كاسپيي تەڭٸزٸندە سۋ دەڭگەيٸنٸڭ تۇراقسىزدىعى – تابيعي ٷردٸس. سوڭعى جىلدارى وعان جاھاندىق كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ دە ەسەر ەتتٸ. بۇل تۋرالى قر ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ.
«ساراپشىلارىمىز تەڭٸز دەڭگەيٸ كٶپ جىلدىق, جىلارالىق جەنە ماۋسىمدىق اۋىتقۋلارعا ۇشىراعانىن حابارلايدى. بۇل - تابيعي ٷردٸس. كاسپيي تەڭٸزٸندە سۋ دەڭگەيٸ بۇرىن دا اۋىتقىپ وتىرعان. مۇنداي مەرزٸمدٸ اۋىتقۋلار سىرتقى شەكارادا ٶزگەرمەلٸ شارتى بار جابىق سۋ قويماسى ٷشٸن قالىپتى جاعداي بولىپ تابىلادى» دەلٸنگەن ۆەدومستۆو تاراتقان حابارلامادا.
مەلٸمەتكە ساي, ٶتكەن عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ كاسپيي دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ بايقالدى. 1977 جىلعا قاراي تەڭٸز دەڭگەيٸ 3 مەترگە تٶمەندەپ, مينۋس 26-دان 29 م-گە دەيٸن جەتتٸ. كەيٸن سۋ دەڭگەيٸ قايتا كٶتەرٸلە باستادى, وسىلايشا 1995 جىلى 3 مەترگە جوعارىلاپ, مينۋس 26,62 م-دٸ قۇرادى. وسى ارالىقتا سۋ دەڭگەيٸنٸڭ كٶتەرٸلۋٸ جىلىنا شامامەن 14 سم بولدى, ال كەي جىلدارى - 36 سم دە جەتكەن.
2005 جىلدان باستاپ تسيكلدٸك تٶمەندەۋ كەزەڭٸ قايتادا باستالدى. كاسپييدە جەلدٸڭ ەسەرٸنەن مەزگٸلسٸز اۋىتقۋ بولىپ تۇرادى. مىسالى, كاسپييدٸڭ سولتٷستٸك بٶلٸگٸندە «جانباي» تەڭٸز گيدروپوستى اۋدانىندا وسىنداي ماۋسىمدىق كٶرٸنٸس انىق بايقالادى. ەسٸرەسە كٶكتەم, كٷزدە. وعان سولتٷستٸك - شىعىس جەنە وڭتٷستٸك - شىعىستا سوعاتىن جەنە سەبەپ. ال جازدا, جەل قاتتى ەمەس كەزدە مۇنداي جاعداي بايقالمايدى. تەڭٸز دەڭگەيٸنٸڭ كٶتەرٸلۋٸ جەلدٸڭ جىلدامدىعى 10-15 م/س جەنە ۇزاقتىعى 10-12 ساعاتتان 1-2 كٷنگە دەيٸن جالعاسسا عانا بايقالادى. ال جەل سەكۋندىنا 15-25 م-گە جەتكەندە بيٸكتٸگٸ 1,5-2 م نەمەسە ودان دا جوعارى بولادى.
سوڭعى جىلدارى كاسپيي تەڭٸزٸ دەڭگەيٸنٸڭ اۋىتقۋى كليماتتىڭ انتروپوگەندٸك ٶزگەرۋٸ ەسەرٸنەن ٶزگەرەتٸن سۋ بالانسى سيپاتتامالارىنىڭ اراقاتىناسىنا بايلانىستى.
ساراپشىلاردىڭ دەرەگٸنە سٷيەنسەك 2006-2020 جىلدار ارالىعىندا كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ اكۆاتوريياسىنا جاۋىن-شاشىننىڭ از مٶلشەرٸ تٷسكەن, ال بۋلانۋ پروتسەسٸ كەرٸسٸنشە قارقىندى بولدى. سونداي-اق ەدٸل (ۆولگا) ٶزەنٸنٸڭ باسسەينٸندە سۋ از بولعاندىقتان كەلەتٸن سۋ مٶلشەرٸ كٶپ بولمادى.
باستى سەبەبٸ – كليماتتىڭ جىلىنۋى.
كاسپيي دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ مەن جوعارىلاۋى بۇرىن دا بولعان جەنە ونىڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ تابيعي تسيكلدٸك سيپاتقا يە ەكەنٸن اتاپ ٶتەمٸز. سوڭعى جىلدارى كاسپييدٸڭ جاعدايىنا عالامدىق جىلىنۋ دا ىقپال ەتە باستادى.
