فوتو: نيياۋ ميفي
قازٸرگٸ تاڭدا ەلەم نازارى تەحنيكالىق ماماندىقتارعا اۋىپ وتىرعاندا قازاقستان ودان شەت قالۋعا نيەتٸ جوق. وسى تۇرعىدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ تەحنيكالىق جەنە كەسٸپتٸك ماماندىقتارعا ەرەكشە نازار اۋدارادى, تٸپتٸ قازاقستاندا شەتەلدٸك وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارىن اشۋعا باستاماشى بولدى. سوندىقتان اتوم ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى قارساڭىندا بٸزدٸڭ ەلدە رەسەي ۇلتتىق يادرولىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ فيليالى اشىلدى. قىسقا ۋاقىت ٸشٸندە جوو جاستارعا ساپالى بٸلٸم بەرٸپ, قازاقستانداعى ٶز ورىنىن ايقىنداپ ٷلگەردٸ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶزٸنٸڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا: "تەحنيكالىق جەنە كەسٸپتٸك بٸلٸم بەرەتٸن وقۋ ورىندارى ەڭبەك نارىعىنداعى ناقتى سۇرانىسقا بەيٸمدەلۋٸ جەنە ەلدٸڭ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ مٸندەتتەرٸنە سەيكەس كەلۋٸ تيٸس", - دەدٸ.
پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا ٶتكەن جىلى تەحنيكالىق جەنە كەسٸپتٸك بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتٸك بٸلٸم بەرۋ تاپسىرىسى 145 مىڭ ورىنعا دەيٸن ۇلعايتىلدى. بۇل 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا 12 مىڭعا ارتىق. بۇل تۋرالى قر بٸلٸم مينيسترلٸگٸ حابارلادى.
2022 جىلعى قاڭتارداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ العاش رەت وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا وزىق شەتەلدٸك تەجٸريبەنٸ ەنگٸزۋ قاجەتتٸگٸن مەلٸمدەپ, قازاقستاندا شەتەلدٸك ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ فيليالدارىن اشۋ باستاماسىنىڭ باستالعانىن جارييالادى.
2022 جىلعى 5 تامىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ الماتى قالاسىندا "ميفي" ۇلتتىق يادرولىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ فيليالىن اشۋ تۋرالى قاۋلى قابىلدادى.
"ميفي" دەگەنٸمٸز نە?
"ميفي" ۇلتتىق يادرولىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸ - رەسەيدەگٸ ەڭ مىقتى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ بٸرٸ. ۋنيۆەرسيتەت فيزيكا, يادرولىق تەحنولوگييالار, IT جەنە ينجەنەرلٸك عىلىمدارعا ماماندانعان. ميفي ستۋدەنتتەرگە ساپالى بٸلٸم, عىلىمي جوبالارعا قاتىسۋ مٷمكٸندٸگٸ مەن ودان ەرٸ كەسٸبي دامۋ ٷشٸن جاقسى نەگٸز قالىپتاستىرادى.
ۋنيۆەرسيتەت ٶكٸلدەرٸ ميفي-دٸڭ باستى ارتىقشىلىقتارىنىڭ بٸرٸ – جوعارى بٸلٸكتٸ پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى, زاماناۋي زەرتحانالىق ينفراقۇرىلىم جەنە رەسەي مەن شەتەلدٸڭ جەتەكشٸ عىلىمي ورتالىقتارىمەن تىعىز بايلانىس.
ستۋدەنتتەر حالىقارالىق جوبالارعا, سونىڭ ٸشٸندە CERN-مەن ىنتىماقتاستىققا قاتىسا الادى. QS World University Rankings سيياقتى حالىقارالىق رەيتينگتەردە ميفي تۇراقتى تٷردە رەسەيدٸڭ ٷزدٸك ون جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قاتارىنا كٸرەدٸ.
