ول اۋىر اتلەتيكانى دەنە بٸتٸمٸ, مٸنەز, بۇلشىقەت قۇرىلىمى تۇرعىسىنان الىپ قاراعاندا قازاق حالقىنا سەيكەس كەلەتٸن سپورت تٷرٸ دەپ سانايدى. اۋىر اتلەتيكادان ەلەمنٸڭ تٶرت دٷركٸن چەمپيونى يليا يلين بارلىق جارىستارعا ونىڭ قولاستىنداعى كوماندالارمەن بٸرگە بارىپ, ەنۇرانىمىزدى ويناتىپ, كٶك بايراعىمىزدى جەلبٸرەتكەن. اۋىر اتلەتيكادان قر مەملەكەتتٸك جاتتىقتىرۋشىسى, قر ەڭبەك سٸڭٸرگەن جاتتىقتىرۋشى مەڭدٸحان تەپسٸرۇلى اۋىر اتلەتيكانىڭ ەرەكشەلٸگٸ, ونىڭ بٷگٸنٸ مەن بولاشاعى, دوپينگ داۋى جەنە يليا يليننٸڭ بۇل سىناقتان قالاي ٶتكەنٸ تۋرالى ايتتى.
بۇرىن كٷرەس تە, بوكس تا اۋىر اتلەتيكا تٷرٸنە جاتاتىن
- ەڭگٸمەنٸ سپورتقا دەگەن قىزىعۋشىلىعىڭىز قاشان ويانعانىنان باستاساق...
- وتباسىمىزبەن بٸرگە كٷرەس, بوكس, باسكەتبول, ۆولەيبولدان جارىستارعا بارىپ, تاماشالايتىنبىز. سپورتشى ادام ماعان ەدەمٸ تۇلعاسىمەن, ەرەكشە بولمىسىمەن تارتىمدى بولىپ تۇراتىن. باستاپقىدا مەن بوكستى قىزىقتاپ, ەۋەستەندٸم. قۇلاعىم اۋىراتىندىقتان, اتا-انام بوكسپەن اينالىسۋىما قارسى بولدى. سٶيتٸپ سپورتتى تاستاپ كەتكەن كەزٸمدە ۇلان-باتىردان نيەتقابىل ەسٸمدٸ اۋىر اتلەتيكانىڭ سپورت شەبەرٸ كەلٸپ, ٷيٸرمە اشتى. سوعان مەنٸ انام 12 جاسىمدا ٶزٸ جەتەكتەپ اپارىپ, جاس ماماننىڭ قولىنا تاپسىردى. سونىمەن مەكتەپ قابىرعاسىندا بٸرنەشە رەت ەل بٸرٸنشٸلٸگٸنە بارىپ, جٷلدەلٸ ورىندار يەلەنٸپ جٷردٸم. 1990-1991 جىلدارى التىن مەدال ۇتىپ العان كەزٸم دە بولعان. 1991 جىلى مەكتەپتٸ اياقتاعان سوڭ جوعارعى مەكتەپتٸ ۇلان-باتىر قالاسىنداعى «دەنە تەربيەلەۋ مەدەنيەتٸ ينستيتۋتىندا» باسكەتبول جاتتىقتىرۋشىسى ماماندىعى بويىنشا وقىپ باستادىم. الايدا, 1992 جىلى وتباسىمىز موڭعولييادان اتامەكەنٸمٸز – قازاقستانعا كٶشٸپ كەلۋٸنە بايلانىستى, وقۋىمدى الماتىداعى «قازاقتىڭ دەنە تەربيەسٸ مەدەنيەتٸ ينستيتۋىنا» اۋىستىرىپ, بٸرٸنشٸ كۋرستى قايتادان باستاپ, اۋىر اتلەتيكادان جاتتىقتىرۋشى ماماندىعى بويىنشا جالعاستىردىم.
- ٶزٸڭٸز قاتىسقان العاشقى جارىس ەسٸڭٸزدە مە?
- سپورتشى جارىسقا قاتىسۋ ٷشٸن ٷزدٸكسٸز دايىندالادى. مٸنە, سپورتقا ەڭ العاش بايلاناتىن جەرٸڭٸز — وسى. جارىسقا بٸر قاتىسساڭىز بولدى, ودان الىستاي الماي, سول ٸسپەن اۋىرىپ قالاسىز! ول — ەرەكشە سەزٸم, قۇبىلىس. كەلەسٸ جارىسقا شىعىپ, جٸبەرگەن ەسەڭدٸ قايتارۋ ما نەمەسە ەركەز ٶزٸڭدٸ كٶرسەتٸپ, دەلەلدەگٸڭ كەلٸپ تۇراتىندايسىڭ... مەن ينستيتۋت قابىرعاسىندا كٶپتەگەن جارىستارعا قاتىستىم, سوڭعى رەت 1993 جىلى 2-كۋرستاعى كەزٸمدە الماتىدا ٶتكەن اۋىر اتلەتيكادان ورتالىق ازييا چەمپيوناتىنا قازاقستان اتىنان شىعىپ, 5-ورىن يەلەنگەنمٸن جەنە وسى جارىستا «قر سپورت شەبەرٸ» اتاعىن قورعاعان ەدٸم.
