مۇنايلى قازاق ەلiندە داعدارىس بولماۋى كەرەك ەدi

قاراڭدارشى, كەڭ بايتاق قازاق جەرiندە قانشاما ميللياردتاعان توننا “قارا التىن” ٶندiرiلگەن!.. وسىنداي ۇشان-تەڭiز بايلىقتى يگەرگەن مەملەكەتتiڭ حالقى نەگە داعدارىسپەن ٶمiر سٷرەدi? ٶتكەن-كەتكەن داعدارىستاردى جەلەۋلەتiپ, قاراشا حالىقتىڭ باسىن اينالدىرۋدى قاشان دوعارادى بۇل باسسىز بيلiك?! الداۋدىڭ دا, ارباۋدىڭ دا شەگi بار ەمەس پە? بۇل پۇشايمان كٷيگە تٷسكەن حالىقتىڭ تiرiلەتiن ۋاقىتى جەتكەن جوق پا?

يە, ٶتكەن توقسانىنشى جىلداردا, ياعني تەۋەلسiزدiك باستاۋىندا ەكونوميكامىزدىڭ تۇرالاپ, قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەرگە تاپ بول­عانىمىز راس. مۇناي ٶندiرۋ كٶلەمi قۇلدىراپ, “قارا التىن” باعاسى تٷسiپ, ەلدە قارجىلىق تاپشىلىق ەتەك الىپ, مۇنايشىلارعا ۋاقىتىندا جالاقى بەرiلمەي – ٷلكەن داۋ-داماي تۋدىرعانى دا ەسiمiزدە. وسى كەزەڭدەردە عوي بيلiكتiڭ جۇرتشىلىقتى شىدامدىلىققا شاقىرىپ, “ٶتپەلi كەزەڭنەن” ٶتiپ جاتىرمىز, ەلەمدەگi داعدارىسقا تاپ بولدىق, بۇل بە­لەس­تەردەن دە ٶتەمiز, الداعى كٷندەرi ەكونوميكامىزدىڭ قارىشتاپ دامۋىنا جول اشىلادى دەپ سەندiرگەن. قايدا قارىشتاپ دامىعان ەكونوميكامىز? ەكiنشi كۋۆەيت – گٷلدەنگەن اراب مەملەكەتi بولامىز دەپ ەل-جۇرتتى ەلەڭدەتتi. قايدا كٶركەيiپ-قۇلپىرعان قازاق مەملەكەتi? تاپ بٷگiنگi كٷنi مەنiڭ وتانىمدا ايتۋلى اراب مەملەكەتiنiڭ جۇرناعى دا كٶرiنبەيدi! كٶرiنiپ تۇرعانى – ەلدەگi بار دٷنيەنi توناۋ, تالان-تاراجعا سالۋ! بۇل قايىرسىز بيلiكتiڭ سىن ساعاتتا جەكەشەلەندiرۋ دەگەن سىلتاۋمەن كەدiمگiدەي “پريحۆاتيزاتسييا” جاساپ, بار دٷنيە-بايلىقتى ارمانسىز بٶلiسكە سالعانى تاعى بار! ەيتەۋiر, شەندi-شەكپەندiلەر بiلگەندەرiن iستەپ, ٶزدەرi دە, اينالاسى دا قارىق بولدى. بٷگiنگi كٷنi بۇل سابازدار بار پەلەنi تەڭiر اتقان داعدارىس­قا اۋدارىپ تاستاپ, بۇقارا حالىقتى مەزi ەتتi. ٶيتكەنiمەن قويماي, سول الماعايىپ كەزەڭدەردە ٶز وتانىن توناپ, باي-ماناپ, ميللياردەر اتانىپ جٷرگەندەردi بٷگiنگi بيلiك ەلپەشتەپ, تەربيەلەپ ٶسiردiك دەپ بٷكiل ەلگە جار سالادى. باسسىزدىقتىڭ تٷرi وسىنداي.

