نازگٷل قوجابەكوۆا: وقىرمان – قوقىس اقتارىپ وتىرۋعا مٸندەتتٸ ەمەس

– نازگٷل, سەن كٶپتەن بەرٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸ بەتٸندە قازٸرگٸ قازاق سايتتارىنىڭ تاقىرىپتى دۇرىس قويا بٸلمەيتٸندٸگٸمەن قاتار ساۋاتسىزدىقتارىن دا بەتتەرٸنە قاتتى باسىپ ايتىپ, سىناپ جٷرسٸڭ. جالپى, بٸزگە وسى ساۋاتسىزدىق نەۋبەتٸ قايدان كەلدٸ دەپ ويلايسىڭ? ونىڭ تٷپ سالدارى نەدەن شىقتى? ساۋاتتىلىق دەگەننٸڭ نە ەكەنٸن جەكە تٷسٸندٸرە كەتسەڭ دە ارتىق بولماس ەدٸ?

– بەتٸنە باسىپ دەگەننەن شىعادى عوي. «قاتە تەرگٸش» دەگەن جاقسى ات ەمەس بولىپ كەتتٸ عوي قازٸر. قاتە كٶرسەم, ونى بٸرەۋدٸڭ بەتٸنە باسۋ ەمەس, ٶزگەلەر ولاي جازباسىن دەگەن ماقساتپەن ايتامىن عوي. ەيتپەسە, سول جۋرناليستەردٸڭ كٶبٸن تانىمايمىن دا. تانيتىندارىما دا, جاقسى ارالاسىپ جٷرگەندەرٸمە دە ايتامىن. كٶپ جۇرت مۇنى «تيٸسۋ» دەپ قابىلدايدى. تيٸسۋ ەمەس, جۇرتتا نەم بار. تەك, ٸشٸڭ اشيدى دا...

قازٸرگٸ تاڭداعى ساۋاتسىزدىقتىڭ سەبەبٸ بٸرەۋ عانا – جۇرت نە مەكتەپتە, نە جوعارى وقۋ ورنىندا قازاق تٸلٸ مەن قازاق ەدەبيەتٸن وقىماعان. ٶمٸرٸندە ٷش كٸتاپ وقىعان ادام جۋرناليست بولىپ جٷرگەن جاعدايلار بار. يە, بەلكٸم ول شىندىقتى شىرىلداتىپ ايتاتىن مىقتى جۋرناليست شىعار. بٸراق, وقىرمان ەڭ الدىمەن زاگتى, سوسىن ليدتٸ, سوسىن بارىپ ماقالانى وقيدى. زاگ (تاقىرىپ اتاۋى) – سۋرەت بولۋى كەرەك. ماقالا مازمۇنىنىڭ جارتى جٷگٸن ارقالاپ تۇرادى. ال «دەرەتحانا دەپۋتاتتىڭ جاعاسىن ۇستاتتى» دەگەندە قانداي سۋرەتتٸ كٶرسە, وقىرمان ماقالادان دا سونداي سۋرەتتٸ ٸزدەيدٸ.

ساۋاتتىلىق – ينتۋيتيۆ دەڭگەيدە بولۋى تيٸس دەپ ويلايمىن. ساۋاتتىلىق دەگەن وقىپ, جازا الاتىن ادامنىڭ بەرٸنە تەن دٷنيە بولۋى تيٸس. ەڭ الدىمەن, سول تٸلدە ويلاي الاتىن ادامنىڭ قاسيەتٸ. ساۋاتسىز جازاتىن ادام ويىن جٷيەلەي الاتىنىنا سەنبەيمٸن. جالعاۋ مەن شىلاۋدى «شاتىستىراتىن» ادام نە تۋرالى جازىپ وتىرعانىن ٶزٸ تٷسٸنبەيتٸن شىعار دەپ تە ويلايمىن. دەفيس پەن تيرەنٸڭ ورنىن اۋىستىرىپ قويا بەرەتٸن ادام قازاق تٸلٸن بٸلەدٸ دەگەنگە دە سەنبەيمٸن. بۇل ەكٸ كاتەگورييا جاي مىسال عانا, بٸراق كٶرنەكٸ مىسال. بۇلار جازۋداعى اسا ماڭىزدى كاتەگورييالار, سٶزدٸڭ, سٶيلەمنٸڭ ماعىناسىن مٷلدە باسقا جاققا بۇرىپ جٸبەرەتٸن كاتەگورييالار. ال جۋرناليست وسى كاتەگورييالاردى بٸرٸنٸڭ ورنىنا بٸرٸن, رەتسٸز قولدانۋى مٷلدە بولمايتىن تٸرلٸك.

