فوتوكوللاج Azattyq Rýhy
3 قازاندا قازاقستاندا ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە جەنە جول قوزعالىسىن رەتتەيتٸن زاڭناماعا ەلەۋلٸ ٶزگەرٸستەر ەنگٸزەتٸن زاڭدارعا قول قويىلدى. بۇل ٶزگەرٸستەردٸڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ بيىل 4 جەلتوقسانىنان باستاپ كٷشٸنە ەنەدٸ. ال 2025 جىلدىڭ 4 سەۋٸرٸنەن باستاپ موپەد يەلەرٸنە قاتىستى جاڭارتۋلار قولدانىلا باستايدى.زاڭداعى بٸرقاتار ٶزگەرٸستەر ەل اۋماعىنداعى موپەد تٸزگٸندەگەن جٷرگٸزۋشٸلەردٸڭ نازارىن اۋدارىپ وتىر. ولار بۇل زاڭنامالىق نورمالارعا پٸكٸر بٸلدٸرٸپ, «موپەد تٸزگٸندەۋ كٷنكٶرٸستٸڭ قامى» دەيدٸ.
ٶتكٸر تاستەمٸروۆ نەپاقاسىن موپەدتٸڭ كٶمەگٸمەن تاۋىپ جٷر. ول جەتكٸزۋشٸ (كۋرەر) بولىپ جۇمىس ٸستەيدٸ. موپەد ايداعانىنا 6 جىل بولعانىن ايتقان ٶتكٸر «ەلٸ بٸردە-بٸر رەت جول ەرەجەسٸن بۇزبادىم, جول ەتيكاسىن ساقتايتمىن» دەيدٸ. تەك:
«جاڭا ٶزگەرٸستەر مەنٸڭ كٷن كٶرٸسٸمە كەرٸ ەسەر تيگٸزبەسە ەكەن دەگەن ٷمٸتتەمٸن. بٸراق جاڭا زاڭداعى ا1 جٷرگٸزۋشٸ كۋەلٸگٸن الۋدى ماقۇلدايمىن. ٶيتكەنٸ قازٸر الماتى كٶشەلەرٸندە مەكتەپ جاسىنداعى بالالار دا موپەدپەن جٷرەدٸ. ولاردىڭ ٶزدەرٸنە دە, اينالاداعى ادامدارعا دا زييانى كەلەتٸن وقيلار بولادى. وسى زاڭناما وقىس وقيعالاردىڭ الدىن السا جاقسى. دەگەنمەن كٶلٸك جٷرگٸزۋشٸلەرٸ دە موپەد تٸزگٸندەگەندەرگە قۇرمەتپەن قارايتىن زاڭ بولسا دەيمٸن», - دەيدٸ ٶتكٸر تاستەمٸروۆ.
ونىڭ سٶزٸنشە موپەد جٷرگٸزۋشٸلەرٸنە كەيبٸر كٶلٸك يەلەرٸ تەرٸس قاباق تانىتىپ, كەيدە جول بەرمەيدٸ ەكەن. ال, جاياۋ جٷرگەندەر موپەد تٸزگٸندەگەننٸڭ جولىن قورىقپاي كەسٸپ ٶتەتٸن كٶرٸنەدٸ.
ٶتكٸر تاستەمٸروۆ «جاڭا زاڭ جاياۋ جٷرگٸنشٸلەر مەن اۆتوموبيل ايدايتىنداردىڭ عانا ەمەس, سونداي-اق موپەد جٷرگٸزەتٸندەردٸڭ دە ىڭعايىنا قاراستىرىلسا» دەگەندٸ ايتتى.
ال قازاتزۋ ستۋدەنتٸ سەيٸتجان شەرنازاروۆ موپەدتٸ ساباققا باراتىن جولدى قىسقارتاتىن كٶلٸك دەپ قارايدى. ول تەك زاڭ كٷشٸنە ەنگەسٸن موپەدتٸ تٸركەۋ تالاپتارىنا ۋايىمدايدى.