مەن بەيشارا ەل بايلىعى تالان-تاراجعا تٷستi, تونالدى دەپ نەگە قاقسايمىن? بۇلاي دەپ جابىرقاۋىمدى تەرەڭنەن قوزعاماي-اق, بiر-ەكi مىسالمەن عانا ايعاقتاۋعا بولادى. تەۋەلسiزدiك العان 1991 جىلدىڭ باسىندا رەسپۋبليكامىزدا 35 ملن. باس قوي بولعان. بۇل مەلiمەتتە سول كەزدەگi جە­كەمەنشiكتەگi قوي ەسەپتەلمەگەن. ال 2000 جىلدىڭ باسىندا ەلi­مiزدە بار-جوعى 11 ملن باس قوي قالعان. مىڭعىرعان مال قايدا جۇتىلىپ كەتتi? 2001 جىلى تەۋەلسiزدiگiمiزدiڭ ون جىلدىعى ٶتپەي جاتىپ-اق, حانتالاپايدىڭ كەسiرiنەن قاراجات تاپشىلىعىنا تاپ بولعان باسسىز بيلiگiمiز كٶلەڭكەدەگi كٷمەندi مٷلiك پەن اقشانى راقىمشىلىق جارييالاۋ ارقىلى زاڭداستىرۋ ناۋقانىن جٷرگiزiپ, قازىنامىزعا 500 ملن اقش دوللارىن تٷسiردi. ۋاقىتىندا قارا حالىققا جەتپەگەن بۇل قولدى بولعان مول قارجىنىڭ قۇنى قىمبات بولعانى جەنە مەلiم. سٶيتiپ, قارجى كٶزiن تاۋىپ, ەلدەگi جاعدايدىڭ ۋشىعىپ كەت­پەۋiنiڭ الدىن الدى. ۋشىقپاعاندا قايتەدi, ماڭعىستاۋ ەكونوميكاسىنىڭ كٷرەتامىرى – “ماڭعىس­تاۋمۇنايگازدى” تويىمسىز بيلiك قيتۇرقى ەرەكەتتەرمەن ماردىمسىز پۇلعا جەكەگە ٶتكiزiپ, ٶزدەرi يەلەنiپ السا! ال ايماقتىڭ مۇنايشىلارى بولسا توقسانىنشى جىلداردىڭ اياعىندا, جوعارىدا ايتىپ ٶتكەندەي, بەي-بەرەكەت جەكەشەلەندiرۋ تۇسىندا جالاقىلارىن الا الماي, دەرمەنسiز كٷيدi باستارىنان كەشتi. اشىن­عاننان, باسقا امال تاپپاعاسىن, مۇنايشىلار اقتاۋ قالاسىنداعى “ماڭعىستاۋمۇنايگاز” كەسiپورنى ورنالاسقان داڭعىلدى جاۋىپ تاستاپ, بيلiكتi ارنايى ۇشاقپەن جەدەل تٷردە اقشا ەكەلۋگە مەجبٷرلەدi. مiنە, ولارعا جەتپەگەن قارجى, ياعني نەپاقا كٶزi بٷتiن بiر ۇشاقتىڭ جٷگiنە اينالعان.

