قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى ەرلان قوشانوۆ باتىس قازاقستان وبلىسىنا جۇمىس ساپارىمەن بارىپ, «جاڭا قوعامدىق ەتيكا: مەدەنيەت, ەدەپ, ەدەت» اتتى رەسپۋبليكالىق فورۋمعا قاتىستى. بۇل – پرەزيدەنت تاپسىرمالارىن جٷزەگە اسىرۋ اياسىندا كونستيتۋتسييالىق ورگاننىڭ ٶڭٸرلەردە ٶتكٸزگەن العاشقى ٸس-شاراسى. ديالوگ الاڭىندا مىڭنان استام قوعام ٶكٸلٸ, بەلسەندٸ انالار مەن ساراپشىلار باس قوستى.
الدىمەن ەرلان قوشانوۆ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ فورۋم قاتىسۋشىلارىنا ارنالعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردٸ.
فوتو: حالىق كەڭەسٸ باسپاسٶز قىزمەتٸنەن
پرەزيدەنت رەسپۋبليكالىق فورۋمىنىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتاپ, قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ٶتكٸزٸلٸپ جاتقان القالى جيىن ۇلتتىق تەربيە مەن قوعامدىق مەدەنيەتتٸڭ ساباقتاستىعىن دەرٸپتەيتٸن ماڭىزدى ٸس-شارا ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«كونستيتۋتسييا – ەلٸمٸزدٸڭ ٶسٸپ-ٶركەندەۋٸنە جول اشاتىن قاستەرلٸ قۇجات ەرٸ حالقىمىزدىڭ جاڭا دەۋٸردەگٸ بولمىس-بٸتٸمٸن ايقىندايتىن تەمٸرقازىق. سوندىقتان بەرٸمٸزدٸڭ الدىمىزدا تۇرعان اسا ماڭىزدى ماقسات – كونستيتۋتسييامىزدىڭ باستى قۇندىلىقتارى مەن ماڭىزىن حالىق اراسىندا, ەسٸرەسە, جاستارعا جان-جاقتى تٷسٸندٸرٸپ, كەڭ اۋقىمدا دەرٸپتەۋ. ٶيتكەنٸ, قازٸرگٸدەي قۇبىلمالى, تۇراقسىز جەنە كٷردەلٸ ۋاقىتتا مەملەكەتتٸگٸمٸزدٸڭ مىڭداعان جىلدىق تاريحى مەن دەستٷرٸن جادىمىزدا ساقتاي وتىرىپ, جۇرتىمىزدىڭ بويىنا وزىق ويلى ۇلتقا تەن يگٸ قۇندىلىقتاردى سٸڭٸرۋ اسا ٶزەكتٸ مٸندەت سانالادى» – دەلٸنگەن قۇتتىقتاۋدا.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى ٶركەنيەتتٸ ەل بولۋ قاستەرلٸ وتانىمىزدىڭ مٷددەسٸ ٷشٸن تۇتاس قوعام بولىپ تاباندى ەڭبەك ەتۋدەن باستالاتىنىنا ەرەكشە مەن بەرگەن. سەبەبٸ, ەڭبەكتٸ قادٸرلەيتٸن قوعامنىڭ ازاماتتارى ەر ٸسكە زور جاۋاپكەرشٸلٸكپەن, جاناشىر جٷرەكپەن جەنە ادال نيەتپەن قارايتىنى سٶزسٸز.
«بٸز تۇتاس قوعام بولىپ «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق باستاماسىن قولعا الدىق. بٷكٸل ەل بويىنشا تازالىق ٸس-شارالارىن جٷرگٸزٸپ, وسى قاسيەتتٸ ۇعىمنىڭ تەرەڭ ماعىناسىن جۇرتىمىزدىڭ, ەسٸرەسە, جاستارىمىزدىڭ ساناسىنا سٸڭٸرە باستادىق. وسىلايشا, تازالىق ۇلت بولمىسىنىڭ اجىراماس بٶلٸگٸنە, حالقىمىزدىڭ مىزعىماس قۇندىلىعىنا اينالۋدا. بٸز زاڭ مەن تەرتٸپ ٷستەمدٸك قۇراتىن, بٸلٸم مەن عىلىمعا, يننوۆاتسيياعا باسا مەن بەرەتٸن, بٸرلٸگٸ بەكەم, ەدٸلەتتٸ, قاۋٸپسٸز, كٷشتٸ ەرٸ تازا قازاقستاندى قۇرىپ جاتىرمىز. وسى ماڭىزدى ميسسييانى جٷزەگە اسىرۋعا مەملەكەتتٸك مەكەمەلەرمەن قاتار, تۇتاس قوعام, ياعني ەر وتباسى, ەر ازامات, سونداي-اق قوعام بەلسەندٸلەرٸ, ۇستازدار قاۋىمى جەنە ەرٸكتٸلەر كٷش بٸرٸكتٸرٸپ, بەلسەنە اتسالىسۋى كەرەك. بٷگٸنگٸ باسقوسۋدا ايتىلاتىن ۇتىمدى ۇسىنىستار مەن تىڭ يدەيالار وسى ماقسات-مٸندەتتەردٸ ٸسكە اسىرۋعا ىقپال ەتەدٸ دەپ سەنەمٸن», – دەلٸنگەن پرەزيدەنت قۇتتىقتاۋىندا.
