باسپانالى بولسام دەيتٸن ادام كٶپ. بٸرەۋ ٷيدٸ اقشا جيناپ الادى, بٸرەۋگە مۇراعا قالادى, ەندٸ بٸر جاندار تٷرلٸ جوبالاردىڭ كٶمەگٸنە جٷگٸنەدٸ. «نۇرلى جەر» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى – وسىنداي مٷمكٸندٸكتەردٸڭ بٸرٸ. بۇل باعدارلامانى جٷزەگە اسىرىپ وتىرعان ۇيىمداردىڭ اراسىندا «تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق بانكٸ» دە بار.
بۇل ماقالادا بٸز وسى «تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق بانكٸ» ارقىلى «نۇرلى جەر» بويىنشا ٷي الۋ تۋرالى ەڭ ٶزەكتٸ 5 سۇراققا جاۋاپ ۇسىنىپ وتىرمىز.
پەتەردٸڭ باعاسى قانشا?
تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق بانكٸ ارقىلى «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا بەرٸلەتٸن پەتەر باعاسى ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ايماعىندا بٸردەي ەمەس. مەسەلەن, استانا, الماتى, اتىراۋ جەنە اقتاۋ قالالارىندا پەتەردٸڭ 1 شارشى مەترٸنٸڭ قۇنى 180 000 تەڭگەگە دەيٸن جەتسە, ٶزگە ايماقتاردا بۇل باعا 140 000 تەڭگەگە دەيٸن بارادى. .
باعدارلاما اياسىندا جاڭا پەتەردٸ كٸمدەر الادى?
باعدارلامانىڭ «تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناقتارى جٷيەسٸ ارقىلى كرەديتتٸك باسپانا سالۋ» باعىتى بويىنشا جاڭا ٷيلەردٸ تۇرعىزۋ ٸستەرٸن جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار ۇيىمداستىرادى. باعدارلاما اياسىندا سالىنعان پەتەرلەردٸڭ كەم دەگەندە 50%-ى جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸكتە تۇرعىن ٷي كەزەگٸندە تۇرعان ازاماتتار اراسىندا تاراتىلادى. ال قالعان پەتەرلەر كەزەكتە تۇرماعان تٷقجب سالىمشىلارى اراسىندا ٷلەستٸرٸلەدٸ. الايدا, «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى ارقىلى باسپاناعا يە بولۋ ٷشٸن ەكٸمدٸكتە كەزەكتە تۇرعان ازاماتتار دا تٷقجب-دا شوت اشىپ, سول شوتقا اقشا جيناۋى كەرەك. سونىمەن قاتار, بايقاۋعا قاتىسۋشى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى نەمەسە ورالمان ستاتۋسىنا يە بولۋى تيٸس. قاتىسۋشىنىڭ نەمەسە ەردايىم ونىمەن بٸرگە تۇراتىن وتباسى مٷشەسٸنٸڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىندا جەكە باسپاناسى بولماۋى شارت. بايقاۋ بارىسىندا قاتىسۋشىنىڭ سوڭعى بەس جىل ٸشٸندە تۇرعىن ٷي جاعدايىن قاساقانا ناشارلاتقانى تۋرالى اقپارات بەرەتٸن دەرەكتەر دە بولماۋى كەرەك. جەنە باستى تالاپتاردىڭ بٸرٸ – جاڭا باسپانانىڭ يەسٸ اتانعىسى كەلەتٸن تۇرعىنداردىڭ تٶلەم قابٸلەتتٸلٸگٸنە يە بولۋى.
قۇرىلىس جۇمىستارى جٷرٸپ جاتقان نىساندار جايلى اقپارتتى قايدان الۋعا جەنە ٶتٸنٸشتٸ قالاي بەرۋگە بولادى?
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا سالىنىپ جاتقان نىساندار تۋرالى تولىق اقپاراتتى baspana.kz سايتىنان بٸلۋگە بولادى. بۇل – تۇرعىن ٷيدٸ ٷلەستٸرۋ كەزٸندەگٸ ەدٸلدٸكتٸ ساقتاپ قالۋ جەنە پايدالانۋشىلارعا ىڭعايلى قىزمەت كٶرسەتۋ ٷشٸن جاسالعان پورتال. سايتتا قولجەتٸمدٸ باسپانانىڭ يەسٸ اتانعىسى كەلەتٸن كليەنت ٷيدە وتىرىپ-اق بٸرنەشە قادامدى ورىنداي الادى. مىسالى:
– ٶزٸ العىسى كەلەتٸن پەتەر ورنالاسقان قالانى تاڭداۋ;
– قانداي نىسانداردىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى جٷرٸپ جاتقانىن جەنە كليەنتتەردەن تٷسەتٸن ٶتٸنٸش قاشانعا دەيٸن قابىلداناتىنىن انىقتاۋ;
– ۇناعان پەتەردٸ تاڭداۋ;
– پەتەر ساتىپ الۋشىلار پۋلىنا قاتىسۋ ٷشٸن ٶتٸنٸش جازۋ.
