جەڭٸس كٷنٸ قارساڭىندا سەمەي قالاسىنداعى جولامان كەنتٸندە ورنالاسقان №21 مەكتەپتە مەنٸ زور تاريحي وقيعا بولدى. مەكتەپ اۋلاسىنا وسى جولاماننان مايدانعا اتتانعان 155 مايدانگەردٸڭ ەسٸمٸ جازىلعان مەموريال قويىلدى. سونىمەن قاتار مەكتەپ ٸشٸنەن «جاۋىنگەر مۇقانبەك قۇرمانبايۇلى اتىنداعى تاريحي تاعىلىم كابينەتٸ» اشىلدى.
بٸردەن ايتايىق, بۇل ەكٸ يگٸلٸكتٸ ٸستٸڭ ۇيىتقىسى – وسى جولامان كەنتٸندە تۋىپ-ٶسكەن, بٷگٸنگٸ كٷندە شىعىس قازاقستان وبلىستىق مەسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, سەمەي قالاسىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى, «اقشىڭ» كورپوراتسيياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ مارات قۇرمانباي.
- ەلباسى جاقىندا «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىن جارييالاپ, قوعامدا ٷلكەن سٸلكٸنٸس تۋعىزدى. سول ماقالاسىندا ۇرپاقتى وتانشىلدىققا شاقىراتىن «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن قولعا الۋ كەرەكتٸگٸن ايتقانى بەلگٸلٸ. ياعني, بيزنەستٸڭ ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ايقىن سەزٸنەتٸن ەربٸر ازامات ٶزٸنٸڭ تۋعان جەرٸنە, وقىعان مەكتەبٸنە قولداۋ كٶرسەتۋٸ تيٸس. ٶيتكەنٸ, ەلباسى ««تۋعان جەر» باعدارلاماسى جالپىۇلتتىق پاتريوتيزمنٸڭ ناعىز ٶزەگٸنە اينالادى. تۋعان جەرگە دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸك تۋعان ەلگە – قازاقستانعا دەگەن پاتريوتتىق سەزٸمگە ۇلاسادى» دەگەن بولاتىن,- دەيدٸ مارات سەرٸكجانۇلى.
شىنىندا دا ەربٸر ٸسكەر دەۋلەتتٸ ازامات ٶزٸنٸڭ بٸلٸم العان مەكتەبٸنەن باستاپ, تۋىپ- ٶسكەن اۋىلىن, قالاسىن قۇرمەتتەپ, ونىڭ الداعى ٶركەندەۋٸنە ٶز ٷلەسٸن قوساتىن بولسا, كەيٸنگٸ ۇرپاق بۋىنى دا وسى باستامانى جالعاستىرۋدى دەستٷرگە اينالدىرادى. ەلباسى ماقالاسىندا ايتىلعان وسىناۋ «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن نەگٸزگە العان وبلىستىق مەسليحات دەپۋتاتى مارات قۇرمانبايدىڭ مەتسەناتتىعىمەن جولامان كەنتٸندەگٸ №21 جالپى بٸلٸم بەرەتٸن ورتا مەكتەپتٸڭ 25 جىلدىق مەرەكەسٸ اياسىندا اتقارىلىپ جاتقان ٸستەر سونىڭ ايعاعى.
مەكتەپ الدىنا جولامان كەنتٸنەن ۇلى وتان سوعىسىنا اتتانعان ارداگەرلەرگە ارنالعان مەموريالدىڭ لەنتاسىن قيعان سەمەي قالاسىنىڭ ەكٸمٸ ەرماك سەلٸموۆ تە, ۇوس ارداگەرٸ, زاپاستاعى پولكوۆنيك عابدۋلعازيز احمەروۆ تە اتاۋلى كٷننٸڭ تاريحي مەنٸنە توقتالىپ, جەڭٸس مەرەكەسٸ قارساڭىندا مەتسەنات م. قۇرمانبايدىڭ مەموريال ورناتۋعا ۇيىتقى بولۋى تۋعان جەرٸن سٷيەتٸن ەربٸر ازاماتقا ٷلگٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
جيىن قوناقتارى بۇدان كەيٸن مەكتەپ ٸشٸنەن اشىلعان جاۋىنگەر مۇقانبەك قۇرمانبايۇلى اتىنداعى تاريحي تاعىلىم كابينەتٸن تاماشالادى. بۇل كابينەتتە ەلٸمٸزدٸڭ 1916 جىلعى ۇلت ازاتتىق كٷرەسٸ, 1931-1932 جىلعى كەڭەستٸك ۇجىمداستىرۋعا قارسى حالىق نارازىلىعى, ۇلى وتان سوعىسىندا قازا تاپقان مۇقانبەك قۇرمانبايۇلى جەنە №21 ورتا مەكتەپتٸڭ 25 جىلدىق كەزەڭٸ كٶرسەتٸلگەن تاريحي تاقتا بٸردەن نازار اۋدارتادى.
