فوتو: قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
شاعبان – رامازان ايىنىڭ كەلگەنٸن سٷيٸنشٸلەيتٸن اي. ارداقتى پايعامبارىمىز مۇحاممەد (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) ٶز ٷمبەتٸنە شاعبان ايى كٸرگەندە تازالانىپ, نيەتٸمٸزدٸ دۇرىستاۋدى ٶسيەت ەتكەن. اللا ەلشٸسٸنٸڭ تاعى بٸر حاديس-شاريفٸندە ايتىلعانداي, شاعبان ايىندا جاسالعان دۇعا كەرٸ قايتارىلمايدى. قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ تٶراعاسى, باس مٷفتي ناۋرىزباي قاجى تاعانۇلىنىڭ ايتۋىنشا, ٸزگٸ عۇلامالاردىڭ بٸرٸ «ەرەجەپ – جەلگە, شاعبان – بۇلتقا, رامازان جاڭبىرعا ۇقسايدى. ەرەجەپ ايىندا دەن ەگٸلمەسە, شاعباندا سۋارىلماسا, رامازاندا قانداي ەگٸن كٷتۋگە بولادى» دەگەن. وسى ورايدا Ult.kz پورتالىنىڭ تٸلشٸسٸ باس مٷفتي ناۋرىزباي قاجى تاعانۇلىمەن از-كەم سۇحباتتاسقان بولاتىن.
– ناۋرىزباي قاجى تاعانۇلى, كٶپشٸلٸك كٶپ سۇرايتىن مەسەلەنٸڭ بٸرٸ, قانداي ادامدار اۋىز بەكٸتۋدەن بوساتىلعان?
– قۇراندا مىناداي ايات بار: «اللا سەندەرگە (ەر نەرسەنٸڭ) جەڭٸلدٸگٸن قالايدى, قيىندىقپەن قينامايدى» («باقارا» سٷرەسٸ, 185-ايات). راسىندا يسلام دٸنٸ اۋىز بەكٸتۋگە شاماسى كەلمەيتٸن ادامداردى اۋىرتپالىقتان بوساتقان. مۇنداي ادامدار ورازاسىن رامازان ايىنان كەيٸن ۇستاسا بولادى. ال مٷلدە ورازا ۇستاۋعا شاماسى كەلمەيتٸندەر پٸدييا ساداقاسىن (بٸر ادامنىڭ تاڭعى جەنە كەشكٸ اسىن) بەرٸپ, ٶزٸن اۋىز بەكٸتۋدەن بوساتادى. پٸدييا ساداقاسى دەگەنٸمٸز – بٸر ادامنىڭ كٷندەلٸكتٸ (تاڭعى جەنە كەشكٸ) تويىپ ٸشەتٸن اسى.
سۇراعىڭىزعا ورالسام, بٸرٸنشٸدەن, ناۋقاس ادام ورازا ۇستاۋدان بوساتىلادى. بۇل جەردە دەرتتٸڭ تٷرٸ مەن دەڭگەيٸن ەسكەرۋ كەرەك. ەگەر ناۋقاس ادام ورازا ۇستاعان جاعدايدا دەنساۋلىعىنا كەرٸ ەسەر ەتسە, دەرتٸ اسقىنىپ كەتسە, مۇنداي جاعدايدا ساقتانعان دۇرىس. ياعني مۇنداي كەزدە بٸلٸكتٸ, جاناشىر دەرٸگەردٸڭ نۇسقاۋىمەن ورازادان بوساتىلادى. ال دەرتٸ دەنساۋلىعىنا زييان كەلتٸرمەيتٸنٸنە كٶزٸ انىق جەتكەن ادامنىڭ اۋىز بەكٸتكەنٸ ابزال. ٶيتكەنٸ ورازا – جاننىڭ عانا ەمەس, تەننٸڭ دە شيپاسى. ورازا ۇستاپ, دەرتٸنەن ايىققان جاندار قانشاما?!