الماتى فيليالى ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ بازاسىندا اشىلدى. بٸراق تولىعىمەن دەربەس ۇيىم بولىپ سانالادى جەنە بارلىق جەردە مويىندالاتىن رەسەيلٸك ٷلگٸدەگٸ ديپلوم بەرەدٸ. فيليال ٷش بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا وقىتۋدى جٷزەگە اسىرادى: "يادرولىق ەنەرگەتيكالىق قوندىرعىلاردى پايدالانۋ", "كيبەرفيزيكالىق جٷيەلەر مەن قوندىرعىلاردىڭ ەلەكترونيكاسى جەنە اۆتوماتيكاسى " جەنە "قورعالعان جوعارى ٶنٸمدٸ ەسەپتەۋ جٷيەلەرٸ". ٷش جىل بويى ستۋدەنتتەر الماتىداعى ميفي فيليالىندا جەنە 1 جىل مەسكەۋدەگٸ نەگٸزگٸ كامپۋستا وقيدى. وندا ستۋدەنتتەر ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ زەرتحانالارعا جەنە زاماناۋي عىلىمي ينفراقۇرىلىمعا قول جەتكٸزە الادى.
وقۋ پروتسەسٸ ميفي ستاندارتتارى بويىنشا تولىعىمەن قۇرىلعان: پەندەردٸڭ 50%-دان استامىن مەسكەۋدەن كەلگەن وقىتۋشىلار جٷرگٸزەدٸ. ولاردىڭ اراسىندا حالىقارالىق عىلىمي ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس ٸستەيتٸن عالىمدار بار. بۇل بٸلٸم بەرۋدٸڭ حالىقارالىق تالاپتارعا سەيكەستٸگٸن قامتاماسىز ەتەدٸ.
سونىمەن قاتار, قابىلداۋ ەرەجەلەرٸنٸڭ ماڭىزدى ەرەكشەلٸگٸ – تالاپكەرلەر قابىلداۋ ەمتيحاندارىن جىل بويىنا بٸرنەشە رەت تاپسىرا الادى. ۋنيۆەرسيتەت ٶكٸلدەرٸ بۇل قابىلداۋ مٷمكٸندٸگٸن ارتتىرادى جەنە پروتسەستٸ يكەمدٸ جەنە اشىق ەتەدٸ دەپ سانايدى.
ميفي ۇلتتىق زەرتتەۋ يادورلىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ الماتى فيليالىنا تٷسۋ بيۋدجەتتٸك نەگٸزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك بٸلٸم بەرۋ گرانتى ەسەبٸنەن دە, اقىلى نەگٸزدە دە جٷزەگە اسىرىلادى. 14.03.02 "يادرولىق فيزيكا جەنە تەحنولوگييالار" باعىتى بويىنشا باكالاۆريات باعدارلاماسىنا تٷسۋشٸلەر ٷشٸن ٷش پەن بويىنشا تٷسۋ ەمتيحاندارى كٶزدەلگەن — ورىس تٸلٸ, ماتەماتيكا جەنە فيزيكا. ال 09.03.01 "ينفورماتيكا جەنە ەسەپتەۋ تەحنيكاسى" باعىتى بويىنشا ەمتيحان ورىس تٸلٸ مەن ماتەماتيكا بويىنشا ٶتكٸزٸلەدٸ. تٷسۋ ٷشٸن ەڭ تٶمەنگٸ شەكتٸ بالل ەر پەن بويىنشا 100-دەن 40-تى قۇرايدى. ەمتيحاندار جازباشا تٷردە ٶتكٸزٸلەدٸ. بۇل رەتتە ۇلتتىق بٸرىڭعاي تەستٸلەۋ (ۇبت) نەتيجەلەرٸ ەسكەرٸلمەيدٸ.
ماگيستراتۋراعا تٷسۋ ٷشٸن وقىتۋ بيۋدجەتتٸك جەنە اقىلى نەگٸزدە دە قولجەتٸمدٸ. قابىلداۋ سىناعى ەڭگٸمەلەسۋ تٷرٸندە ٶتكٸزٸلەدٸ. ەڭ تٶمەنگٸ ٶتۋ باللى 100-دەن 80-دٸ قۇرايدى. كەشەندٸ تەستٸلەۋ (كت) نەتيجەلەرٸ ەسەپكە الىنبايدى.