كابينەتتٸڭ اشىلۋىنا وراي سٶز العان تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, الاشتانۋشى مۇحتاربەك كەرٸموۆ قازاق حالقىنىڭ بوستاندىققا ۇمتىلىسى كەشەگٸ كەڭەستٸك يمپەرييا كەزٸندە بٸر سەت تولاستاماعانىن مازمۇندى دەرەكتەر كەلتٸرە وتىرىپ, ەسەرلٸ جەتكٸزدٸ. 1916 جىلعى ۇلت ازاتتىق كٷرەستٸڭ تەك تورعاي ٶڭٸرٸندە عانا ەمەس, سەمەي, جەتٸسۋ, قارقارالى ايماقتارىندا دا بولعانىن بۇل كٷندە ەشكٸم جوققا شىعارمايدى. كٶتەرٸلٸستٸڭ ٷلكەن شوعىرى بٸر شەتٸ سەمەي گۋبەرنيياسى, بٸر شەتٸ قارقارالى ۋەزٸمەن شەكتەسكەن ابىرالى بولىسىندا دا ورىن العان. حالىق نارازىلىعىن وسى ٶڭٸردەن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ بٸرٸ – قۇرمانباي نايمانبايۇلى. كٶتەرٸلٸسشٸلەردٸ اياۋسىز باسىپ-جانشىعان جازالاۋشى وترياد ولاردى ٶلٸم جازاسىنا كەسٸپ, وتباسىلارىن جەر اۋدارادى. سول كەزدە قۇرمانبايدىڭ جارى التى جاستاعى ٷلكەن ۇلى مۇقانبەكپەن جەنە كٸشكەنتاي ەگٸز ۇلىمەن بٸرگە رەسەيدٸڭ نوۆوسٸبٸر قالاسىنان بٸر-اق شىققان ەكەن. جەر اۋدارىلعان اناسىمەن بٸرگە سٸبٸرگە بارعان مۇقانبەكتٸڭ اناسى سول جاقتا قايتىس بولعان. سونىمەن بٸرگە ەگٸز ٸنٸسٸنەن دە قاپىدا كٶز جازىپ قالادى. جەنە ولاردىڭ بۇدان كەيٸنگٸ تاعدىرى قالاي بولعانى ارادا عاسىر ٶتسە دە بەلگٸسٸز كٷيدە قالىپ قويدى. دەگەنمەن, كٶتەرٸلٸس باسىلىپ, ەلدە تىنىشتىق ورناعان كەزدە قۇرمانبايدىڭ اعايىندارى ٸزدەپ جٷرٸپ, مۇقانبەكتٸ تاۋىپ, ابىرالىعا امان-ەسەن جەتكٸزگەن.
وسى تۇستا اتاپ ٶتەر جايت قۇرمانباي ەۋلەتٸنٸڭ جولامان كەنتٸندە تاعدىر جولىن جالعاستىرعانىنا بيىل 80 جىل تولىپ وتىر. مۇقانبەك سوعىستان ورالماعانىمەن, ارتىندا قالعان ۇلى سەرٸكجاننان ٶربٸگەن ۇرپاق ٷلكەن ەۋلەتكە اينالدى. وسى ەۋلەتتٸڭ پەرزەنتٸ مارات قۇرمانباي بٷگٸنگٸ كٷندە ەسٸمٸ ەلگە بەلگٸلٸ بيزنەسمەن, مەتسەنات, وبلىستىق مەسليحات دەپۋتاتى.
-مەكتەپ ۇجىمى, جولامانداعى اقساقالدار كەڭەسٸ اقىلداسا كەلە, ورتامىزدان شىققان ازامات مارات قۇرمانبايعا وسىدان بٸرەر اي بۇرىن ارنايى حات جولداعان بولاتىنبىز. ول حاتتا جەڭٸس قۇرمەتٸنە قويىلعان ارداگەرلەر ەسكەرتكٸشٸنٸڭ توزىپ بارا جاتقانىن, ەگەر مەكتەپ اۋلاسىنا ەكەلٸنسە, وقۋشىلار ٷنەمٸ قاراپ كٷتٸپ ەرٸ پاتريوتتىق كٶزقاراسىن قالىپتاستىرۋعا سەبٸن تيگٸزەتٸنٸن ايتقان بولاتىنبىز. قاشان دا ٶز اۋىلىنا قول ۇشىن بەرۋگە دايار تۇراتىن مارات سەرٸكجانۇلى ٶتٸنٸشٸمٸزدٸ تٷسٸنٸستٸكپەن قابىلداپ, جەڭٸس مەموريالىن ٶز قاراجاتىنا جاڭادان تۇرعىزىپ بەردٸ. سونىمەن قاتار زامان تالابىنا ساي قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتٸلگەن تاريح كابينەتٸن تارتۋ ەتٸپ وتىر. بۇل دەگەن ٷلكەن ازاماتتىق,-دەيدٸ №21 مەكتەپتٸڭ ديرەكتورى توقتاربەك زەينەلوۆ.
شىعىس قازاقستان وبلىستىق مەسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى مارات قۇرمانبايدىڭ بۇعان دەيٸن سەمەي قالالىق مەسليحاتىنىڭ 4 مەرتە دەپۋتاتى بولعانىن ايتا كەتكەن جٶن. سول كەزدەن بەرٸ جولامان كەنتٸندە جول سالىنۋىنا, ەلەكتر جەلٸسٸنٸڭ تارتىلۋىنا سەبەپكەر بولعان ازامات ارادا بٸراز ۋاقىت ٶتكەندە قازاق مەكتەبٸن اشۋ جٶنٸندە سول كەزدەگٸ قالا باسشىلىعىنا ۇسىنىس ەنگٸزدە. سونىڭ نەتيجەسٸندە 1992 جىلى №21 جالپى ورتا بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپ اشىلىپ, بالالارى قالانىڭ ەر مەكتەبٸنە قاتىناپ وقيتىن تۇرعىندار ەرەكشە قۋانىشقا كەنەلدٸ.
ال بۇل جولعى ٸسٸ دەپۋتاتتىڭ ٶزٸ اتاپ ٶتكەندەي, ەلباسى ۇسىنعان «تۋعان جەر» باعدارلاماسىنا العاشقىلاردىڭ قاتارىندا قولداۋ بٸلدٸرگەنٸ بولىپ تابىلادى.
سەتجان قاسىمجانۇلى,
سەمەي قالاسى