مەن تٸل مامانى ەمەسپٸن. ديپلومىمدا قازاق تٸلٸنە قاتىستى سٶز جوق. ەدەبيەت وقىتۋشىسى, ەدەبي قىزمەتكەرمٸن. ۋنيۆەرسيتەتتە قازاق تٸلٸ ورىس توپتارىندا قالاي جٷرسە, بٸزدٸڭ بٶلٸمدە دە سونشا ساعات جٷردٸ. قف بٶلٸمدەرٸ وقىعان باعدارلامانىڭ ٷشتەن بٸرٸمەن شىقتىق. تەك, كۋرستاستار چاتىنا كٸرگەن كەزدە, سول قف بٶلٸمٸندە التى جىل وقىعانداردىڭ شىنىمەن وقىعانىنا كٷمەندانىپ قالامىن... سوعان قاراعاندا, قازاق تٸلٸن قالاي, قانشا وقىعانىڭ دا ماڭىزدى ەمەس-اۋ دەيمٸن. ساۋاتتىلىق قاندا نە بار, نە جوق. مەن دە كەرەمەت ساۋاتتى ەمەسپٸن عوي. قاتەلەسەتٸن كەزدەرٸم دە بولادى. سول ٷشٸن, ٶزٸمدٸ بٸر تٸل ساقشىسى سەزٸنبەيمٸن, تەك ايعايلاپ تۇرعان قاتە كٶرسەم, شىداي الماي كەتەمٸن.

- سىننان كەيٸن سايت باسشىلارى بولسىن, جەكەلەگەن جۋرناليستەر بولسىن, ساعان جەكە شىعىپ قاتەلٸكتەرٸن تٷزەيمٸز دەگەندەرٸ بولدى ما?

- جوق. ولاي دەپ مويىنداپ, «سەنٸكٸ دۇرىس» دەيتٸندەي مەن كٸممٸن? «جەكەمە ايتساڭ بولار ەدٸ عوي» دەپ رەنجيتٸندەر بار. سوندا, «ويبۋ, قاتەلەسٸپپٸن عوي, تٷزەي سالايىن» دەپ مويىنداۋدىڭ ورنىنا, قايداعى بٸر قوجابەكوۆا قاتەسٸن تاپقانىنا ناليتىندار كٶبٸرەك. قاتەنٸ كٶرسەتٸپ جازعان پوستىما كەلٸپ ٶزٸمدٸ مازاقتاپ كٷلٸپ كەتەتٸندەر بار. «جۇرتتىڭ بەرٸنەن اقىلدىسىڭ با نە?» دەسە, بٸرٸ «وسى-اق بەلە بولدى عوي» دەيتٸندەر دە بار. مەنٸڭ دە ماقالالارىمدا قاتە كٶپ. ونى ارتىنان وقىپ ٶزٸم كٶرەمٸن, ەرٸنبەسەم – تٷزەيمٸن. سوندا, «وسىنى ەشكٸم كٶرمەگەن بە? كٶرسە نەگە بەتٸمە باسپاعان? نەگە ٶزٸمە كٶرسەتپەگەن» دەپ ويلايمىن.

ٷنەمٸ ەر جازعانىن ماعان كٶرسەتٸپ, «قاتەسٸ بولسا ايتىڭىزشى» دەپ وتىراتىن بٸر جۋرناليست بار. كەيدە ونىڭ جازعاندارىن ەدەيٸلەپ وقۋعا ۋاقىت بولماي كەتەدٸ, كٶزٸمە تٷسسە, ايتىپ-ايتىپ بەرەمٸن, بٸردەن تٷزەتەدٸ. مەن ارنايى ينتەرنەت ارالاپ وتىرىپ قاتە تەرمەيمٸن عوي. فب لەنتاسىن اقتارىپ وتىرعاندا كٶزٸمە «وتتاي باسىلاتىن» قاتەلەر بولادى, ەسٸرەسە ماقالا تاقىرىبىندا. سونى جازا سالىپ, ٶتٸپ كەتە بەرەمٸن. زاگ قاتە بولسا, ماقالانى وقۋعا دا قورقامىن, قاتەسٸن تالداپ كەتەمٸن بە دەپ. كەيدە, مەن قاتەسٸن كٶرسەتٸپ جازعان زاگتىڭ اۆتورى سول مەنٸڭ پوستىمدى كٶرگەنٸن بٸلەمٸن, تەك ٷندەمەيدٸ. كەلٸسەتٸن, كەلٸسپەيتٸنٸن بٸلدٸرمەيدٸ. سوندا ويلايمىن, سول ادام كەلسە, ٶزٸنٸكٸ دۇرىس بولسا – دەلەلدەسە, دۇرىس ەمەس بولسا – مويىنداسا, ديالوگ بولسا, جاقسى بولماس پا ەدٸ? بٸر گرامماتيكا ساباعى بولار ەدٸ. ماعان ەرەگەسٸپ, ەرنٸن جىمقىرىپ وتىرا بەرگەننەن كٸمگە پايدا, مەن جاماناتتى بولعاننان باسقا?