ەكٸ جىلداعى قارقىندى دامۋ
"ەكٸ جىلدان كەيٸن بۇل فيليال تولىعىمەن قالىپتاسىپ, سەنٸمدٸ دامۋ جولىنا تٷستٸ دەپ ايتۋعا بولادى. زاڭناما مەن بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندەگٸ ايىرماشىلىقتاردان تۋىنداعان قيىندىقتارعا قاراماستان, ايتارلىقتاي العا باسۋ بار. قازٸرگٸ ۋاقىتتا فيليالدا ەكٸ باعىت بويىنشا جٷزگە جۋىق ستۋدەنت وقيدى. ال ٷشٸنشٸ كۋرس ستۋدەنتتەرٸ مەسكەۋدەگٸ باس ۋنيۆەرسيتەتتە وقۋىن جالعاستىرۋدا", - دەيدٸ وسى وقۋ ورنىنىڭ وقىتۋشىسى, PhD دوكتورى دميتريي يۋرەۆيچ سوكولوۆ.
دميتريي يۋرەۆيچتٸڭ ايتۋىنشا, فيليالدا جىل سايىن حالىقارالىق فيزيكا-ماتەماتيكا وليمپياداسى ٶتكٸزٸلەدٸ. ونىڭ نەتيجەلەرٸ تٷسۋ ەمتيحاندارىنىڭ ورنىنا تالاپكەرلەرگە ەسەپتەلەدٸ. وليمپياداعا الماتى قالاسىنىڭ جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپتەرٸنٸڭ 10-11 سىنىپ وقۋشىلارى بەلسەندٸ قاتىسادى.
فيليالدىڭ اشىلۋىنان باستاپ العاشقى ماڭىزدى قادامداردىڭ بٸرٸ ساپالى وقۋ بازاسىن قالىپتاستىرۋ بولدى: بٸرٸنشٸ جىلى تولىق جابدىقتالعان اۋديتورييالار مەن كومپيۋتەرلٸك سىنىپتار اشىلدى.
"بۇل جەردە قازۇۋ مەن "روساتومنىڭ" قولداۋى ٷلكەن رٶل اتقاردى. دەل وسى ىنتىماقتاستىقتىڭ ارقاسىندا قىسقا مەرزٸمدە ينجەنەرلٸك-فيزيكالىق بٸلٸم بەرۋ دەڭگەيٸنە سەيكەس جاعداي جاساۋعا مٷمكٸندٸك تۋدى", - دەيدٸ مامان.
فيليال سونىمەن قاتار ٸرٸ ٸس-شارالارعا بەلسەندٸ قاتىسادى. مىسالى, فيليال قىزمەتكەرلەرٸ الماتىداعى "FIZMAT Education Fair – 2024" حالىقارالىق كٶرمەسٸندە ۋنيۆەرسيتەتتٸ تانىستىردى. سونىمەن قاتار, فيليال ٷنەمٸ اشىق ەسٸك كٷندەرٸن ٶتكٸزەدٸ. تالاپكەرلەر مەن قوسا اتا-انالار وقىتۋشىلارمەن, بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىمەن جەنە وقۋ پروتسەسٸنە جالپى كٶزقاراسپەن جاقىنىراق تانىسا الادى.
"جالپى, فيليالدىڭ از ۋاقىتتا قۇرىلعانىنا قاراماستان, ول ٶڭٸردٸڭ اكادەمييالىق جەنە عىلىمي ٶمٸرٸندە ٶز ورنىن الا الدى. ەڭ باستىسى – قازاقستاندا عانا ەمەس, ودان تىس جەرلەردە دە سۇرانىسقا يە جوعارى تەحنولوگييالار سالاسىنداعى بولاشاق مامانداردى دايارلاۋ بويىنشا بٸلٸم بەرۋ الاڭى", - دەيدٸ ميفي اف وقىتۋشىسى, فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت تيمۋر احاتوۆيچ تۋحفاتۋللين.
ميفي-دٸڭ بولاشاعى قانداي?
ميفي ۇلتتىق زەرتتەۋ يادورلىق ۋنيۆەرسيتەتٸ - رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ جەتەكشٸ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بٸرٸ. وندا ٷش نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى وقىپ, جۇمىس ٸستەدٸ. قازاقستاندا بۇل ۋنيۆەرسيتەت ەلٸ كەڭ تانىلا قويماعان, الايدا وعان دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتۋى وقۋ ورداسى بولاشاعىنىڭ زور ەكەندٸگٸن كۋەلاندىرادى.