ۋاقىت وزدىرماي, ەكiنشi رەت ۇرلىق-قارلىقپەن قولدى بولعان كاپيتالدى زاڭداستىرعاندا بيۋدجەتiمiزگە تاعى دا 5 ملرد دوللار توپ ەتتi! بۇل ميللياردتاعان قارجىلار قايدا تىعىلعان, كiمدەردiڭ قورجىندارىندا جاسىرىنباق ويناعان? ەرينە, بۇل سومالار “ايسبەرگتiڭ” ٷستi عانا, ال استىنا ٷڭiلسەك – تالاي ميللياردتارعا تاپ بولاتىنىمىز ايدان انىق اقيقات. بۇل ۋەجiمە تٶمەندەگi دەرەك ايعاق بولار. الدىڭعى جىلعى باسىلىمداردا جارييالانعان باس پروكۋراتۋرانىڭ مەلiمەتi بويىنشا – تەك قانا سوڭعى ون جىلدا ەلiمiزدەن 140 ملرد دوللار شەتەل اسقان! مiنە, قازاعىمنىڭ بايلىعى تونالدى, حانتالاپايعا تٷستi دەۋiمە بۇل فاكتiلەر ناقتى دەلەل. بۇل – ٶمiر شىندىعى. وسىنداي سوراقى جايت­تار, قىلمىستىق ەرەكەتتەر ەتەك الىپ تۇرعاندا – بۇل ۇياتسىز بيلiك, بار شارۋانى تىندىرعانداي, باي-باعلانداردى تەربيەلەپ ٶسiردiك دەپ كٶلگiرسيدi. حالقىمنىڭ 50-60 پايىزى كەدەي­شiلiكتە ٶمiر سٷرiپ جاتقانى ەشكiمنiڭ باسىن اۋىرتپايدى. سٶيتiپ, بۇل وزبىر الاياقتار الاساپىران كەزەڭدi ۇتىمدى پايدالانعان, “جىعىلعانعا جۇدىرىق” دەگەندەي, ودان سايىن قۇلدىراپ جاتقان ەلiن توناپ, وتانىن سات­قان ناعىز قىلمىستىلار بولىپ شىقپاي ما? بۇل باي-ماناپتاردىڭ iستەگەن قىلمىستارىنىڭ مەرزiمi زاڭدىلىق تۇرعىدا ەش ۋاقىتتا ەسكiرمەيدi. قالاي ەسكiرەدi, ولار توناۋشىلىق ەرەكەتتەرiن ودان سايىن ٷدەتiپ جاتسا, الداعى جەكەشەلەندiرۋ­دەگi مەملەكەتتiك اكتيۆتەردi “قازمۇنايگاز” ۇك”, “قازاتوم­ٶنەركەسiبi”, “قازاق تەمiر جولى” ت.ب نىسانداردى بٶلiسكە سالۋ پيعىلدارى كٶرiنiپ تۇرسا, ياعني زاڭ-زاكوندى بەلدەن باسىپ جاتسا! بۇل جەبiر بيلiكتiڭ بٷگiنگi كٷنگi قارەكەتi ەل-جۇرتتى بiر نەگiزسiز قييالدارعا جەتەلەپ, حالىقتى تٷرلi كٷمەندi جوبالارمەن, نانىمسىز ۇراندارمەن تويدىرىپ, سايقىمازاق سايلاۋلارمەن باستارىن اينالدىرىپ بولدى.

بiر مىسال. بيىلعى جىلعى ەلiمiزدەگi كەدەيلiك شەگiنiڭ مٶلشەرi ەڭ تٶمەنگi كٷنكٶرiس شاماسىنىڭ (22859 تەڭگە) 40 پايىزىن قۇرايدى, ياعني 9143 تەڭگە رەتiندە بەلگiلەنگەن. ەندi بۇعان نە ايتۋعا بولادى?.. وسىنداي بەيشارا تiرلiكپەن قايداعى بiر 2030, 2050 ج.ج. تەمiرقازىق ەتiپ, جالاۋلاتىپ, دامىعان ەلدەردiڭ اراسىنداعى وندىقتى دەمەتiپ جٷرiپ, ەكونوميكاسى جىلارمان حالگە تٷسكەن ەلدەردiڭ وندىعىنا كiرiپ كەتكەندەرiن بۇل بيلiكتiڭ ٶزدەرi دە بiلمەي قالعان سيياقتى.