اللا تاعالا قۇراندا: «سىرقاتقا شالدىققان جاندار جەنە ساپاردا جٷرگەن جولاۋشىلار باسقا كٷندەرٸ ورازا ۇستاپ ورنىن تولتىرسىن» («باقارا» سٷرەسٸ, 185-ايات), – دەگەن. جولاۋشى دا ورازادان بوساتىلادى. دەگەنمەن ەگەر ساپار قيىندىق تۋدىرماسا, ورازاسىن بۇزباعانى ابزال. جٷكتٸ نەمەسە ەمٸزۋلٸ بالاسى بار ەيەلدەر ٶزٸنە نەمەسە جاتىرىنداعى بالاسىنىڭ دەنساۋلىعىنا قاۋٸپتٸ بولاتىنىن بٸلسە, ورازادان بوساتىلادى. قارتتىق جەتكەن ەگدە كٸسٸلەر دە اۋىز بەكٸتپەسە بولادى. ولار كٷنٸنە بٸر مٸسكٸندٸ تاماقتاندىرادى. ەتەككٸرٸ كەلگەن, سونىمەن قاتار جاڭا بوسانعان ەيەلدەر ورازاسىن ۋاقىتشا توقتاتىپ, كەيٸن قازاسىن ٶتەيدٸ.
باليعاتقا تولماعان نەمەسە اقىلى-ەسٸ دۇرىس ەمەس ادام ورازا ۇستامايدى. بۇل تۋرالى پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن): «(جاقسى جەنە جامان ٸستەردٸ جازاتىن پەرٸشتەنٸڭ) قالامى ٷشەۋدەن كٶتەرٸلگەن (جازبايدى): بالادان, ول كەمەلەتكە تولعانشا; ۇيقىداعى ادامنان, ول ۇيقىسىنان ويانعانشا جەنە اقىلدان الجاسقان, ول اقىل-ەسٸن جيعانشا», – دەگەن. اللا تاعالا سٸز بەن بٸزگە ۇلى قۇلشىلىقتى كەمشٸلٸكسٸز اتقارۋعا شىنايى ىقىلاس پەن كٷش-قۋات بەرسٸن!
– ورازانىڭ ٶزگە قۇلشىلىقتاردان ەرەكشەلٸگٸ نەدە?
– جەردٸ مەكەن ەتكەن اڭ مەن قۇستىڭ, بارلىق تٸرشٸلٸك يەسٸنٸڭ جىل مەزگٸلدەرٸندە جاڭارۋ, تٷلەۋ, ٶزگەرۋ ٷدەرٸسٸنەن ٶتەتٸنٸ بەلگٸلٸ. ال اللانىڭ ادام بالاسىنا بەرگەن شەكسٸز نىعمەتٸ, تەڭدەسسٸز سىيى سانالعان ورازا – كٷنەعا بەتپە-بەت كەلۋدەن ساقتايتىن, جان-دٷنيەمٸزدٸ, مٸنەز-قۇلقىمىزدى جاقسىلىققا تەربيەلەيتٸن, رۋحاني تٷلەپ شىعاتىن قۇلشىلىق. ورازانىڭ ەرەكشەلٸگٸنٸڭ بٸرٸ – اللا مەن ادام اراسىنداعى قۇپييا قۇلشىلىق ەكەندٸگٸندە. سول ٷشٸن اللا ونىڭ سىيى مەن ساۋابىن ٶزٸم بەرەم دەگەن. قۇدسي حاديستە اللا تاعالا: «اۋزى بەرٸك ادام ٸشٸپ-جەۋٸن مەن ٷشٸن دوعاردى. ورازا – مەنٸ مەن قۇلىمنىڭ اراسىنداعى عيبادات. وعان بەرٸلەتٸن سىيدى مەن عانا ٶلشەپ, مەن عانا بەرەمٸن. اۋزى بەرٸك قۇلىمنىڭ اشتىق پەن شٶلدەگەندە شىعاتىن اۋزىنىڭ يسٸ مەن ٷشٸن ميسكتەن دە ارتىق», – دەگەن.