"مەن فيليالدىڭ بولاشاعى ٶتە جارقىن دەپ سانايمىن. ول ۇزاق ۋاقىت جۇمىس ٸستەمەسە دە, قازٸر ونىڭ كٷشتٸ بٸلٸم بەرۋ الاڭى ەكەنٸن كٶرۋگە بولادى. مۇندا ساپالى وقىتۋ, زاماناۋي تەحنولوگييالار مەن حالىقارالىق تەسٸل سەتتٸ ٷيلەسەدٸ. قازاقستاندا ينجەنەرلٸك جەنە تەحنيكالىق باعىتتارعا, ەسٸرەسە اتوم ەنەرگەتيكاسىنا, IT, فيزيكاعا قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدٸ. سوندىقتان بولاشاقتا فيليالدىڭ ماڭىزى ارتۋى مٷمكٸن. فيليالدىڭ ەڭ ٷلكەن ارتىقشىلىقتارىنىڭ بٸرٸ - مەسكەۋدەگٸ باس ۋنيۆەرسيتەتپەن تىعىز بايلانىستا بولۋى", - دەيدٸ تيمۋر احاتوۆيچ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ستۋدەنتتەر مىقتى تەورييالىق دايىندىقپەن قاتار زاماناۋي زەرتحانالارعا, عىلىمي جوبالارعا, سونىڭ ٸشٸندە حالىقارالىق دەڭگەيگە قول جەتكٸزە الادى. مۇنىڭ بەرٸ مۇندا وقۋدى شىنىمەن قۇندى ەتەدٸ جەنە بولاشاق كەسٸبي دامۋعا جاقسى مٷمكٸندٸكتەر بەرەدٸ.
"بٶلشەكتەر فيزيكاسى جەنە كوسموفيزيكا" بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ 2 كۋرس ستۋدەنتٸ تيمۋر گروموۆ ٶزٸنٸڭ بولاشاق ماماندىعىن يادرولىق فيزيك رەتٸندە انىقتاپ, ۇزياۋ ميفي تٷسەتٸنٸن بٸردەن تٷسٸندٸ. ٶيتكەنٸ, بۇل ۋنيۆەرسيتەت يادرولىق فيزيكا جەنە تەحنولوگييالار سالاسىنداعى ەلەمدٸك كٶشباسشىلاردىڭ بٸرٸ.
"ميفي-دە ولار ٸرگەلٸ بٸلٸم بەرەدٸ. بٸز ەر پەندٸ جەنە ەر تاقىرىپتى جان-جاقتى جەنە تەرەڭ زەرتتەيمٸز. سوندىقتان وقۋدى بٸتٸرگەننەن كەيٸن بٸز ەڭبەك نارىعىنا جوعارى بٸلٸكتٸ مامان رەتٸندە شىعامىز", - دەيدٸ تيمۋر.
ۋنيۆەرسيتەت تٷلەكتەرٸنٸڭ كٶپشٸلٸگٸ ديپلوم العاننان كەيٸن ماماندىق بويىنشا جۇمىس تابا الماسا, ميفي-دە جاعداي كەرٸسٸنشە دەپ سانايدى "بٶلشەكتەر فيزيكاسى جەنە كوسموفيزيكا" بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ 2 كۋرس ستۋدەنتٸ جامبىل دٸنمۇحاممەد.
"مەنٸڭ ويىمشا, بولاشاقتا جۇمىس بەرۋشٸلەر بٸز سيياقتى ماماندار ٷشٸن بەسەكەگە تٷسەدٸ. سەبەبٸ قازاقستاندا مۇنداي ماماندار ٶتە از", - دەيدٸ ستۋدەنت.