جاڭا عاسىردان, جاڭا جٷز­جىلدىقتان باستاپ ەلiمiزدە مۇناي ٶندiرۋ كٶلەمi ارتىپ, باعاسى ەدەۋiر ٶسiپ, مەملەكەتiمiزدiڭ قازىناسى مولايا تٷستi. ياعني ەكونوميكامىزدىڭ كٷرەتامىرىنا قان جٷگiرiپ, ەڭسەمiز كٶتەرiلدi. سوندا دا داعدارىسقا باي­لانىس­تى ٶز وي-تۇجىرىمدارىمدى بiلدiرمەكشiمiن. جان-جاعىمىزعا قاراپ وتىرساق, دامىعان ەلەم ەلدەرiندە, ناقتىراق ايتساق, اقش پەن ەۋروپا مەملەكەت­تەرiندە ەكونوميكالىق احۋال تۇراقتى, دامۋ كٶرسەتكiشتەرiندە ٶسiم بار, داعدارىس دەپ جانتالاسىپ جاتقان بيلiك باسىنداعىلار كٶرiنبەيدi. باتىس ەلدەرi ميلليونداعان بوسقىنداردى قابىلداپ, اۋقىمدى قارجى بٶلiپ, ولارعا تۇرمىستىق جاعداي جاساپ, قول ۇشىن بەرۋدە. ال بiزدiڭ بيلiك بولسا, داعدارىسپەن كٷرەسiپ جاتىرمىز, قايتسەك تە جەڭەمiز, “اقشانى ٷنەمدەپ” ٷيرەنiڭدەر دەپ قاراشا حالىقتى الدارقاتۋدان تانبايدى!

بيلiكتiڭ ەندiگi بiر ۋەجiنە سەنسەك, رەسەيدەگi جاعداي بiزدiڭ ەلiمiزگە كەرi ەسەرiن تيگiزگەن. بۇل ەندi ەجەلگi كٶرشiمiزبەن ەكونوميكالىق وداققا بiرiگۋiمiزدiڭ سالدارى. مۇنداي اۋىرتپالىقتى, جايىمىزعا قاراپ وتىرماي, ٶزiمiز تiلەپ الدىق. قالاي بولعاندا دا, مەنiڭ پايىمداۋىمشا, قوساقتاعى ەكi مەملەكەت شيكiزات­تىق داعدارىسقا ۇشىراپ وتىر. شيكi مۇنايدى تولاسسىز ەكسپورت­تاپ, ودان تٷسكەن مول پايداعا قۇنىعىپ, “قارا التىن” باعامىنا بايلانىپ قالعانىن ٶزدەرi دە سەزبەگەندەي. قالاي شيكi مۇنايدىڭ باعاسى ەلسiرەي باستادى, بۇل ەكi ەلدiڭ ەكونوميكاسى دا شاتقاياقتاپ, تىعىرىققا تiرەلدi. سوندا دەيمiن-اۋ, ٶتكەن جىلداردا مۇناي باعامى شارىقتاپ, “قارا التىن” دەۋiرi جٷرiپ تۇرعاندا ەكونوميكامىزدىڭ جان-جاقتى دامۋىنا نەگە كٶڭiل بٶلمەدiك? مەنi وسى جەيتتەر كٶپ ويلاندىرادى. تiپتi تولعاندىرادى. ەلدە شەندi-شەكپەندiلەرiمiز قالتالارىنىڭ قامىن ويلاپ, ەلدiك مٷددەنi ۇمىتىپ كەتتi مە? تالاي رەت تەلەديداردان كٶردiك قوي – ەكiمدەردiڭ ميللياردتاعان قولدا بار مول قارجىنى يگەرە الماي, بيلiكتiڭ سىن ساعاتىنا iلiككەنiن. تاعى دا قايتالايمىن, 2001 جىلدان باستاپ ەلiمiزدە مۇناي ٶندiرۋ كٶلەمi اسپانداپ, جىلدىق مٶلشەرi 40 ملن.