ناۋرىز بٷكٸل شىعىس حالىقتارى ٷشٸن ەرەكشە مەرەكە, ماڭىزى ٷلكەن سالتاناتتى وقيعا. كەڭەس ٶكٸمەتٸنٸڭ العاشقى كەزەڭدەرٸندە (1920 — 25) شىعىس حالىقتارى بۇل مەرەكەنٸ اتاپ ٶتكەنٸمەن, 1926 جىلى ول «دٸني مەيرام», «ەسكٸلٸك سارقىنشاعى» دەپ تانىلىپ توقتاتىلدى, بٸراق قازاقستاننىڭ بار اۋماقتارىندا جاسىرىن تٷردە ساقتالىپ قالدى. 1988 جىلدان الماتى قالاسىندا, رەسپۋبليكانىڭ كٶپتەگەن اۋداندارىندا ناۋرىز جالپىحالىقتىق مەيرام رەتٸندە قايتا تويلانا باستادى.
حالقىمىز ٷشٸن ناۋرىز – ۇلىس كٷنٸ, جىل باسى سانالادى. بۇل كٷننٸڭ باسقا كٷندەردەن ەرەكشەلٸگٸ – ادامدار پەندەشٸلٸك اتاۋلىدان تازارىپ, ارازداسقان اعايىندى, دوس-جارانداردى بٸر داستارقاننان دەم تاتىرىپ, تابىستىرادى.
ناۋرىز مەرەكەسٸنٸڭ پايدا بولۋى جايلى ەركٸم ەرتٷرلٸ دەرەك ايتادى. بٸرەۋلەر سٷلەيمەننٸڭ جٷزٸگٸ تابىلعان كٷن دەسە, يران اڭىزدارىندا ادامزاتتىڭ وتتى پايدالانا بٸلگەن سەتٸن ناۋرىز دەپ اتاعان دەسەدٸ. ادامزات ەمەس, بٸر عانا تٷركٸ تايپالارىندا بۇل كٷن جايلى اڭىز دا, ەرتەگٸ دە كٶپ. بەلگٸلٸ ەتنوگراف-قالامگەر سەيٸت كەنجەاحمەتوۆتىڭ جيعان-تەرگەن, جٷيەلەگەن دەرەكتەرٸنە سٷيەنسەك, «سامارقانداعى ۇلىقبەكتٸڭ وبسەرۆاتوريياسىنداعى اسپان دەنەلەرٸن بەلگٸلەگەن ٷلكەن كٶك تاسقا ۇلىستىڭ ۇلى كٷنٸ كٷن سەۋلەسٸ تٸكەلەي تٷسكەندە ەلگٸ تاس بٸرەر سەتكە ەريدٸ ەكەن» دەگەن اڭىز بار.
ەندٸ بٸر اڭىزداردىڭ بٸرٸ بىلاي دەيدٸ: «بٸر كٷنٸ نۇح پايعامباردىڭ كەمەسٸ قازىعۇرت تاۋىنا كەلگەن سەتتە جەردٸڭ بەتٸن جايلاعان توپان سۋ كەرٸ قايتادى. سول سەت جەر بەتٸنە تابانى تيگەن بارلىق تٸرشٸلٸك يەلەرٸ كٶك اسپاننان تٷسكەن قاسيەتتٸ قازاننان بٸرگە دەم تاتىپتى. سودان بۇل كٷندٸ – ۇلىستىڭ ۇلى كٷنٸ دەپ جارييالايدى».
قالاي دەسەك تە, ناۋرىز تويى قازاق دالاسىندا ەلەۋسٸز قالعان ەمەس. قايتا قازاق ۇلتىنىڭ ەڭ ۇلى مەرەكەسٸنٸڭ بٸرٸ بولىپ تويلانىپ كەلدٸ. جالپى «سامارقاننىڭ كٶك تاسى ەرٸگەن كٷن» قازاق دالاسى ٷشٸن قۇت-بەرەكەنٸڭ باسى. بۇل كٷنٸ ٶكپەلەسكەن, ارازداسقان الىس-جاقىن اعايىن-تۋىس, دوس-جاران بٸر-بٸرٸنە كەشٸرٸپ, ٶكپە-رەنٸشٸن ۇمىتادى. ەگەر ۇمىتپاسا, «سەن تاستان دا قاتتىسىڭ با, بۇل كٷنٸ سامارقاننىڭ كٶك تاسىنىڭ ٶزٸ جٸبيدٸ عوي» دەپ ناز ايتاتىن بولعان ەكەن.