ميفي تٷلەكتەرٸنە سۇرانىس ارتىپ كەلەدٸ
اتوم ەنەرگەتيكاسى سالاسى بٷگٸندە قازاقستان ٷشٸن ٶتە ٶزەكتٸ. ەنەرگييانى تۇتىنۋ ارتىپ كەلەدٸ جەنە سۇراق تۋىندايدى: سەنٸمدٸ جەنە ەكولوگييالىق تازا ەنەرگييا كٶزٸن قايدان الۋعا بولادى? وسىعان بايلانىستى تيمۋر احاتوۆيچ اتوم ەنەرگەتيكاسىنا دەگەن قاجەتتٸلٸك ٶسكەن سايىن كادر مەسەلەسٸنٸڭ ٶزەكتٸلٸگٸ دە ارتا تٷسەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
"اتوم ەنەرگەتيكاسى تۇراقتى جەنە ەكولوگييالىق تازا ەنەرگييا كٶزٸ. بۇل اۋا-رايىنا تەۋەلدٸ ەمەس جەنە كٶمٸرتەگٸ شىعارىندىلارىن, سونداي-اق اتموسفەراداعى باسقا زيياندى زاتتاردى ازايتۋعا كٶمەكتەسەدٸ. سونىمەن قاتار, قازاقستاندا بٸرٸنشٸ اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداندى. ەكٸنشٸ ستانسانى سالۋ مەسەلەسٸ دە قارالۋدا. سونداي-اق, قازاقستان ۋران ٶندٸرۋ بويىنشا ەلەمدٸك كٶشباسشىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ سانالاتىنىن اتاپ ٶتكەن جٶن. مۇنىڭ بەرٸ بٸلٸكتٸ ماماندارعا تۇراقتى قاجەتتٸلٸك تۋعىزادى. ال يادرولىق تەحنولوگييالار سالاسىنداعى بٸلٸم مەن عىلىمدى دامىتۋ ستراتەگييالىق ماڭىزدى باعىتقا اينالۋدا", - دەيدٸ تيمۋر احاتوۆيچ.
قازاقستان يندۋسترييالاندىرۋعا, جوعارى تەحنولوگييالاردى دامىتۋعا جەنە ينجەنەرلٸك كادرلاردى دايارلاۋعا ٷلكەن مەن بەرەتٸنٸن ەسكەرە وتىرىپ, الماتى فيليالىن كەڭەيتۋ ەبدەن مٷمكٸن جەنە ونىڭ قيسىنى بار دەپ ەسەپتەيدٸ تيمۋر تۋحفاتۋللين.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازٸر ۋنيۆەرسيتەتتە وقىتىلاتىن ماماندىقتارعا سۇرانىس بار جەنە بولاشاقتا ول تەك ارتۋى مٷمكٸن.
دميتريي يۋرەۆيچتٸڭ ايتۋىنشا, جوعارى كۋرس ستۋدەنتتەرٸ فيليالدان تىس جەردە وقۋىن جالعاستىرسا دا, كونتينگەنت سانى جىل سايىن وقۋعا تٷسۋشٸلەر سانىنىڭ ٶسۋٸنە بايلانىستى ارتىپ كەلەدٸ.
"سوندىقتان كەلەسٸ جىلى فيليالدى كەڭەيتۋ قاجەت بولۋى مٷمكٸن. ميفي-دە وقىتۋ پراكتيكالىق مەسەلەلەردٸ شەشۋگە جەنە ناقتى جاعدايدا جۇمىس ٸستەۋگە قابٸلەتتٸ مامانداردى دايارلاۋعا باعىتتالعان. الداعى اەس قۇرىلىسى تۋرالى جاڭالىقتار مەن كادرلارعا دەگەن قاجەتتٸلٸك تالاپكەرلەر مەن ولاردىڭ اتا-انالارىنىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرادى", - دەيدٸ ول.
بٸلٸم ساپاسى بٸرٸنشٸ ورىندا
الماتىداعى فيليالى ميفيدٸڭ وقۋ باعدارلامالارى مەن ستاندارتتارى بويىنشا قۇرىلدى, سوندىقتان مۇندا جوعارى تالاپتار قويىلادى. ەدەتتە ەكٸنشٸ كۋرستا ستۋدەنتتەر بٸرٸنشٸ كۋرسقا قاراعاندا از بولادى. سەبەبٸ, كەيبٸرەۋلەر ەمتيحانداردى ەڭسەرە المايدى. وقىتۋشىلار تەك وقۋعا ىنتالى جەنە قىزىعۋشىلىق تانىتقاندار عانا تاڭدالادى دەيدٸ.