ورازانىڭ ٶزگە قۇلشىلىقتاردان ەرەكشەلٸگٸ – مۇسىلماننىڭ بۇل پارىز امالدى بار بولمىسىمەن, شىنايى ىقىلاسىمەن, جان-تەنٸمەن ورىنداۋىندا. رامازان ايىندا ادام بالاسى تەك ٸشٸپ-جەۋدەن, جىنىستىق قاتىناستان عانا ٶزٸن تىيمايدى. ورازا كٶزدٸ جامان نەرسە كٶرۋدەن, قۇلاقتى جامان سٶز ەستۋدەن, تٸلدٸ ٶسەك سٶزدەن, عايباتتان ساقتايدى. اللا ەلشٸسٸ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) بٸر حاديسٸندە بىلاي دەيدٸ: «راسىندا اللا ٶتٸرٸك ايتۋىن دوعارماعان جاننىڭ ٸشٸپ-جەمٸن توقتاتقانىنا مۇقتاج ەمەس». ەندەشە تٸلمەن دە ورازا تۇتۋىمىز قاجەت. تاعى بٸر حاديستە: «قانشاما ورازا تۇتۋشىلار بار, ولاردىڭ بار تاپقان پايداسى – شٶلدەۋ عانا» دەلٸنگەن.
پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) ورازا ەرەجەلەرٸن دۇرىس ساقتاماعان, اللا تىيعان ٸستەردەن ٶزٸن تىيماعان كەيبٸر ادامداردىڭ ورازاسىنىڭ قابىل بولماۋى مٷمكٸن ەكەنٸن ەسكەرتكەن. سوندىقتان ورازا ۇستاۋشى مۇسىلمان ٶزٸن ٶسەك-اياڭنان, ٶتٸرٸك, بالاعات سٶزدەردەن, ۇرىس-كەرٸستەن اۋلاق ۇستاۋى تيٸس. ونداي ورتادا ٷندەمەۋدٸڭ ٶزٸ –ٷلكەن ساۋاپ. ٶيتكەنٸ پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) بٸر سٶزٸندە: «ورازا تۇتۋشىنىڭ ٷندەمەۋٸ – اللاعا تەسبيح ايتقانمەن تەڭ», – دەگەن.
ورازا ادام بالاسىن قاناعاتشىل بولۋعا تەربيەلەيدٸ. قاناعات – ادام بالاسىنىڭ اسىل قاسيەتٸنٸڭ بٸرٸ. قاناعاتشىل ادام – ناعىز باي ادام. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن): «قۇدايدىڭ بەرگەنٸنە ريزا بولساڭ, ەڭ باي ادامنىڭ بٸرٸ اتاناسىڭ», – دەگەن. بٸز ورازا ۇستاۋ ارقىلى قولىمىزدا بار نەرسەنٸڭ قادٸرٸن سەزٸنەمٸز جەنە بٸزگە ٶتە كٶپ نىعمەت بەرٸلگەنٸن تٷسٸنەمٸز. بۇل تٷسٸنٸك بٸزدٸ قاناعاتشىل بولۋعا تەربيەلەيدٸ.
قۇراندا قاناعات تۋرالى مىناداي استارلى ايات بار: «مەيلٸ ەر بولسىن, ەيەل بولسىن, كٸمدە-كٸم مٷمين رەتٸندە (اللانىڭ رازىلىعىنا بٶلەيتٸن) ساۋاپتى دا يگٸلٸكتٸ ٸستەر اتقارسا, بٸز وعان مٸندەتتٸ تٷردە پەك ەرٸ جاقسى ٶمٸر سىيلايمىز» («ناحىل» سٷرەسٸ, 96-ايات). حازرەتٸ ەلي (اللا وعان رازى بولسىن) وسى اياتتاعى «جاقسى ٶمٸر» دەگەن سٶزدٸ «قاناعات» دەپ تٷسٸندٸرگەن ەكەن. ال ساحابالاردىڭ كٶزٸن كٶرگەن حاسان ەل-باسري (اللا ونى راقىمىنا السىن) وسى ايات جايلى ويىن بىلاي ساباقتايدى: «پەك ەرٸ جاقسى ٶمٸر دەپ قاناعات ەتۋدٸ ايتامىز». دەمەك جاقسى ٶمٸر قاناعاتپەن تەڭ دەگەن ماعىنا شىعادى. ياعني ٸزگٸلٸككە تولى, ساليقالى ٶمٸر سٷرۋ ٷشٸن قاناعاتشىل بولۋ كەرەك. ال ورازا قاناعاتتى دوس تۇتۋدى, ونى ٶمٸرلٸك سەرٸك ەتۋدٸ ٷيرەتەدٸ. تٷيٸندەپ ايتقاندا, ورازا جاقسى ٶمٸر سٷرۋدٸ ٷيرەتەدٸ.