«مەن موپەدتٸ تەك ساباققا بارىپ كەلۋگە عانا مٸنەمٸن. ٶيتكەنٸ, كەيدە قوعامدىق كٶلٸكتەر كەشٸگٸپ كەلەدٸ. ەسٸرەسە قىس كەزٸندە قوعامدىق كٶلٸكتٸ ۇزاق كٷتۋگە تۋرا كەلەدٸ. قىستا استانادا موپەدپەن جٷرگەن قيىن. دەنەنمەن, ٷيرەنٸپ الساڭ قيىندىق بايقالمايدى. جاڭا زاڭدى قولدايمىن. سەبەبٸ بۇل كٶلٸك قۇرالى مەكتەپ وقۋشىسىنىڭ ەرمەگٸ ەمەس. مەنٸڭ ٶزٸمدە جٷرگٸزۋشٸ كۋەلٸگٸ بار. سوندىقتان ماعان قيىندىق تۋدىرمايدى. مەنٸ ويلاندىراتىنى, كٶلٸكتٸ تٸركەۋ كەزەڭٸ. تٸركەۋ قالاي جەنە قانداي تالاپتارمەن ٶتكٸزٸلەتٸنٸ تۋرالى حابارسىزبىن», - دەدٸ ستۋدەنت.
سەيٸتجان شەرنازاروۆ وسى ۋاقىتقا دەيٸن موپەدپەن جٷرگەندە ەكٸ رەت وقىس وقيعاعا تاپ بولىپتى. بٸراق ٶزٸنە دە اينالاداعى ادامدارعا دا زييان جەتپەگەن. ول جاڭا زاڭ وسىنداي وقيعالاردىڭ الدىن الۋعا قىزمەت ەتەتٸنٸنە سەنٸمدٸ ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
2023 جىلى رەسپۋبليكا جولدارىندا موپەدتەردٸڭ قاتىسۋىمەن 750 جول-كٶلٸك وقيعاسى تٸركەلگەن. ونىڭ سالدارىنان 39 ادام كٶز جۇمىپ, 730 ادام جاراقات الدى. بۇل دەرەكتٸ وسىعان دەيٸن مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى ايتقان بولاتىن.
موپەدتەرگە قاتىستى زاڭعا بٸرقاتار ٶزگەرٸستەر جىل باسىنان بەرٸ تالقىلانىپ كەلگەن ەدٸ. وسى جىلدىڭ 3 قازانىندا جاڭا زاڭعا قول قويىلىپ, ماقۇلداندى. بۇل تۋرالى, 18 قاراشادا ٶتكٸزٸلگەن بريفينگتە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ رەسمي ٶكٸلٸ شىڭعىس ەلەكەشەۆ مەلٸمدەدٸ.
«تاعى بٸر ماڭىزدى ٶزگەرٸس – موپەدتەردٸ مٸندەتتٸ مەملەكەتتٸك تٸركەۋدٸ ەنگٸزۋ. ەندٸ موپەد تٸزگٸندەگەن جٷرگٸزۋشٸلەرگە كٶلٸك قۇرالىن تٸركەۋ پروتسەدۋراسىنان ٶتٸپ, سونىمەن قاتار ا1 ساناتىنداعى جٷرگٸزۋشٸ كۋەلٸگٸن الۋ قاجەت. ەگەر جٷرگٸزۋشٸدە ا نەمەسە ۆ ساناتىنداعى جٷرگٸزۋشٸ كۋەلٸگٸ بولسا, ونىڭ موپەدتٸ باسقارۋعا اپريورلىق قۇقىعى بار», - دەدٸ ول.
ٶزگەرٸستەرگە سەيكەس, كٶلٸكتٸ ماس كٷيٸندە باسقارعانى ٷشٸن ۇستالعان جٷرگٸزۋشٸ كۋەلٸگٸ جوق تۇلعالار 7 جىل بويىنا جٷرگٸزۋشٸ كۋەلٸگٸنە ەمتيحان تاپسىرا المايدى. دەل وسىنداي تىيىم مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ٶتۋدەن باس تارتقاندارعا دا قولدانىلادى.
سونىمەن قاتار, شىڭعىس ەلەكەشەۆ ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەر بٸرٸنشٸ كەزەكتە جٷرگٸزۋشٸلەردٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرۋعا جەنە كٶلٸكتٸ الكوگولدٸك نەمەسە ەسٸرتكٸ كەسٸرٸنەن ماساڭ كٷيدە باسقارۋعا بايلانىستى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ سانىن ازايتۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ٶتتٸ.
