قر ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ اقتاۋ قالاسى ماڭىنداعى كاسپيي تەڭٸزٸ دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە قاتىستى ۆيدەوماتەريالعا تٷسٸنٸك بەردٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
«ەلەۋمەتتٸك جەلٸ قولدانۋشىلارى بٸر-بٸرٸنە كاسپيي تەڭٸزٸ جاعالاۋىنىڭ تارتىلىپ جاتقانى كٶرسەتٸلگەن ۆيدەوروليك تاراتۋدا.
قر ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸنٸڭ قوعاممەن بايلانىس دەپارتامەنتٸ بۇل جاعداي تۋرالى كەلەسٸدەي اقپاراتتى حابارلايدى.
بۇل – اقتاۋ قالاسىنىڭ ماڭىنداعى كەندٸرلٸ اۋدانى. اتالمىش اۋماق, ەسٸرەسە تەڭٸزدٸڭ سولتٷستٸك-شىعىس بٶلٸگٸ ٸرگەلەس جەر تٷبٸنٸڭ كٸشكەنتاي بەتكەيلەرٸ ٶتە تاياز, باتپاقتى جەرگە اينالۋدا. سونىمەن قاتار, كٶپ جىلعى باقىلاۋلاردىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا قازٸرگٸ ۋاقىتتا كاسپيي تەڭٸزٸ دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ تٸركەلدٸ», - دەلٸنگەن تاراتىلعان حابارلامادا.
مەلٸم ەتٸلگەندەي, تەڭٸز دەڭگەيٸ 2005 جىلدان باستاپ تٶمەندەپ كەلەدٸ. 2005 جىل مەن 2020 جىلعا دەيٸنگٸ تالداۋ بويىنشا تٶمەندەۋ دەڭگەيٸ 133 سم بولعان. 2021 جىلعا ارنالعان بولجامعا سەيكەس قازٸردٸڭ ٶزٸندە تەڭٸز دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ 140 سم-دەن اسقان.
«ەڭ الدىمەن, تايازدانۋدىڭ سەبەبٸ كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ دە, ونىڭ باسسەينٸنٸڭ دە سۋ بالانسىنىڭ سيپاتتامالارىنىڭ ٶزگەرۋٸمەن بايلانىستى. باسسەيندەگٸ كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ اعىننىڭ ازايۋىنا ەكەلەدٸ, ال تاعى بٸر سەبەبٸ – انتروپوگەندٸك ەسەر. كاسپييگە قۇياتىن ەدٸل, جايىق (ورال), كاۆكاز ٶزەندەرٸنٸڭ بارلىعى جول-جٶنەكەي توقتاۋسىز تۇتىنىلۋدا. ونىڭ اينالاسىندا كٶپتەگەن ٸرٸ سۋ قويمالارى سالىنعان, قارقىندى شارۋاشىلىق قىزمەت تە جٷرگٸزٸلۋدە.
ماۋسىمدىق سۋ الاتىن سۋ قويمالارىنىڭ سالدارى تەڭٸزگە جەر ٷستٸ اعىنىنىڭ ازايۋىنا, تەڭٸزدٸڭ تايازدانۋىنا ەكەلٸپ سوعۋدا. سونىمەن قاتار كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنە بايلانىستى بۋلانۋ كٷشەيٸپ, تيٸسٸنشە اعىننىڭ تٶمەندەۋٸنە ەسەر ەتەدٸ.
قازاقستاننىڭ ەكولوگييا مينيسترلٸگٸ اتالعان مەسەلە بويىنشا رەسەي تاراپىمەن ٷلكەن جۇمىس جٷرگٸزدٸ. بٸرنەشە رەت ٶتكٸزٸلگەن كەزدەسۋلەردٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا كەشەندٸ شارالار ەزٸرلەندٸ:
- بٸرىڭعاي جول كارتاسى بەكٸتٸلٸپ, ٸسكە اسىرىلۋدا, وعان سەيكەس جايىق ٶزەنٸ باسسەينٸنٸڭ قازاقستاندىق بٶلٸگٸ بويىنشا قاجەتتٸ ماتەريالدار جينالدى;
- 2021-2024 جىلدارعا ارنالعان جايىق ترانسشەكارالىق ٶزەنٸ باسسەينٸنٸڭ ەكوجٷيەسٸن ساقتاۋ جەنە قالپىنا كەلتٸرۋ جٶنٸندەگٸ قازاقستان-رەسەي ىنتىماقتاستىعىنىڭ باعدارلاماسى قابىلدانىپ, ٸسكە اسىرىلۋدا.
باعدارلاما شەڭبەرٸندە ٶزەن باسسەينٸن لاستاۋ كٶزدەرٸن تٷگەندەۋ جەنە انىقتاۋ, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسيياسى اۋماعىندا ترانسشەكارالىق جايىق ٶزەنٸنٸڭ باسسەينٸن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ٸس-شارالار ٸسكە اسپاق.
بۇدان باسقا, قازٸر كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ گيدرومەتەورولوگيياسى جەنە لاستانۋ مونيتورينگٸ جٶنٸندەگٸ ٷيلەستٸرۋ كوميتەتٸنٸڭ (كاسپكوم) جەنە كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ تەڭٸز ورتاسىن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ نەگٸزدەمەلٸك كونۆەنتسييانىڭ (تەگەران كونۆەنتسيياسى) ۋاقىتشا حاتشىلىعىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلعان كاسپيي تەڭٸزٸ ٶڭٸرٸندەگٸ كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ جٶنٸندەگٸ كونفەرەنتسييا ٶتۋدە. وسىنداي ٸرٸ حالىقارالىق دەڭگەيلەردە كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ تارتىلۋى كٷن تەرتٸبٸندە تالقىلانۋدا», - دەلٸنگەن ۆەدومستۆونىڭ رەسمي حابارلاماسىندا.