– ال رامازان ايىنىڭ ٶزگە ايلاردان ەرەكشەلٸگٸ قانداي?
– اللا تاعالا ٶزٸنٸڭ قالاۋىمەن ورازا قۇلشىلىعى ٷشٸن ون ەكٸ ايدىڭ ٸشٸنەن رامازان ايىن تاڭداعان. ولاي بولسا اللانىڭ تاڭداۋى تٷسكەن ايدىڭ ٶزٸنە تەن ارتىقشىلىقتارى دا بار. حاق تاعالا ەرەكشە ايداعى عيباداتتى بۇلجىتپاي ورىنداعان قۇلدارىنىڭ مەرتەبەسٸن دە ەرەكشە بيٸكتەتٸپ, مەرەيٸن ٷستەم ەتۋگە ۋەدە ەتكەن.
رامازان – ون ەكٸ ايدىڭ سۇلتانى, بەرەكەلٸ دە كەشٸرٸمٸ مول اي. بٸزدٸڭ حالقىمىز ەجەلدەن رامازاندى ەرەكشە قاستەرلەپ, «ون ەكٸ ايدىڭ سۇلتانى» دەپ قادٸرلەگەن. بۇل ايدىڭ ٶزگە ايلاردان ەرەكشەلٸگٸ ٶتە كٶپ. بٸرٸنشٸدەن, رامازاندا اللا رازىلىعى ٷشٸن جاسالعان جاقسى ٸس باسقا ايلاردا پارىز امال ورىنداعانمەن تەڭ. سول سەكٸلدٸ رامازاندا پارىز امالىن ورىنداعان ادام باسقا ايلاردا جەتپٸس پارىز ورىنداعانداي ساۋاپ الادى. بۇعان قاتىستى مىناداي حاديس بار: «وسى ايدا اللاعا بٸر ٸزگٸ قاسيەتپەن جاقىنداعان جان باسقا ۋاقىتتا پارىز ورىنداعانداي. ال وسى ايدا پارىز امالىن ورىنداعان ادام باسقا ۋاقىتتا جەتپٸس پارىز ورىنداعانداي».
يسلام عالىمدارىنىڭ ايتۋىنشا, ٸزگٸ امالدىڭ ساۋابىنىڭ ەرەكشە ەسەلەنۋٸنٸڭ سەبەپتەرٸ بار. بٸرٸنشٸسٸ, ٸزگٸلٸك جاسالعان جەرگە قاتىستى. ياعني ورىننىڭ قۇرمەتتٸلٸگٸنە قاراي وندا ورىندالعان ٸس-امالدىڭ ساۋابى دا ەسەلەنەدٸ. مىسالى, ٷيدە وقىلعان نامازدان مەشٸتتەردە وقىلعان نامازدىڭ ساۋابى ايرىقشا كٶپ. ٸزگٸ امالدىڭ ساۋابىنىڭ ەسەلەنۋٸنٸڭ تاعى بٸر سىرى ونىڭ ورىندالعان ۋاقىتىنا بايلانىستى. مىسالى, زۋل-حيججا ايىنىڭ العاشقى ونكٷندٸگٸندە جەنە رامازان ايىندا جاسالعان قايىرلى ٸستەردٸڭ مەرتەبەسٸ بيٸك بولادى. بٸردە بٸر كٸسٸ پايعامبارىمىزدان (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن): «قاي ساداقا قايىرلى?» – دەپ سۇراعاندا: «رامازان ايىندا بەرٸلگەن ساداقا», – دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن. سوندىقتان ەرەكشە رامازان ايىندا پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) ەرەكشە جومارتتىق تانىتاتىن. بۇل تۋرالى ايشا انامىز (اللا وعان رازى بولسىن) بىلاي دەپ ەڭگٸمەلەيدٸ: «اللا ەلشٸسٸ ٶتە جومارت بولاتىن. ال رامازان ايىندا ودان دا ەرەكشە جومارتتىق كٶرسەتەتٸن». ياعني پايعامبارىمىز رامازان ايىندا قۇلشىلىق جاساۋ بارىسىندا دا, ساداقا بەرۋ كەزٸندە دە ەرەكشە جومارتتىق جاسايتىن.