ەدەتتە, سالىنىپ جاتقان نىسانعا قاتىستى ٶتٸنٸشتەردٸ قابىلداۋ سول نىساننىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ اياقتالۋىنا بٸرنەشە اي قالعاندا جارييالانادى. پۋلعا تٷقجب-نٸڭ كەز كەلگەن كليەنتٸ قاتىسا الادى. دەگەنمەن, تۇرعىن ٷي تەك مەملەكەتتٸك باعدارلامادا كٶرسەتٸلگەن تالاپتاردىڭ بارلىعىن ورىنداپ, ماكسيمالدى ۇپاي جيناعان ازاماتتارعا بەرٸلەدٸ. ۇپاي سانى ەسەپشوتتى تولتىرۋ مەرزٸمٸ مەن دەپوزيتتٸڭ اشىلعان ۋاقىتىنا بايلانىستى. ياعني, دەپوزيت ەرتەرەك اشىلىپ, وعان ۋاقىتىلى تٶلەم تٷسٸپ وتىرسا, كليەنتتٸڭ ۇپايى ەلدەقايدا كٶپ بولادى. كليەنتتەردٸڭ ۇپاي سانىن ارنايى باعدارلاما ەسەپتەيدٸ. بۇل بايقاۋ بارىسىنىڭ بارىنشا ەدٸل بولۋىن قامتاماسىز ەتٸپ, ەشبٸر سىرتقى فاكتورلاردىڭ ىقپال ەتپەۋٸ ٷشٸن قاجەت.
تٷقجب «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا بەرٸلەتٸن نەسيەلەرگە قانداي تالاپ قويادى?
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي نەسيەلەرٸنە قاتىستى «تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق بانكٸنٸڭ» ٶزٸندٸك تالاپتارى بار. مىسالى, الدىن الا تۇرعىن ٷي قارىزىن الۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولۋ ٷشٸن پەتەر ساتىپ الۋشىلار پۋلىنا ٶتٸنٸش جٸبەرگەن سالىمشىنىڭ جەكە ەسەپشوتىندا كەلٸسٸلگەن باعانىڭ كەم دەگەندە 30%-ى جينالۋى كەرەك. مۇنداي جاعدايدا تاعايىندالاتىن سىياقىنىڭ جىلدىق مٶلشەرلەمەسٸ 5%-دى قۇرايدى. سونىمەن قاتار, پەتەر تەك دەپوزيتتٸ اي سايىن تولىتىرىپ وتىرعاندارعا ەمەس, ەسەپشوتىنا بٸردەن قوماقتى قارجى سالعان ازاماتتارعا دا بەرٸلەدٸ.
«تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق بانكٸندە» شوت اشۋ ٷشٸن نە ٸستەۋ كەرەك?
نەگٸزٸندە, «تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق بانكٸندە» شوت اشۋ وپ-اڭاي. ول ٷشٸن جاقىن ماڭداعى بانك بٶلٸمشەسٸنە بارۋ كەرەك. ۋاقىتىڭىز تاپشى بولسا, بانك كەڭەسشٸسٸن ٷيٸڭٸزگە نەمەسە جۇمىسىڭىزعا شاقىرتا الاسىز. بٸر قۋانتارلىعى, 2017 جىلدىڭ سەۋٸر ايىنان باستاپ دەپوزيت اشقانىڭىز ٷشٸن كوميسسييا تٶلەمەيسٸز. ەرٸ قاراجات جيناقتاۋ بارىسىندا سالىمشىنىڭ ەسەپشوتىنا 2% كٶلەمٸندە بانكتەن سىياقى بەرٸلەدٸ. وعان قوسا, جىل سايىن مەملەكەت 200 اەك-تەن (نەمەسە 453 800 تەڭگەدەن) اسپايتىن سوماعا 20% سىيلىقاقى تاعايىندايدى. 2017 جىلى مەملەكەتتٸك سىيلىقاقىنىڭ ماكسيمالدى مٶلشەرٸ 90 760 تەڭگەدەن اسپايدى.
تاعى ايتا كەتەتٸن بٸر جايت بار. قاجەتتٸ سومانى مەيلٸنشە تەز جيناۋ ٷشٸن وتباسىنىڭ ەر مٷشەسٸنە جەكە ەسەپشوت اشۋعا بولادى. سەبەبٸ, مۇنداي جاعدايدا مەملەكەتتٸك سىيلىقاقى ەر شوتقا بٶلەك تاعايىندالادى. ال ساتىپ الۋشىلار پۋلىنان ٶتۋ كەزٸندە بۇل شوتتاردى بٸرٸكتٸرۋگە بولادى. نەتيجەسٸندە, سٸز قاجەتتٸ اقشانى تەز ەرٸ ەلدەقايدا تيٸمدٸ ەتٸپ جيناي الاسىز.
كٶرٸپ وتىرعانىمىزداي, «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا جاڭا پەتەر يەسٸ اتانۋ قيىن ەمەس. باستىسى, باعدارلامادا كٶرسەتٸلگەن تالاپتاردى ورىنداساڭىز بولعانى.