توننادان اسىپ, تiپتi, تەڭiر اتقان داعدارىس دەپ قاقساعان 2008-2009 جىلداردا دا 70 ملن توننادان ارتىپ, سوڭعى بەس-التى جىلدا, جىل سايىن 80 ملن توننادان كەم “قارا التىن” ٶندiرiلمەگەن. 2014 جىلدىڭ تٶرتiنشi توقسانىنا دەيiن مۇناي باعاسى باررەلiنە جٷز دوللاردان كەم تٷسكەن جوق, سوندا بۇل – قايداعى داعدارىس? بiزدiڭ جاۋاپكەرشiلiكسiز بيلiكتiڭ وسىنداي مول بايلىقتى يگەرiپ وتىرىپ, قالايشا داعدارىسقا تاپ بولدىق دەپ ايتۋعا اۋىزدارى بارادى. تاپ سول كەزەڭدەردە, ياعني مۇنايدىڭ قۇنى باعالانىپ تۇرعاندا – شيكiزاتتىق رەسۋرستار­عا تەۋەلسiزدiكتەن قۇتىلىپ, ەكونوميكامىزدى ەرتاراپتاندىرۋعا ەبدەن بولاتىن ەدi. بۇعان كiم كەدەرگi بولدى? قىتايدان, تٷر­كييادان, قىرعىزستاننان تاۋار تاسىتىپ, جۇرتشىلىقتى تەنتi­رەتiپ, سەرگەلدەڭگە تٷسiرگەنشە, جەڭiل ٶنەركەسiپتi ٶركەندەتiپ, حالىققا جۇمىس ورىندارىن اشىپ, ولاردىڭ جاعدايىن بiر كٶتەرiپ تاستايتىن ۋاقىتتى ٶتكiزiپ الدىق. باسقا دا جاڭا ٶنەركەسiپ سالالارىن دامىتۋعا باعا جەتپەس مٷمكiندiكتەر ٶتiپ كەتتi. مٷمكiندiك بولعان دەپ قالاي ايتپايسىڭ, بiر سەتتەردە, مۇنايدىڭ بiر باررەلi 150 دوللارعا دەيiن كٶتەرiلiپ, “قارا التىننان” تٷسكەن ەسەپسiز قارجىعا كٶمiلiپ قالا جازدادىق قوي. وسى مەزگiلدەردە كٶپ اقشانىڭ بۋىمەن “اۋىل جىلدارى” دەپ 150 ملرد تەڭگەنi جەلگە ۇشىردىق. بۇلاي دەپ نەگە ايتپايمىن, ودان كەيiندە “اق بۇلاق” باعدارلاماسى دەپ – اۋىلدارعا تاعى دا ميللياردتاعان قارجى بٶلiندi. بەرiبiر ەلدi مەكەندەرiمiز اۋىزسۋعا جارىپ وتىرعان جوق. مەن ايتار ەدiم, وسى 150 ملرد. تەڭگەنi ەلiمiزدەگi بار بولعانى 150 اۋداننىڭ ەرقايسىسىنا بiر ميللياردتان تiكەلەي بٶلiپ, اۋدارىلعان قاراجاتتىڭ جۇمسالىسىن قاتاڭ باقىلاۋعا العاندا, كiم بiلiپتi, اۋىل-ايماعىمىز كٶر­كەيiپ, ەل قاتارلى ٶمiر سٷرەر ەدiك. بيلiك ولاي ەتپەدi, ورتادا قارجى جىمقىراتىنداردىڭ جەمساۋىن ويلاعان بولار. سونداي-اق, سول كەزەڭدەردە قارجى-قاراجاتتىڭ مولشىلىعىنىڭ ارقاسىندا “سامۇرىق-قازىنا” ۇلتتىق ەل-اۋقات