رامازان ايىنىڭ تاعى بٸر ەرەكشەلٸگٸ – بۇل ايدا قاسيەتتٸ قۇران اياتتارى تٷسە باستادى. اللا تاعالا بۇل جايىندا «باقارا» سٷرەسٸندە: «رامازان ايى سونداي بٸر اي, ول ايدا ادام بالاسىنا تۋرا جول جەنە (اق پەن قارانى) ايىراتىن دەلەل تٷرٸندە قۇران تٷسٸرٸلدٸ», – دەپ بايانداعان. رامازان ايىندا قۇران كەرٸمگە ەرەكشە دەن قويۋىمىز كەرەك. بۇل ايدا جەبٸرەيٸل (وعان اللانىڭ سەلەمٸ بولسىن) پەرٸشتە پايعامبارىمىزعا كەلٸپ, قۇران كەرٸمدٸ قايتالاپ ٷيرەتەتٸن. حاق تاعالانىڭ كٸتابىن ٷيرەنۋ, ونىڭ ەلشٸسٸن سٷيۋ تەربيەنٸڭ نەگٸزگٸ قاينار كٶزٸ بولىپ سانالادى.
و دٷنيەدە ەربٸر مۇسىلمانعا تۇتقان ورازاسى مەن وقىعان قۇرانى شاپاعاتشى بولادى. بۇل جايىندا پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن): «قييامەت كٷنٸ ورازا مەن قۇران راببىنىڭ الدىندا پەندەگە اراشا بولادى. ورازا: «راببىم! مەن ونى كٷندٸز ٸشٸپ-جەۋدەن تىيعان ەدٸم. ەندٸ مەن وعان اراشا بولايىن», – دەيدٸ. قۇران بولسا: «مەن ونى تٷندە ۇيقىسىنان ايىرىپ ەدٸم, سول ٷشٸن وعان اراشا بولايىن», – دەيدٸ. سٶيتٸپ ەكەۋٸنٸڭ دە شاپاعاتى قابىل ەتٸلەدٸ», – دەگەن.
ادامزاتتىڭ اسىلى مۇحاممەد (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) حيرا ٷڭگٸرٸندە جاراتقانعا وڭاشا عيبادات ەتٸپ جاتقان تٷندەردٸڭ بٸرٸندە جەبٸرەيٸل پەرٸشتە (وعان الانىڭ سەلەمٸ بولسىن) كەلٸپ, قۇراننىڭ العاشقى اياتتارىن ۋاحي ەتتٸ. سول تٷن مىڭ ايدان قايىرلى قادٸر تٷنٸ ەدٸ. بۇل وقيعانىڭ مەنٸنە ٷڭٸلسەك, رامازان ايىنىڭ تۋعانىن كٶرگەن, سول كەزدە تٸرٸ بولعان ەربٸر مۇسىلمانعا ورازا تۇتۋ پارىز ەكەنٸن اڭعارامىز.