– مٷمكٸندٸگٸڭ بولسا «ساۋاتتى جۋرناليستەر ۋنيۆەرسيتەتٸ» دەگەن ۇيىم قۇرىپ نەمەسە سەرتيفيكات بەرەتٸن كۋرس اشار ما ەدٸڭ? ەلدە بۇل بٸراز اعا-اپا جۋرناليستەردٸڭ شامىنا تيٸپ كەتەدٸ دەپ ويلايسىڭ با?

– اعا-اپا جۋرناليستەردٸڭ شامىنا نەگە تييۋٸ كەرەك? ونداي كۋرس اشۋدى ويلاماپپىن, باسقاشا يدەيا, جوسپار بار ەدٸ, نانتاباردىڭ استىندا قالىپ كەتٸپ جاتىر. باسقا بٸرەۋ اشىپ, وقىتام دەسە – مارحابات. تەك, شىنىمەن ساۋاتتى جۋرناليست ٸستەسٸنشٸ سونى. ەيتپەسە, ٶز قولىمەن بٸر دە بٸر مۋلتيمەديالىق ماتەريال جاساپ كٶرمەگەندەر مۋلتيمەديادان ترەنينگ ٶتكٸزٸپ جٷرگەنٸ سيياقتى, ساۋاتسىز جۋرناليستەر ساۋاتتى جۋرناليست بولۋدى ٷيرەتە باستاسا – قۇرىعانىمىز. ال ەگەر مەن ونداي شارۋا باستاسام, اعا-اپالاردىڭ كٶمەگٸنە جٷگٸنەر ەدٸم. جالعىز شىرىلداعاننان نە وڭادى? تەك, ول كۋرسقا تىڭداۋشى كەلمەي قالا ما دەپ قورقامىن. سەرتيفيكات بەرمەس ەدٸم. ساۋاتتى جازۋ دەگەن مٶر باسىپ بەكٸتٸلەتٸن نەرسە ەمەس قوي.

رەسۋرس ٷش رەت قاتارىنان قوقىس بەرسە, دەمەك – «پومويكا» دەگەن سٶز.

- قازٸر جۋرناليستيكا گازەت, تەلەارنا, راديو عانا ەمەس, مۋلتيمەديالىق ينتەرنەت-جۋرناليستيكاعا دا ەلدەقاشان اياق باستى. ەرقايسىسىنىڭ ٶز اۋديتوريياسى بار. مەديانارىقتا سٸز بەن بٸز سيياقتى وقىرمان اقپاراتتىڭ كٶپتٸگٸنەن سانسىراماس ٷشٸن ەڭ بٸرٸنشٸ نەنٸ ەسكەرۋٸ كەرەك دەپ ويلايسىڭ?