قورى دٷنيەگە كەلگەن جوق پا? سٶيتiپ, ٷي iشiنەن ٷي تiككەن جوقپىز با? ٷكiمەتپەن پارا-پار قۇرىلىمدى دٷنيەگە ەكەلدiك. وسى اتالمىش قوردىڭ 500-دەن اسا ەنشiلەس كەسiپورىندارى بار كٶرiنەدi. پرەزيدەنتتiڭ ٶزi تەپ­تiشتەپ كٶرسەتكەندەي, بۇل كە­سiپورىندار ٶزiنە قوسالقى ۇيىمدار اشىپ قويماي, سولاردىڭ iشiنەن تاعى دا ەنشiلەس كوم­پانييا­لار اشىپ العان. كٶر­دiڭiزدەر مە بىلىقبايدى? بۇل جٷزدەگەن كومپانييالاردا, شامامەن, 400 مىڭداي قىزمەتكەر نەپاقا تاپقان! اقپارات كٶز­دەرiنە قاراپ وتىرساق, “سامۇرىق-قازىنا” قورىنىڭ اكتيۆتەرi جالپى iشكi ٶنiمنiڭ 40 پايىزىن قۇرايتىن كٶرiنەدi. سوندا دەيمiن-اۋ, بۇل قۇرىلىمنىڭ ٷكiمەتتەن قاي جەرi كەم? سونىمەن, “سامۇرىق-قازىنا”, “بەيتەرەك”, “قاز اگرو” حولدينگتەرiن قۇرىپ, تريلليونداعان قارجى جۇمساپ, ەكونوميكالىق تۇرعىدا قانداي جەتiستiكتەرگە جەتتiك? ەگەر اتالعان حولدينگتەر تيiمسiز بولسا, نەگە قۇردىق? ال تيiمدi دەپ قۇرساق, نەگە داعدارىسقا جول بەرەمiز? سٶيتە تۇرامىز دا, بۇل قۇرىلىمدارداعى توپ-مەنەدجەرلەردi ارقالارىنان قاعىپ ەلپەشتەپ, ولاردى ايىنا 1,5 ميلليون تەڭگە جالاقىمەن جارىلقادىق. ال, رەسپۋبليكا بويىنشا ورتاشا جالاقى كٶر­سەتكiشi – 118638 تەڭگە عانا.

 مiنە, وسىنداي تيiمسiز قۇرىلىمداردى اشىپ, ۋىسىمىزداعى مول قارجى-قاراجاتتى وڭدى-سولدى شاشىپ, ەلدi تىعىرىققا تiرەدiك. ەندi بۇل بيلiكتiڭ قالعان شارۋاسى – مەملەكەتتiك مەنشiك­تەگi اكتيۆتەرگە يە وسى كومپانييا­لاردى جەكەشەلەندiرiپ, بٶلiسكە سالۋ. ەرينە, بۇل – باي-باعلاندارعا تاپتىرمايتىن مٷمكiندiك! قارا حالىق نان تابۋعا شاماسى كەلمەي, سەرگەلدەڭگە تٷسiپ جٷرگەندە, ٶنەركەسiپ پەن اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ وراسان زور اكتيۆتەرiن قايتiپ ساتىپ الادى. مەن بۇل جەردە ايتار ەدiم, بيلiكتەگiلەردiڭ ەۋەلدەن كٶك­سەگەنi – مەملەكەتتiك مەنشiكتەگi اكتيۆتەردi بەلگiلi قيتۇرقى جولدارمەن تٷرلi قۇرىلىمدار قۇرۋ ارقىلى يەلەنiپ, ٶز ويلارىن iسكە اسىرۋ. باسقا تٷك تە ەمەس! وسىلايشا ەلدi تاقىرعا وتىرعىزۋ. وتىرماعاندا نەسi قالدى?!