"مەن بٸرٸنشٸ جەنە ەكٸنشٸ سەمەستردە ساباق بەرەمٸن, تٸپتٸ بٸر سەمەستردە دە ستۋدەنتتەر سانى ەر تٷرلٸ بولۋى مٷمكٸن. سەبەپتەر دە ەرتٷرلٸ, وتباسىلىق جاعدايلاردان باستاپ قاراپايىم "جالقاۋلىققا" دەيٸن. وسى جىلدار ٸشٸندە مەن ەكٸ ماماندىق بويىنشا ٷش توپپەن جۇمىس ٸستەدٸم. "بٶلشەكتەر فيزيكاسى جەنە كوسموفيزيكا" باعىتى بويىنشا بٸرٸنشٸ جىلى 8 ادام, ەكٸنشٸ جىلى 9 ادام, ال بيىلعى وقۋ جىلىندا 20 ادام بولدى. "قورعالعان جوعارى ٶنٸمدٸ ەسەپتەۋ جٷيەلەرٸ" باعىتى بويىنشا — 50, 27, 25 ستۋدەنت. وقۋ جىلىنىڭ سوڭىندا جازدا زەرتحانادا جۇمىس ٸستەگٸسٸ كەلەتٸندەر بولدى. ولاردىڭ ەكەۋٸ ساباقتان تىس جوبالار بويىنشا عىلىمي زەرتتەۋلەرمەن اينالىستى, تٶمەن تەمپەراتۋرا فيزيكاسى, يق سپەكتروسكوپيياسى جەنە تاعى سول سيياقتى ەرتٷرلٸ سالالاردا تەجٸريبە جينادى جەنە ٶز باستامالارىن كٶرسەتتٸ", - دەدٸ دميتريي يۋرەۆيچ.
ميفي ماماندىعىنا سۇرانىس قازاقستاندا دا, رەسەيدە دە تۇراقتى جوعارى. ۋنيۆەرسيتەت نەگٸزگٸ باعىتتار بويىنشا ماماندار دايىندايدى: اتوم ەنەرگەتيكاسى, اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك, قولدانبالى فيزيكا, ەسەپتەۋ تەحنولوگييالارى. تٷلەكتەر ەنەرگەتيكادا دا, جوعارى تەحنولوگييالىق سالالاردا دا, عىلىمي ورتالىقتاردا, سونىڭ ٸشٸندە CERN نەمەسە بٸرٸككەن يادرولىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى سيياقتى حالىقارالىق جوبالاردا سۇرانىسقا يە.
"ميفي-گە تٷسۋگە قويىلاتىن تالاپتار جوعارى. ۋنيۆەرسيتەت مىقتى تەورييالىق بازامەن قاتار پراكتيكالىق تەجٸريبە الۋعا, زەرتحانالاردا جۇمىس ٸستەۋگە, عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن تاعىلىمدامالارعا قاتىسۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل ۋنيۆەرسيتەت رەسەيدەن تىس جەرلەردە دە تانىمال. حالىقارالىق برەندكە اينالدى جەنە ونىڭ ديپلومى ٶتە جوعارى باعالانادى.
قازاقستاندا بۇل باعىتتارعا, ەسٸرەسە اەس قۇرىلىسىنا, تسيفرلىق ترانسفورماتسيياعا جەنە عىلىم مەن تەحنولوگييالاردى دامىتۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتٸك ساياساتقا بايلانىستى قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدٸ", - دەدٸ تيمۋر احاتوۆيچ.
ەلٸمٸزدەگٸ بٸلٸم دەڭگەيٸنٸڭ كٶرسەتكٸشٸ رەتٸندە مارييا سكلودوۆسكايا-كيۋري اتىنداعى ماگاتە ستيپەندييالىق باعدارلاماسىنا الماتى مەن تەمٸرتاۋدان قىزدار ٸرٸكتەلٸپ الىندى دەپ ەسەپتەۋگە بولادى.