- مەديانارىق دەمەكشٸ, قازٸر جۋرناليستيكا مەن مەديانىڭ اراجٸگٸن اجىراتا الماي كەتٸپ بارامىز. مەديا بار, سول مەديانىڭ ٸشٸندە جۋرناليستيكا بار. مەديادا بەرٸ بار – ويىن-ساۋىق باعدارلاماڭ دا, جارناماڭ دا, كونتسەرت, سەريالىڭ دا. جۋرناليستيكا – بٶلەك. مەديادا جٷرگەن ادامنىڭ بەرٸن جۋرناليست دەيمٸز دە, ودان جۋرناليستٸڭ قاسيەتتەرٸن تالاپ ەتە باستايمىز. ول دۇرىس ەمەس. مەدياداعى كونتەنتتٸڭ بەرٸ جۋرناليستٸك ماتەريال ەمەس. ەسٸرەسە, ونلاين مەديادا. مىسالى, قاي سايتتى الساڭ دا – مەديا. تەك, ٸشٸندەگٸسٸ – جۋرناليستيكا ەمەس. مەنٸكٸ دۇرىس ەمەس شىعار, تەك, مەن بٸلەتٸن جۋرناليستيكادا جۋرناليستٸڭ ەڭ باستى قاسيەتٸ – اناليتيكالىق ويلاۋ قابٸلەتٸ. ول جوق جەردە, سەن «مەدييششيكسٸڭ», جۋرناليست ەمەسسٸڭ. «بولدى» دەپ جازۋ وڭاي, ول – مەديا, ال سونىڭ نەدەن بولعانىن جەنە ارتىنان نە بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸن ساراپتاپ, وقيعانى سوڭىنا دەيٸن قاداعالاپ, تٷيٸنٸن قويىپ جازۋ – جۋرناليستيكا. سوندىقتان, كەيدە ەنشٸلەر جۋرناليستەردٸڭ نانىن تارتىپ جەپ وتىر دەگەندەردٸ تٷسٸنبەيمٸن. ەنشٸ ەشقاشان جۋرناليست بولا المايدى. ال تەلەجٷرگٸزۋشٸ – جۋرناليست ەمەس. ەنشٸلەر ساراپتامالىق باعدارلامانىڭ تٸزگٸنٸن ۇستامايدى عوي. ٶلەتٸن جەرٸن ٶزدەرٸ دە بٸلەتٸن شىعار. ال, «رازۆلەكالوۆكا» - جۋرناليستيكا ەمەس. اۋديتورييا – ەڭ الدىمەن تۇتىنۋشى. كونتەنتتٸ تۇتىنۋشى. تۇتىنۋشى تالعامى – تۇتىنۋشىنىڭ پروبلەماسى. ەركٸم ٶز ٶمٸرلٸك تەجٸريبەسٸنە, قاجەتٸنە, بٸلٸمٸ مەن باگاجىنا قاراي اقپارات تۇتىنادى, كەرەگٸن الادى. بۇل جەردە مەديامەن قاتار, اۋديتورييانىڭ دا جاۋاپكەرشٸلٸگٸ بار ەكەنٸن ەسكەرۋ كەرەك. ەيتسە دە, «وقىرمان ٶزٸنە كەرەگٸن ەكشەپ الادى عوي» دەگەن ۇستانىم دا دۇرىس ەمەس. وقىرمان – قوقىس اقتارىپ وتىرۋعا مٸندەتتٸ ەمەس. رەسۋرس ٷش رەت قاتارىنان قوقىس بەرسە, دەمەك – پومويكا دەگەن سٶز.

– بٷگٸنگٸ قوعامداعى (قازاقتٸلدٸ, ورىستٸلدٸ بولسىن) جۋرناليستيكانىڭ ون جىلدان كەيٸن قالاي بولاتىنىنا بولجام ايتىپ كٶرشٸ...

- كەلەر جىلى قانداي بولاتىنىن دا ايتا المايمىن. شىنىن ايتسام, جۋرناليستيكادا ەشقانداي جاڭالىق جاسامايمىز. جالپى, بٸز – تەحنولوگييالاردى تۇتىنۋشى عانامىز. مەدياداعى رەۆوليۋتسييانىڭ بەرٸ باتىستا جاسالىپ جاتىر. بٸزگە تەك سونىڭ ەلەسٸ بەلەنباي جىلدان كەيٸن عانا كەلەدٸ. وندا دا, بٸزدٸڭ جاعدايعا يكەمدەلگەنٸ كەلەدٸ. مىسالى, ٶتكەندە, ترامپ پەن كلينتوننىڭ سٶزجارىسىن سول جاقتاعى مەديا قالاي تاراتتى, قالاي ساراپتاما جاسادى! جٸلٸگٸن شاعىپ, اۋديتوريياعا مايىن بەرٸپ, ول مايدى قالاي جەۋ كەرەك ەكەنٸنە دەيٸن كٶرسەتٸپ بەردٸ. ونىڭ بەرٸ تەحنولوگييا. سول جاقتاعى مەديانىڭ جۇمىسى, ولاردىڭ دايىندىعى. ال ەندٸ بٸزگە دەل سول تەحنولوگييا كەلە مە? كەلمەيدٸ. ٶيتكەنٸ, بٸزدە ونداي سٶزجارىستار بولمايدى. ەندەشە, نەمەنەگە كەرەك? بٸز سول, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ سۋرەتتەر مەن ۆيدەودان «جاڭالىق» جاساپ, وتىرا بەرەمٸز. ەيتسە دە, بٸر ٷمٸتٸم بار. بٸر جىلدان كەيٸن بە, ون جىلدان كەيٸن بە, رەداكتسييادان شىعىپ جۇمىس ٸستەيتٸن قازاق جۋرناليستەرٸ كٶبەيەدٸ دەگەن ٷمٸتٸم بار.