ەرلان قوشانوۆ ٶز سٶزٸندە مەملەكەت باسشىسى العا قويعان اۋقىمدى مٸندەتتەردٸ ٸسكە اسىرۋدا حالىق كەڭەسٸنٸڭ بەلسەنە اتسالىساتىنىن اتاپ ٶتتٸ. كونستيتۋتسييالىق كونسۋلتاتيۆتٸك ورگاننىڭ باستى ميسسيياسى – جۇرتشىلىقتى پرەزيدەنت رەفورمالارى مەن باستامالارى تٶڭٸرەگٸندە توپتاستىرۋ.
«بٷگٸنگٸ ەڭگٸمە – وتان مەن وتباسى تۋرالى ەڭگٸمە, بولاشاق تۋرالى ەڭگٸمە. ەدەپ پەن ەدەت, قوعامدىق ەتيكا ارقىلى ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋ تۋرالى كەڭەس. كونستيتۋتسييامەن بٸرگە قوعامنىڭ سانا-سەزٸمٸ مەن دٷنيەتانىمىندا دا تەرەڭ ەرٸ ماڭىزدى ٶزگەرٸستەر ورىن الىپ جاتىر. پرەزيدەنت ەربٸر قازاقستاندىقتىڭ تۋعان تٸلٸن قۇرمەتتەيتٸن, سالت-دەستٷرٸن ساقتايتىن, ٷلكەندٸ سىيلاپ, بٸلٸمگە ۇمتىلاتىن, سونىمەن قاتار ەلەمگە اشىق ازامات بولعانىن قالايدى. وسى قاسيەتتەر وتباسىنداعى تەربيەدەن باستالىپ, «زاڭ مەن تەرتٸپ», «تازا قازاقستان», «ادال ازامات» قاعيداتتارى ارقىلى قالىپتاسۋى تيٸس», – دەدٸ ە. قوشانوۆ.
حالىق كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ رەفورمالارى جەتٸ جىل ٸشٸندە ەل ٶمٸرٸنە ەلەۋلٸ ٶزگەرٸستەر ەكەلگەنٸن ايتتى. جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋعا, ەلەۋمەتتٸك ەدٸلدٸكتٸ نىعايتۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. كەيٸنگٸ جەتٸ جىلدا قازاقستاننىڭ ٸشكٸ جالپى ٶنٸمٸ 181,7 ملرد دوللاردان 306 ملرد دوللارعا دەيٸن ٶستٸ. جان باسىنا شاققانداعى ٸشكٸ جالپى ٶنٸم 9,8 مىڭ دوللاردان 15 مىڭ دوللارعا جەتتٸ. 25 مىڭ شاقىرىم جول سالىندى. 1 300 جاڭا مەكتەپ بوي كٶتەردٸ, «كەلەشەك مەكتەپتەرٸ» جوباسى اياسىندا 217 مەكتەپ سالىندى.
پرەزيدەنت باستاماسىمەن تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان اۋقىمدى رەفورمالار جٷزەگە اسىرىلدى. بٷگٸندە قازاقستان ەكونوميكالىق تۇرعىدا دا, ەلەۋمەتتٸك, مەدەني-رۋحاني تۇرعىدا دا دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸنە قادام باسۋدا.
