بٷگٸن قر پرەمەر-مينيسترٸ باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ 2015–2019 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جول» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن جٷزەگە اسىرۋ بارىسى قارالدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, 2018 جىلى «نۇرلى جول» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن بارلىق قارجى كٶزدەرٸنەن 792 ملرد تەڭگەنٸ قاراستىرىلعان.
ۇلتتىق ەكونوميكا بٸرٸنشٸ ۆيتسە-مينيسترٸ ر. دەلەنوۆ بيىلعى جىلدىڭ 1 قاراشاسىنداعى جاعداي بويىنشا 411 ملرد تەڭگە نەمەسە قارجىنىڭ 52%-نىڭ يگەرٸلگەنٸن ايتتى. بۇل — بارلىق قارجى كٶزدەرٸنەن قاراستىرىلعان قاراجات. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ يگەرٸلۋ كٶرسەتكٸشٸ جوعارى — 76%. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 439 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان, ونىڭ 335 ملرد تەڭگەسٸ نەمەسە 76% يگەرٸلگەن. يگەرۋ قارجىلىق جوسپارعا سەيكەس جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر.
«كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا قازٸر 25 اۆتوجول جوباسى ٸسكە اسىرىلىپ جاتىر. جالپى 4,6 مىڭ كم جول سالىنىپ جەنە قايتا جٶندەۋدەن ٶتكٸزۋ جوسپاردا, جىل سوڭىندا 528 كم جول پايدالانۋعا بەرٸلەدٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا 805 كم تەمٸرجول كٷردەلٸ جٶندەۋدەن ٶتتٸ», — دەيدٸ ۇلتتىق ەكونوميكا بٸرٸنشٸ ۆيتسە-مينيسترٸ ر. دەلەنوۆ.
ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىم بويىنشا «KEGOC» اق ٶز قاراجاتى مەن قارىز ەسەبٸنەن «500 كۆ شٷلبٸ سەس (سەمەي) – اقتوعاي – تالدىقورعان – الما» جوباسىنىڭ ەكٸنشٸ كەزەڭٸن ٸسكە اسىرىپ جاتىر. جىل سوڭىنا دەيٸن جوبا تولىق اياقتالادى.
سونىمەن قاتار, وسى جىلدىڭ 1 قاراشاسىنداعى جاعداي بويىنشا جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار قارجىلاندىرۋ جوسپارىنا سەيكەس, تابيعي مونوپولييالار سۋبەكتٸلەرٸنە 35,2 ملرد تەڭگە مٶلشەرٸندە بيۋدجەتتٸك نەسيە بەردٸ. 2018–2019 جىلدارعا جوسپارلانعان 290,6 كم جەلٸنٸڭ 118,4 كم سالىندى. حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن جوبالاردى بٸرلەسٸپ قارجىلاندىرۋ بويىنشا 12,1 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان بولاتىن, ونىڭ ٸشٸندە بٷگٸندە 3 ملرد تەڭگەسٸ نەمەسە 25%-ى يگەرٸلدٸ.
ر. دەلەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن بٸرلەسٸپ قارجىلاندىرۋ ەسەبٸنەن تٶرت جوبا ٸسكە اسىرىلىپ جاتىر: يرريگاتسييالىق جەنە درەناجدىق جٷيەلەردٸ جەتٸلدٸرۋ, تۇراقتى دامۋ مەن ٶسۋدٸ ىنتالاندىرۋ اياسىندا باعدارلامالىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ, ٶنٸمدٸ يننوۆاتسييالاردى ىنتالاندىرۋ, قازاقستاننىڭ ورنىقتى دامۋى مەن ٶسۋٸنە جەردەمدەسۋگە باعىتتالعان جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ.
792 ملرد تەڭگەنٸڭ 60% رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبٸنەن قاراستىرىلعان. قاراجات جىل سوڭىنا دەيٸن 100% يگەرٸلەتٸن بولادى. 45 ملرد تەڭگە جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت, مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك, جەكە ينۆەستيتسييالار ەسەبٸنەن بولسا, 206 ملرد تەڭگە قتج-نىڭ كٶلٸك-لوگيستيكا ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلىسىنا كەلەدٸ. قاراجات 2019 جىلى تولىق يگەرٸلمەك.
ٶز كەزەگٸندە قارجى مينيسترٸ ەليحان سمايىلوۆ 2018 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە قاراستىرىلعان 439 ملرد تەڭگەدەن 330 ملرد تەڭگەسٸ ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگاندارعا, 109 ملرد تەڭگەسٸ ٶڭٸرلەرگە بەرٸلگەنٸن, ونىڭ ٸشٸندە ماقساتتى ترانسفەرتتەر 73 ملرد تەڭگە جەنە بيۋدجەتتٸك نەسيلەر 36 ملرد تەڭگە.
«10 ايدىڭ قورتىندىسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە 335 ملرد.تەڭگە يگەرٸلدٸ. بيۋدجەتتٸ ناقتىلاۋدى ەسكەرە وتىرىپ, جىل سوڭىنا دەيٸن ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن 89 ملرد تەڭگە يگەرۋٸ قاجەت», — دەدٸ قارجى مينيسترٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ زاماناۋي كٶلٸكتٸك ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ, تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ينفراقۇرىلىمىن جەنە جىلۋمەن, سۋمەن جابدىقتاۋ, سۋ بۇرۋ جٷيەلەرٸن جاڭعىرتۋ باعىتتارى بويىنشا مەملەكەتتٸك باعدارلاماعا بٶلٸنگەن قارجىلار ەسەپتٸ كەزەڭدە تولىق يگەرٸلدٸ.
قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, 1 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا ٶڭٸرلەرگە 93 ملرد تەڭگە ماقساتتى ترانسفەرتەر مەن نەسيەلەر بٶلٸندٸ. وسى سومانىڭ 91 ملرد تەڭگەسٸ, ياعني بٶلٸنگەن قاراجاتتىڭ 98%-ٸ يگەرٸلدٸ. جىل سوڭىنا دەيٸن ٶڭٸرلەر 18 ملرد تەڭگە قاراجاتتى يگەرۋٸ قاجەت.
«جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار 98 ملرد.تەڭگەگە مٸندەتتەمەلەر قابىلدادى. بۇل جىلدىق جوسپاردىڭ 90%-ٸن قۇرايدى. 1,8 ملرد تەڭگە اتقارىلمادى, ونىڭ ٸشٸندە: 0,2 ملرد تەڭگە – بيۋدجەت قاراجاتىن ٷنەمدەۋ. يگەرٸلمەگەن 1,6 ملرد تەڭگە كٶلiك ينفراقۇرىلىمىنىڭ باسىم جوبالارىن قارجىلاندىرۋعا بەرiلەتiن اعىمداعى ماقساتتى ترانسفەرتتەر جەنە كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ شىعىستارى بويىنشا قالىپتاستى», — دەدٸ ە. سمايىلوۆ.
قارجى مينيسترٸنٸڭ ايتۋىنشا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸ ناقتىلاۋ بارىسىندا جالپى مەملەكەتتٸك باعدارلاما بويىنشا 37,5 ملرد تەڭگەگە تەۋەكەلدەر انىقتالىپ, ولار قىسقارتىلدى.
«جىل سوڭىنا دەيٸن ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ ورگانداردىڭ مەلٸمەتتەرٸنە سەيكەس, مەملەكەتتٸك باعدارلاما بويىنشا قاراجاتتى تولىق يگەرٸلۋ كٷتٸلۋدە. ەسەپتٸ كەزەڭدە 18 اۋديتورلىق ٸس-شارا ٸسكە اسىرىلدى, 37,4 ملرد تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتى قامتىلدى», — دەپ حابارلادى ە. سمايىلوۆ.
اۆتوجولداردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ بويىنشا جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جۇمىس تۋرالى «قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانيياسى» اق باسقارما تٶراعاسى ە. قيزاتوۆ مەلٸمدەدٸ. «نۇرلى جول» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى ٸسكە اسىرىلا باستاعان ۋاقىتتان بەرٸ 807 ملرد تەڭگە بٶلٸنگەن.
«بٶلٸنگەن قاراجاتتتار ەسەبٸنەن 1004 كم پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. بيىل 19 جوبانىڭ (3471 كم) جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە, ونىڭ 13 جوباسى – رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبٸنەن, 6 جوباسى – قارىز قاراجاتى ەسەبٸنەن. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن 426 كم پايدالانۋعا بەرٸپ, تاعى 453 كم قوزعالىستى اشۋ كٶزدەلگەن», — دەدٸ ە. قيزاتوۆ.
قازٸرگٸ جاعداي مەن قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ا. كٶلگٸنوۆ, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ د. احمەتوۆ, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ە. توعجانوۆ, اقمولا وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ م. مىرزالين, تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ج. تٷيمەباەۆ باياندادى.
مەسەلەنٸ قاراۋ قورىتىندىسى بويىنشا قر پرەمەر-مينيسترٸ كٶلٸك-لوگيستيكالىق جەنە ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا جول سالۋ باعىتى بويىنشا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قاراجات بٶلٸنگەن, ونىڭ يگەرٸلۋٸ قارجىلاندىرۋ جوسپارىنا سەيكەس جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. قوسىمشا وبلىسارالىق جولدار قۇرىلىسى باستالدى. مەملەكەتتٸك باعدارلامادا قاراستىرىلعان بارلىق شارالار ۋاقىتىلى ٸسكە اسىرىلاتىن بولادى.
باقىتجان ساعىنتاەۆ مينيسترلەر مەن ٶڭٸرلەردٸڭ ەكٸمدەرٸنٸڭ نازارىن تۇرعىن ٷي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ مەسەلەسٸنە اۋداردى. بۇعان قاتىستى تاپسىرمانى مەملەكەت باسشىسى بيىل 7 قاراشادا قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ وتىرىسىندا بەرگەن بولاتىن. قازٸرگٸ كەزدە جەلٸلەردٸڭ توزۋى 60%-دان 57%-عا دەيٸن تٶمەندەتٸلدٸ. دەگەنمەن, تكش نىساندارىن جاڭعىرتۋعا بٶلٸنگەن قاراجات ماقساتتى پايدالانۋى تيٸس. ٷكٸمەت تاراپىنان قوسىمشا شارالار قابىلدانىپ جاتىر. بارلىق مەملەكەتتٸك ورگاندار اتالعان مەسەلەنٸ قاتاڭ باقىلاۋعا الۋى كەرەك.