ون جىلدان كەيٸن قازاق جۋرناليستيكاسىندا سالالىق جۋرناليستيكا جاقسى دامىعانىن ەلەستەتەمٸن. مۋزىكا, ٶنەر, سپورت, مەدەنيەت, ەكونوميكا, بٸلٸم سالاسى تۋرالى جازا الاتىن, ەرقايسىسىندا بٸلٸمٸ بار, تەرمينولوگيياسى مەن اپپاراتىن, ماتەريال ەزٸرلەۋ تەحنولوگيياسىن مەڭگەرگەن جۋرناليستەر كٶبەيەدٸ دەپ سەنگٸم كەلەدٸ. مۋلتيمەديا ٷشٸن مۋلتيمەديا ەمەس, شىن مەنٸندە مۋلتيمەديا كەلەدٸ دەپ سەنەمٸن. ەكٸ سان جازىلعان سۋرەتتەر ەمەس, ناعىز ينفوگرافيكا جاسالا باستايدى دەپ سەنەمٸن.

– ٶنە بويى ەلەڭ ەتكٸزەتٸن تاقىرىپتاردى قۋالاپ, سەنساتسييا جەنە رەيتينگتەن تٷسپەۋ ٷشٸن جۋرناليستەر نەنٸ ەسكەرٸپ, نەنٸ بٸلۋٸ شارت?

- مەنٸ جۋرناليستيكا تۋرالى ساراپتاپ وي ايتا الاتىن ەكسپەرت دەپ باعالاعانىڭا راحمەت. تەك, مەن شەتٸنەن قاداعالاپ جٷرگەن ادام رەتٸندە عانا ايتايىنشى. جالپى, جۋرناليست نەنٸ ەسكەرۋٸ, نەنٸ بٸلۋٸ كەرەك دەگەندٸ ٶز باسىم ايتا المايمىن. دەل قازٸر مەن «جۋرناليست ٶز بەتٸمەن مەڭگەرە الاتىن داعدىلار» دەگەن ماتەريالدى اۋدارىپ جاتىرمىن (newreporter.org/kz) سايتى ٷشٸن. سوندا, قازٸرگٸ تاڭدا جۋرناليست ٶز بەتٸمەن مەڭگەرە الاتىن, جوق, مەڭگەرۋٸ تيٸس ماشىقتار مەن داعدىلار اراسىندا موبايل جۋرناليستيكا, اقپاراتتى اگرەگاتسييالاۋ, ۆيزۋالداۋ اتالادى. مۇنىڭ بەرٸ – اناليتيكالىق ويلاۋ مەن ساۋاتتىلىققا قوسا جٷرەتٸن بونۋستار. ٶزٸن جۋرناليست اتايتىنداردىڭ بٸر كەمشٸلٸگٸ – تاقىرىپتى قۋالامايدى, تاقىرىپ قايدان شىعادى دەپ كٷتٸپ وتىرادى. ينفوپوۆود كٷتەدٸ. سوسىن, سونى شار سيياقتى قىلىپ ٷرلەيدٸ دە, اۋزىن بۋماي جٸبەرە سالادى. ول بارادى دا «پششششش» دەپ, جەلٸ بٸتكەنشە بٶلمەنٸ اينالىپ ۇشىپ جٷرٸپ-جٷرٸپ, اقىرى بوس قاپشىق سيياقتى جەرگە تٷسەدٸ. مىقتى بولساڭ – تٷسپەيتٸن ەتٸپ جٸبەر. شارىڭدى تولتىر, ونىڭ اۋزىن مىقتاپ بۋ, سٶيت تە, ول ارى-بەرٸ ٶتكەن ادامداردىڭ جانىنا ٶزٸ ۇشىپ باراتىنداي ەتٸپ جٸبەر. جٷرسٸن قالىقتاپ. تاقىرىپ تولىق يگەرٸلگەندە عانا سولاي بولادى. شىن ايتايىن با? سوڭعى جىلدارى بٸر مەسەلەنٸ سوڭعى نٷكتەسٸنە دەيٸن قاداعالاعان جۋرناليستٸك ماتەريال كٶرگەن جوقپىن. بەرٸ – «پشش». جەلٸ شىعىپ كەتەدٸ, ول شاردى تٸپتٸ جەردەن الىپ, قايتادان ٷرلەۋگە دە ەرٸنەدٸ. ول ٷشٸن ورىندىعىنان تۇرۋ كەرەك قوي....