«وسى جاڭعىرۋ ٷدەرٸستەرٸنٸڭ شارىقتاۋ شەگٸ – جاڭا حالىق كونستيتۋتسيياسى. ونىمەن بٸرگە بٷگٸندە ادامداردىڭ جٷرەگٸ مەن ساناسىندا تەرەڭ ەرٸ ماڭىزدى ٶزگەرٸستەر ورىن الۋدا. رەفورمالار ەلٸمٸزدٸ بٷگٸن ٶزگەرتسە, قۇندىلىقتار ونىڭ ەلۋ جىلدان كەيٸن قانداي بولاتىنىن ايقىندايدى. سوندىقتان پرەزيدەنت كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردٸڭ اجىراماس بٶلٸگٸنە اينالۋعا تيٸس قوعامدىق قۇندىلىقتار مەن باعدارلاردى جٷيەلٸ تٷردە قالىپتاستىرىپ كەلەدٸ», – دەدٸ ەرلان قوشانوۆ.
وتىرىس بارىسىندا فورۋم قاتىسۋشىلارى تەربيە مەسەلەسٸ, قوعامداعى ادامگەرشٸلٸك قۇندىلىقتاردىڭ رٶلٸ, بٸلٸم بەرۋ جەنە كٸتاپ وقۋ مەدەنيەتٸن دامىتۋ سيياقتى بٸرقاتار ماڭىزدى مەسەلەنٸ ورتاعا سالدى.
قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ ناتاليا دەمەنتەۆا ەسكەري بٶلٸمدەردەگٸ مورالدى-تۇرمىستىق جاعدايلاردى جاقسارتۋ مەسەلەسٸن كٶتەردٸ.
بۇل باعىت حالىق كەڭەسٸنٸڭ جۇمىسى اياسىندا ودان ەرٸ جالعاسىن تابادى. ەسكەري بٶلٸمدەردەگٸ جاعدايدى زەردەلەپ, ەسكەري قىزمەت ٶتكەرۋدٸ كەزەڭ-كەزەڭٸمەن جاقسارتۋ شارالارىن ايقىنداۋ جوسپارلانىپ وتىر.
تاعى بٸر ماڭىزدى مەسەلە – جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ. «جاڭا مٷمكٸندٸك» قوعامدىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ ارمان تٷلكٸباەۆ سۇرانىسقا يە ماماندىقتاردى مەڭگەرٸپ, جۇمىسقا ورنالاسۋعا كٶمەكتەسەتٸن «JOLTAP» جوباسىن ٸسكە اسىرۋ تەجٸريبەسٸمەن بٶلٸستٸ. وسى تەجٸريبەنٸ كەڭٸنەن قولدانۋ پەرسپەكتيۆالارىنا, سونىڭ ٸشٸندە اۋىل جاستارىنىڭ كەسٸبي بٸلٸم الىپ, جۇمىسقا ورنالاسۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن كەڭەيتۋگە مەن بەرٸلدٸ.
كەزدەسۋ بارىسىندا حالىق كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ, رەسپۋبليكالىق انالار القاسىنىڭ تٶرايىمى نازيپا شاناي جەنە قۇرىلتاي دەپۋتاتى سنەجاننا يماشەۆا مەن وبلىس باسشىلىعى دا سٶز سٶيلەدٸ.
فوتو: حالىق كەڭەسٸ باسپاسٶز قىزمەتٸنەن
سونىمەن قاتار «نايري» قر ارميان مەدەني ورتالىقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى» زتب انالار القاسىنىڭ تٶراعاسى تاتيانا مۋراديان قوعامدىق ەتيكا تۋرالى سٶز قوزعاسا, «تٷركٸستان وبلىستىق اتا-انالار قاۋىمداستىعى» قوعامدىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶراعاسى اقبايان جاكيپوۆا ەيەلدەر قۇقىعىن قورعاۋ مەسەلەسٸن كٶتەردٸ. ال قوعام قايراتكەرٸ, اۋعان ەتنومەدەني بٸرلەستٸگٸنٸڭ مٷشەسٸ اننا موحامماد ادال ازامات تۋرالى ٶز پايىمىمەن بٶلٸسٸپ, امانگەلدٸ اۋىلدىق كٸتاپحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ گٷلسٸم يسكاليەۆا كٸتاپ وقيتىن ۇلت مەسەلەسٸن قوزعادى.
فورۋم مەملەكەت پەن قوعام اراسىندا اشىق پٸكٸر الماسۋ الاڭىنا اينالدى. القالى جيىن قوعامدىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋعا, ازاماتتىق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ارتتىرۋعا جەنە قوعامدىق ەدەپتٸ قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ەل دامۋىنىڭ ستراتەگييالىق باعىتتارى مەن ناقتى باستامالاردى ۇشتاستىردى.