"بۇل ەرەكشە قىزدار ٶزدەرٸنٸڭ ەرۋديتسيياسىمەن جەنە كەسٸبي دايىندىعىمەن, ۇتىمدى ويلاۋىمەن, ماقساتىمەن, سونداي-اق جارقىن, پوزيتيۆتٸ مٸنەزٸمەن ەرەكشەلەنەدٸ. ولاردىڭ ەكەۋٸ دە 500-دەن استام قاتىسۋشىنىڭ اراسىنان جٷزگە جۋىق جەڭٸمپاز قاتارىنا كٸرگەنٸ كەزدەيسوق ەمەس", - دەپ وتىر ۋنيۆەرسيتەت.
مارييا سكلودوۆسكايا-كيۋري اتىنداعى ماگاتە ستيپەندييالىق باعدارلاماسى – بۇل اتوم ەنەرگەتيكاسى, يادرولىق قاۋٸپسٸزدٸك جەنە تاراتپاۋ سالاسىنداعى مامانداردى دايارلاۋعا باعىتتالعان بەدەلدٸ ماراپات. باعدارلاما گەندەرلٸك تەڭدٸكتٸ ساقتاپ جەنە يادرولىق ماماندىقتار بويىنشا ماگيستراتۋرادا وقۋعا ارنالعان ستيپەندييالارمەن قاتار ماگاتە-دە تٸكەلەي تاعىلىمدامادان ٶتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ستۋدەنتتەردٸڭ جەتٸستٸكتەرٸ – ۋنيۆەرسيتەت ەڭبەگٸ
فيليال شامامەن ٷش جىل جۇمىس ٸستەگەنٸمەن, ستۋدەنتتەر قازٸردٸڭ ٶزٸندە جاقسى نەتيجە كٶرسەتۋدە. ولار عىلىمي بايقاۋلارعا, وليمپيادالارعا, حاكاتوندارعا بەلسەندٸ قاتىسادى جەنە جٷلدەلٸ ورىندارعا يە بولادى.
مىسالى, 2024 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا الماتىدا "روساتوم" ۇيىمداستىرعان ٸرٸ IT-حاكاتون ٶتتٸ. وعان قازاقستاننىڭ جەتٸ جوعارى وقۋ ورنىنان 13 كوماندا قاتىسىپ, ميفي كوماندالارى بٸرٸنشٸ جەنە ٷشٸنشٸ ورىندارعا يە بولدى. بيىلعى جىلى ۇزياۋ ميفي الماتى فيليالىنىڭ بازاسىندا Global hackatom ستۋدەنتتٸك چەمپيوناتىنىڭ ۇلتتىق كەزەڭٸ ٶتتٸ. نەتيجەسٸندە ميفي ستۋدەنتتەرٸ جٷلدەگەرلەر قاتارىنا ەندٸ.
سونىمەن قاتار, كٶكتەمدە ستۋدەنتتەر يادرولىق فيزيكا جەنە يادرولىق تەحنولوگييالار بويىنشا رەسەيدٸڭ ستۋدەنتتەر وليمپياداسىنا قاتىستى.
"مۇنىڭ بەرٸ ستۋدەنتتەردٸڭ جاي عانا ٷيرەنٸپ قانا قويماي, ٶز بٸلٸمدەرٸن ٸس جٷزٸندە قولدانۋعا ۇمتىلاتىندىعىن, ماماندىققا العاشقى ماڭىزدى قادامدار جاسايتىندىعىن كٶرسەتەدٸ", - دەيدٸ ول.
ميفي-دە بٸلٸم الۋ – ەلدٸڭ دامۋىنا قوساتىن ناقتى ٷلەس
ستۋدەنتتەر مەن تٷلەكتەر الماتىداعى ميفيدٸڭ فيليالىندا وقىتىلاتىن ماماندىقتار قازاقستاننىڭ بولاشاعىنىڭ كادرلىق رەزەرۆٸن قالىپتاستىرادى دەپ ەسەپتەيدٸ.