- ەلٸمٸزدٸڭ ەر ٶڭٸرٸنە بارىپ, تٷرلٸ تاقىرىپتا سەمينار, ترەنينگتەر ٶتٸپ جٷرگەنٸڭدٸ بٸلەمٸز. تەۋەلسٸزدٸك العالى ەربٸر ٸزدەنەتٸن جۋرناليستەر قاۋىمى نەشە تٷرلٸ سەمينار, ت.ب. قاتىسىپ, كەم دەگەندە ساندىعىنا بەس-التىدان سەرتيفيكاتتار جيىپ الدى. ايتشى, جالپى سەرتيفيكات ٷلەستٸرۋدەن ازاماتتىق جۋرناليستيكا دامىدى ما? ونىڭ كٶرٸنٸستەرٸن باسپاسٶز بولسىن, تەلەارنا بولسىن بايقادىڭ با?

– ەندٸ, بەرٸن ايتا المايمىن عوي. قۇر سەرتيفيكات ٷلەستٸرۋدٸڭ ەشكٸمگە پايداسى جوق. ول تەك قارجى يگەرۋ, ورىسشا ايتقاندا يبد – يميتاتسييا بۋرنوي دەياتەلنوستي. بۇل كەزەڭنەن دە ٶتەرمٸز. سەرتيفيكاتتى الۋىن ادام الادى عوي. تەك, ول ترەنينگتە ٷيرەنگەنٸن قولىمەن ٸستەمەسە – ودان نە پايدا. «پۋستىشكا» ترەنينگتەردٸ ايتپاعاندا, شىنىمەن مىقتى ترەنەرلەردٸڭ الدىنان شىعىپ, سەرتيفيكاتىن ەينەككە سالىپ تۇسىنا ٸلٸپ قويىپ, سول جەردە ايتىلعان دٷنيەنٸ ەرتەڭٸنە ۇمىتىپ قالسا – ول دا يبد. قاتىستىم ەسەپ. ازاماتتىق جۋرناليستيكانىڭ ٶسۋ كەزەڭٸ اسحاتتىڭ ترەنينگتەرٸ تۇسىندا بولدى عوي. قازٸر ەندٸ سول اسحاتتان وقىپ شىققاندار ٶزدەرٸ ترەنەر بولىپ جٷر. تەك, بٸرەۋدٸڭ پرەزەنتاتسيياسىن الىپ, سونىمەن «ترەنينگ» ٶتكٸزەتٸندەر دەۋٸرٸ جٷرٸپ تۇرعاندا, دامۋ تۋرالى ايتا قويۋ قيىن شىعار. شىن ايتسا, تازا ازاماتتىق جۋرناليستيكانىڭ دامۋى دەل قازٸر حاوس تٷرٸندە, بەرەكەسٸز جٷرٸپ جاتىر. ەكٸمدٸكتەر «بلوگەرلەرگە» ارقا سٷيەپ بارادى. ال اقشا ارالاسقان جەردە «ازاماتتىق» جۋرناليستيكا بولاتىنى بەلگٸلٸ عوي.

– كٶبٸنە سەمينار, ترەنينگ ت.ب. بولسىن شەتەلدەن ماماندار شاقىرىلىپ جاتادى. ال بٸزدٸڭ قازاقستاندىق جۋرناليستەر شەتەلدٸك ەرٸپتەستەردٸڭ شاقىرتۋىمەن ٶزگە مەملەكەتتٸڭ باسپاسٶز ٶكٸلدەرٸنە دەرٸس وقىپتى دەگەندٸ جيٸ ەستي بەرمەيمٸز. ونداي مىسالدار بار ما?

– وندايدى مەن دە ەستٸمەپپٸن.

