸن ول مينيسترلٸكتٸڭ ماقۇلداۋىنان ٶتۋ كەرەك. ال تيٸستٸ ماماندار مەن عالىمداردى تارتىپ, قارجىلاندىرىپ, رەسەيدەگٸ مەكتەپتەرگە قازاق تٸلٸندەگٸ وقۋلىقتاردى ەزٸرلەۋ – ٶتە كٷردەلٸ جۇمىس, بيۋدجەتتٸك پروتسەس. سٶزدٸڭ شىنى كەرەك, پاتريوتيزمدٸ تۋ ەتٸپ, ۇزاققا بارا المايسىڭ. مۇعالٸمدەرگە دە ايلىعىن بەرۋ كەرەك. قولداۋ بولۋى تيٸس», - دەپ تٷيدٸ قۋانىش ەلەۋتاەۆ.