"ForteBank" اق-داعى IT-بٶلشەك بيزنەس باعىتىنىڭ باسشىسى (head of it Retail Business), "قورعالعان جوعارى ٶنٸمدٸ ەسەپتەۋ جٷيەلەرٸ مەن تەحنولوگييالارى" باعدارلاماسىنىڭ 1-كۋرس ماگيسترانتى ۆلاديسلاۆ دانكەۆيچ, العان بٸلٸمدەر قازاقستاننىڭ IT-سالاسىنا ەلەمدٸك تەجٸريبە مەن زاماناۋي ستاندارتتاردى ەنگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
"بٸز دايىن شەشٸمدەردٸ قولدانۋعا عانا ەمەس, ولاردى بەيٸمدەۋگە, وزىق تەحنولوگييالاردىڭ جەرگٸلٸكتٸ انالوگتارىن دامىتۋعا جەنە جاساۋعا تىرىسامىز. وسىلايشا, بٸز ەلدٸڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسيياسىنا, ٷزدٸك تەجٸريبەلەردٸ يگەرۋگە جەنە جاھاندىق دەڭگەيدە بەسەكەگە قابٸلەتتٸ تەحنولوگييالىق ساۋاتتى ماماندار بۋىنىن قالىپتاستىرۋعا ٶز ٷلەسٸمٸزدٸ قوسامىز", - دەيدٸ دانكەۆيچ.
"قورعالعان جوعارى ٶنٸمدٸ ەسەپتەۋ جٷيەلەرٸ مەن تەحنولوگييالارى" باعدارلاماسىنىڭ تٷلەگٸ, قازٸر Vergram جشس-دە تەستٸلەۋشٸ بولىپ جۇمىس ٸستەيتٸن مەيٸر ەدٸلحانۇلى ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ الماتى فيليالىندا وقىتىلاتىن ماماندىقتاردىڭ ٶزەكتٸلٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
"مەنٸڭ ماماندىعىم "قورعالعان جوعارى ٶنٸمدٸ ەسەپتەۋ جٷيەلەرٸ مەن تەحنولوگييالارى" – قازاقستاندا ٷلكەن بولاشاققا يە. ەكونوميكانى بەلسەندٸ تسيفرلاندىرۋ جاعدايىندا تۇراقتى جەنە قاۋٸپسٸز IT-ينفراقۇرىلىمدارعا جەنە ٷلكەن دەرەكتەردٸ ٶڭدەۋ جٷيەلەرٸنە سۇرانىس ارتىپ كەلەدٸ. بۇل ەسٸرەسە ەنەرگەتيكا, قورعانىس, مەملەكەتتٸك باسقارۋ جەنە قارجى سيياقتى سالالارعا قاتىستى. بۇدان باسقا, تاياۋ بولاشاقتا قازاقستاندا اتوم ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانۋدا. بۇل ٶز كەزەگٸندە زاماناۋي اۆتوماتتاندىرىلعان جەنە قورعالعان ەسەپتەۋ جٷيەلەرٸن ەنگٸزۋدٸ تالاپ ەتەدٸ. سوندىقتان مەنٸڭ ماماندىعىمنىڭ ماماندارى ٷشٸن قوسىمشا مٷمكٸندٸكتەر اشىلۋدا. مۇنداي ستراتەگييالىق نىسانداردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن سەنٸمدٸلٸگٸ تسيفرلىق شەشٸمدەر مەن ەسەپتەۋ پلاتفورمالارىنىڭ ساپاسىنا تٸكەلەي بايلانىستى", - دەيدٸ مەيٸر ەدٸلحانۇلى.
ول سونداي-اق ميفي-دە الىنعان بٸلٸم ەلدٸڭ دامۋىنا ناقتى ٷلەس دەپ سانايدى.
"بٸز ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸك جەنە تەحنولوگييالىق ەگەمەندٸك سيياقتى ستراتەگييالىق ماڭىزدى سالالاردا جۇمىس ٸستەۋگە دايىندالىپ جاتىرمىز. بۇل جاي عانا تەحنيكالىق بٸلٸم ەمەس, ۇلتتىق مٷددەلەردٸ قورعاۋعا باعىتتالعان دايىندىق جٷيەسٸ. ٶز ماماندارىن دايارلاۋ – بۇل قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا سالىنعان ينۆەستيتسييا", - دەيدٸ ول.