– وقىرمانعا قىزىقتى, تانىمدىق ماقالالاردىڭ ۇنايتىنى جاسىرىن ەمەس. جۋرناليستەر ٷش تٸلدٸ مەڭگەرۋٸ شارت پا ەلدە كەسٸبي ٸزدەنٸمپاز بولۋى جەتكٸلٸكتٸ مە? ٶزٸڭ تاقىرىپتى ٸزدەنۋدە قۇپييا بولماسا قانداي امالدار قولداناسىڭ?

– قازاقستاندا جۋرناليست كەم دەگەندە ەكٸ تٸلدٸ مەڭگەرمەسە بولمايدى. «تەك قازاق تٸلٸن بٸلەمٸن» دەگەندٸ ماقتانىش كٶرەتٸن دە, سونىسىن العا تارتىپ, ٶزٸنە جاعداي جاسالۋىن تالاپ ەتەتٸن دە ەرٸپتەستەرٸمدٸ تٷسٸنبەيمٸن. قازاق تٸلٸن جەتٸك بٸلۋٸڭ – اقپاراتتى جەتكٸزۋ ٷشٸن كەرەك. ال ول اقپاراتتى قابىلداۋ ٷشٸن سول اقپاراتتىڭ تٸلٸن بٸلۋٸڭ كەرەك قوي. قانشا اتتانداساق تا, ورىس تٸلٸ بار, ەلٸ قانشا ۋاقىت بار بولادى. «ورىسشا تٷسٸنبەيمٸن» دەپ قاراپ وتىرساڭ – ٶزٸڭە قيىن. ال اعىلشىن تٸلٸ, جوعارىدا ايتتىم عوي, باتىستىڭ تەحنولوگييالارىن مەڭگەرۋ ٷشٸن كەرەك. اعىلشىنشا بٸلەتٸن جۋرناليستەر نەعۇرلىم كٶپ بولسا, سول تەحنولوگييالاردى سوعۇرلىم ەرتەرەك ەكەلەر ەدٸك, سوعۇرلىم كٶبٸرەك ەكەلەر ەدٸك, ار جاعىنان قاراپ تۇرساڭ – ساننان ساپا شىعار ەدٸ. مەن ٶز بەتٸممەن ەشتەڭە جازبايمىن,  تاپسىرىسپەن نەمەسە رەداكتسييا تاپسىرماسىمەن جازامىن. تٷرلٸ ٸس-شارالارعا ارنايى بارىپ ماتەريالدار ەزٸرلەيمٸن دە, تاپسىرىس بەرۋشٸگە ٶتكٸزەمٸن. سٶيتٸپ جٷرٸپ, ٶزٸم تاقىرىپ تاڭداپ, سونى قاۋزاۋلاپ جازۋعا ۋاقىتىم جوق. ال انا جازىلعان ماتەريالدارىم ٶز اتىممەن دە جارييالانبايدى. ٶزٸمدٸ جۋرناليست اتامايتىنىم سودان.

«تاقىرىپ داعدارىسى» دەگەن ٶتٸرٸك

- بٸزدە «قازٸر جۋرناليستٸك زەرتتەۋ جوق» دەگەندٸ ەكٸنٸڭ بٸرٸ ايتا الادى. ال مەسەلەنٸ باسقاشا قاراستىرىپ كٶرسەك, دەل قازٸرگٸ سەن, مەن جەنە ٶزگە دە ەرٸپتەس جۋرناليستەردٸڭ پروبلەماسى نەدە دەپ ويلايسىڭ? جۋرناليستيكا «تاقىرىپ داعدارىسىندا» تۇرعانى راس پا?

- جوعارىدا ايتقاندارىمدى قورىتاتىن سۇراق بولدى بۇل. قازٸرگٸ جۋرناليستيكانىڭ باستى پروبلەماسى – ايعاي بار, اتتان بار, بٸراق, ادام جوق. كەيٸپكەر جوق. جوق دەمەيٸنشٸ. از. ادام تۋرالى جازعىمىز كەلمەيدٸ. ادامدى زەرتتەگٸمٸز كەلمەيدٸ. مەنٸڭ پروبلەمام نەدە ەكەنٸن ايتسام – اعىسپەن كەتٸپ بارامىن. كەيدە, بٸر تاقىرىپتى, پروبلەمانى, وقيعانى كٶرٸپ, «نەگە وسىنى جۋرناليستەر بىلاي دا بىلاي جازبايدى?» دەپ ويلايمىن. جازسا عوي دەيمٸن. ٶزٸم جازعىم كەلەدٸ, بٸراق, مەنٸڭ جۇمىسىم باسقا. بۇل سىلتاۋ ەمەس شىعار, ەيتسە دە...