رامازان مەيٸرٸم, مولشىلىق ايى بولسا, سول قاسيەتتٸ ايدىڭ ماڭىزىن قادٸر تٷنٸ تٸپتٸ مەندٸ ەتە تٷسەدٸ. اللا تاعالا ايلاردان – رامازاندى, كٷندەردەن – جۇمانى, تٷندەردەن قادٸر تٷنٸن ارتىق ەتكەن. قاسيەتتٸ قۇران كەرٸمنٸڭ «قادٸر» سٷرەسٸندە: «قادٸر تٷنٸ – مىڭ ايدان قايىرلى», – دەلٸنگەن. بۇل تٷندە پەرٸشتەلەر جەرگە تٷسەدٸ. قادٸر تٷنٸ – بويعا رۋح, ساناعا نۇر قۇياتىن ەرەكشە تٷن. سوندىقتان وسى تٷندٸ بارلىق مۇسىلماندار قۇلشىلىقپەن ٶتكٸزٸپ, وتباسىنىڭ اماندىعىن, ەلدٸڭ تىنىشتىعىن تٸلەپ دۇعا جاسايدى. قادٸر كەشٸن قۇلشىلىقپەن ٶتكٸزگەن ادام ٷلكەن ساۋاپقا كەنەلٸپ, ەكٸ دٷنيەنٸڭ قۋانىشىنا بٶلەنەدٸ.
– ورازا ۇستايتىن جاندارعا قانداي كەڭەس بەرەر ەدٸڭٸز?
– ەڭ ەۋەلٸ ىقىلاس پەن نيەتتٸ دۇرىستاۋ كەرەك. ٶيتكەنٸ ىقىلاس جٷرەكتٸڭ كٸرشٸكسٸز ادالدىعى مەن نيەتتٸڭ تازالىعىن ايقىندايدى. اللا تاعالا سٸز بەن بٸزدٸڭ شىنايى ىقىلاسىمىزعا, نيەتٸمٸزگە قاراي ساۋاپ جازادى. دەرەت الماي, ناماز قابىل بولمايتىنى سەكٸلدٸ, نيەت دۇرىس بولماي, قۇلشىلىق قابىل بولماۋى مٷمكٸن. جەلەلۋددين رۋمي بٸر سٶزٸندە بىلاي دەگەن ەكەن: «سەنٸڭ بارلىق ٸس-ەرەكەتٸڭە ىقىلاس قاجەت. سوندا عانا اللا تاعالا جاساعان ساۋاپتى ٸستەرٸڭدٸ قابىل ەتەدٸ. ٶيتكەنٸ ىقىلاس – قۇلشىلىق قۇسىنىڭ قاناتى. سەن قاناتسىز باقىت مەكەنٸنە قالاي ۇشپاقسىڭ?».
وسى رەتتە مىنا حاديستٸ ەرەكشە ايتىپ ٶتەر ەدٸم: «شىن مەنٸندە اللا سەندەردٸڭ تٷرلەرٸڭ مەن سىرت كٶرٸنٸستەرٸڭە قارامايدى, الايدا جٷرەكتەرٸڭ مەن ٸس-امالدارىڭا قارايدى». سوندىقتان عالىمدارىمىز ايتقانداي, از امالدى نيەت كٶبەيتەدٸ, كٶپ امالدى نيەت ازايتادى. ساۋابى مول رامازان ايىندا از امال جاساساق تا, شىنايى نيەتپەن ورىنداساق سٶزسٸز ونىڭ نەتيجەسٸ مەن جەمٸسٸن كٶرەمٸز.
اللا تاعالا رامازان ايىنداعى ورازامىزدى, قادٸر تٷنٸندەگٸ دۇعا-تٸلەكتەرٸمٸزدٸ قابىل ەتكەي! ەلٸمٸز امان, جۇرتىمىز تىنىش بولعاي! كەلەسٸ رامازان ايىنا امان-ەسەن جەتۋٸمٸزدٸ اللا نەسٸپ ەتسٸن! ەمين!
– سۇحباتىڭىزعا راقمەت!