اقپارات كٶزدەرiنە ٷڭiلسەك, تەك 2000 جىلدىڭ باسىنان بەرi قازاق ەلiنە 203 ملرد. دوللار ينۆەستيتسييا قۇيىلعان. سوندا بۇل مول قارجىنىڭ ەلiمiزگە تيگiزگەن پايداسى قايدا? ەگەر پايداسى بولسا, داعدارىستىڭ بولماۋىنا, ياعني, ونىڭ الدىن الۋعا وسى ميللياردتاردىڭ كٶمەگi نەگە تي­مەدi? ال, وسى ارالىقتاعى بەي­مەلiم ينۆەستورلاردىڭ (بۇل جەردە ايۋدىڭ تەرiسiن تەرiس جامىلىپ جٷرگەن ٶزiمiزدiڭ ينۆەستورلار دا جوق ەمەس) بiزدiڭ ەلدەن تاپقان تابىسى, ياعني, قۇيعان اقشالارىنىڭ قايتارىمى190 ملرد. دوللاردى قۇراعان. بۇعان ەندi نە ايتۋعا بولادى. مەنiڭ پiكiرiمشە, وسى ينۆەستيتسييا تارتۋ دەگەن نارىقتىق قاتىناستىڭ “جاڭالىعى” بار عوي, الاياقتارعا ناعىز مايشەلپەك بولىپ وتىر. جالپى, بiزدiڭ مەملەكەتiمiزگە ينۆەستور بولىپ جٷرگەندەردiڭ كٶپشiلiگi – ٶز وتانىن توناپ, بايلىعىن شەتەل اسىرادى دا, اينالىپ كەلiپ, ٶز ەلiنە ينۆەستيتسييا قۇيىپ, پايدا تاۋىپ جٷرگەن ٶزiمiزدiڭ سات­قىن الاياقتار. “فوربس” تiزiمiندەگi اتىشۋلى ٶزiمiزدiڭ ميللياردەرلەر, ٶز ەلiمiزدە تiركەسiپ جٷرگەن ۇزىن سانى ەلۋ ميلليونەرسىماقتار دا تاپ سولاردىڭ دەل ٶزدەرi.

قازاق ەلi سىرتقى قارىزعا بەلشەسiنەن باتىپ بارا جاتىر. بٷگiنگi تاڭداعى بەرەشەگiمiز 200 ملرد. اقش دوللارىنان اسىپ كەتكەن. بۇل دەگەنiمiز, حالىقتىڭ جان باسىنا شاققاندا, تiپتi, دٷنيەگە كەلەتiن ەر سەبيدiڭ موينىنا 12 مىڭ دوللاردىڭ شاماسىندا قارىز iلiنەدi دەگەن سٶز. داعدارىستان شىعا الماي اينالشىقتاپ جٷرگەندە – ەسەلەنiپ ٶسiپ جاتقان بورىشتى قاشان ٶتەيمiز? بەرەشەكتەر ۋاقىتىندا ٶتەلمەسە – جاقىن بولاشاقتا جارتى تريلليون دوللارعا جەتiپ جىعىلىپ, مەملەكەتiمiز قارىزعا ودان سايىن كٶمiلiپ, ەل ەكونوميكاسى دەفولتقا ۇشىراپ قالا ما دەپ قورقامىن. سوندا دەيمiن-اۋ, قۇلدىق ساناعا بەيiمدەلە تٷسكەن حالقىمىز نە ويلاپ جٷر ەكەن وسى? بٷگiنگiدەي داعدارىستان-داعدارىسقا ۇرىنىپ تۇرعان شاقتا – قارىزدان قۇتىلۋدىڭ جولدارىن دا, باسقا دا امالدارىن مەن كٶرمەي تۇرمىن.

سٶز سوڭىندا ايتارىم, ەۋ باس­تان الاش ازاماتتارىنىڭ ارمانداعان قازاق مەملەكەتi قۇرىل­عاندا, الاش جەرiندەگi ٶتكەن جٷزجىلدىقتا يگەرiلگەن 4 ملرد 600 ملن. توننا مۇنايمەن, ياعني وسىنداي ماڭدايىمىزعا بiتكەن مول بايلىقپەن, بٷگiنگi كٷنi, گٷلدەنگەن اراب ەمiرلiكتەرiنiڭ جەتiستiكتەرiن ون وراپ الاتىن ەدiك دەپ نازدانامىن! بٷگiنگi بيلiكتەگi الاياقتار الاش ارىستارىنىڭ باسىپ كەتكەن iزدەرiنە دە تۇرمايدى-اۋ! قايتەيiن, بار دٷنيەنi ۇقساتا المادىق!