ال «تاقىرىپ داعدارىسى» دەگەن ٶتٸرٸك. تاقىرىپ داعدارىسى جوق. كٶتەرەم, قازام, جازام دەگەن جۋرناليسكە تاقىرىپ تابىلادى عوي. ونىڭ سەبەبٸ باسقادا. تەۋەلسٸزدٸك داعدارىسى دەسە بولار. مىسالى, مينيسترگە كومپرومات شىقتى عوي كەشە. سايتتار سونى جىلدام كٶشٸرٸپ جارييالاپ جٸبەردٸ. الايدا, بٸر-ەكەۋٸ عانا مەسەلەنٸ تٷبٸنە جەتكٸزەدٸ. كٶبٸ سول ۆيدەومەن شەكتەلەدٸ دە, باسقا ەرٸپتەستەرٸ نە جازار ەكەن دەپ اڭدىپ وتىرىپ, سونى كٶشٸرٸپ تاعى جارييالاي قويادى. ال سول قىزبەن كەزدەسٸپ, قانشا جۋرناليست ٶزٸ سٶيلەسەدٸ دەپ ويلايسىڭ? دەل وسىنى وقىپ «مىرس» ەتٸپ كٷلگەنٸڭدٸ ەلەستەتٸپ وتىرمىن. ال شىن قازام دەگەن ادامعا, مينيستردٸ قۇردىمعا جٸبەرەتٸن كومپرومات تابىلادى. ونىڭ ارتىندا قانشاما ەلەۋمەتتٸك مەسەلە اشىلادى. بٸر ساپالى زەرتتەۋدٸڭ ارتىنان بەلەنباي اتتان-ماتەريال جازىلار ەدٸ. «بايعۇس قازاق قىزى» دەپ ەگٸلەتٸندەرگە بٸر جىلعا جەتەر جۇمىس تابىلار ەدٸ. «كٶز اشقىش» جۋرناليستيكانىڭ دا بٸراز شابىلىپ قالۋىنا مٷمكٸندٸك بولار ەدٸ. تەك, ول ادامنىڭ – شىن مەنٸندە مەسەلەنٸ زەرتتەگٸسٸ كەلگەن ادامنىڭ (ونداي ادام تابىلسا) اۋزىن دەر كەزٸندە جاۋىپ ٷلگەرەدٸ عوي... داعدارىس وسىندا. سٶيتٸپ, كٶشٸرگٸش سايتتارعا ازىق بولار ماتەريال جازىلمايدى. بٸر اپتادان كەيٸن انا قىز دا, مينيستر دە ۇمىتىلادى.

- الداعى ماقساتىڭ, قانداي جوسپارىڭ بارى تۋرالى بٸلە كەتسەك.

– قازٸر مەن ينتەرنيۋستٸڭ «ورتالىق ازيياداعى قورشاعان ورتا جەنە تابيعي رەسۋرستار مەسەلەلەرٸن تيٸمدٸ جارييالاۋعا ارنالعان مەديا» دەگەن جوباسىندا ترەنەر بولىپ جۇمىس ٸستەپ جٷرمٸن. نەگٸزگٸ قىزمەتٸم وسى. سوندىقتان, الداعى بٸر جىلدىڭ جوسپارى دا, ماقساتى دا وسى جوبامەن تٸكەلەي بايلانىستى. ەكولوگييا تاقىرىبىن جاقسى جازاتىن جۋرناليستەر جەلٸسٸن قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلامىز. وسى سالادا ترەنەرلٸك قىزمەت اتقارۋ ٷشٸن ٶزٸم ەكولوگييا سالاسىن «شاعاتىن» جۋرناليسكە اينالۋىم كەرەك. سوندىقتان, الداعى بٸر جىل ەكولوگييا مەن مۋلتيمەديا سالاسىن زەرتتەۋمەن, وسى سالاداعى جاڭا دٷنيەلەردٸ ٷيرەنۋمەن ٶتەتٸن شىعار. ارى قاراي تاعى كٶرە جاتارمىز.

– سۇحبات بەرگەنٸڭە راحمەت!

ەڭگٸمەلەسكەن: جانسايا سىدىقباي

sn.kz