تاڭەرتەڭ – نان مەن شاي, كەشكە – شاي مەن نان»
- سول حالىقارالىق جارىستان كەيٸن ٶمٸرٸڭٸز قالاي ٶزگەردٸ?
- ول جارىستان كەيٸن قازاقستاننىڭ قۇراما كومانداسىنا شاقىرىلدىم. الايدا, سول كەزەڭدەگٸ قازاقستاننىڭ احۋالى ناشارلاۋ بولدى. «بايدالى تٷگٸل باس قايعى» دەيتٸندەي زامان بولدى عوي. باپكەرٸمٸز جاعدايىمىز قالاي ەكەنٸن سۇراعاندا بٸز ەزٸلدەپ «تاڭەرتەڭ نان مەن شاي, ال كەشكە شاي مەن نان عوي» دەپ جاۋاپ بەرەتٸنبٸز. مەن سول كەزدەگٸ كەڭەس دەۋٸرٸنەن قالعان جاقسى بٸر ٷردٸستٸڭ شەتٸن اقىرىنا دەيٸن كٶرگەن باقىتتى ستۋدەنتتەردٸڭ بٸرٸمٸن. سول كەزدە ينستيتۋت قابىرعاسىندا جارىستارعا قاتىسىپ, نەتيجە كٶرسەتٸپ جٷرگەن ستۋدەنتتەرگە تٷسكٸ اسقا تالون بەرٸلەتٸن. بٸرٸنشٸ كۋرستا وقىپ جٷرگەندە سولاي تٷسكٸ استى ينستيتۋتتىڭ اسحاناسىنان تەگٸن ٸشەتٸنبٸز, كەيٸن ول دا جوق بولدى... سول جىلدارى وقۋ ورنىندا نە جارىق, نە ىستىق سۋ بولماي قالاتىن كەزدەر دە بولىپ قالاتىن. جالپى, سپورتشىلار ٷشٸن قيىن كەزەڭ بولدى دەپ ايتۋعا بولادى. كٶبٸ كٷيبەڭ تٸرلٸكپەن سپورتتى تاستاپ كەتتٸ. سولاردىڭ بٸرٸ مەن بولدىم.
- سپورتتى تاستاپ, نەمەن اينالىستىڭىز?
- مەن 1996 جىلى ينستيتۋتتى تەمامداعان سوڭ ەكە-شەشەم تۇراتىن شقو, ٷرجار اۋدانىنا بارىپ, ەل قاتارلى ساۋدا-ساتتىقپەن اينالىسا باستادىم. بٸراق, ول تٸرلٸگٸم ٶزٸمە ۇنامادى. اقىرى سول كٷزدە الماتىداعى ٶزٸم وقۋ بٸتٸرگەن ينستيتۋتىما قايتىپ كەلدٸم. ول جەردەگٸ جاتتىقتىرۋشىم, ۇستازىم حلىستوۆ ميحايل ساۆەلەۆيچ ماعان «ەگەر وسىلاي قايتىپ كەلەر بولساڭ, قاي ۋاقىتتا دا سەن ٷشٸن بٸر ورىن بار» دەپ ايتقان. ايتقانداي-اق, مەنٸ بٸردەن اۋىر اتلەتيكادان وقىتۋشى-جاتتىقتىرۋشى قىزمەتٸنە جۇمىسقا قابىلدادى. ول جەردە 2006 جىلعا دەيٸن جۇمىس ٸستەدٸم.
عىلىمي جەتەكشٸمدە ينسۋلت بولدى
- موڭعوليياداعى وقۋ ورنىنا قابىلداۋ مەن قازاقستانداعى وقۋ ورنىنا قابىلداۋدا قانداي ايىرماشىلىقتار بار?
- «ساپالى ماماندار قايدان شىعادى?» دەگەن سۇراق تۋسا, جاۋاپتى وسى جەردەن تابۋعا بولار, بەلكٸم. بٸزدٸڭ كەزٸمٸزدە موڭعولييادا جەكەمەنشٸك جوعارى وقۋ ورىندارى مٷلدەم بولعان ەمەس, تەك مەملەكەتتٸك تەگٸن وقىتاتىن ينستيتۋتتار عانا بولدى. ينستيتۋتتاردا ەر جىلعا ٶزدەرٸ دايىندايتىن ماماندىقتار بويىنشا وقۋشى قابىلداۋ كۆوتالارى بولادى (ونى بٸزدە «بٶلٸس» دەپ اتايتىن ەدٸ). سول كۆوتا بويىنشا كونكۋرس جارييالاپ, مەكتەپ تٷلەكتەرٸن قابىلدايدى. كۆوتالاردى مەملەكەتتٸڭ شالعاي ايماقتارىنا بٶلٸپ تاراتادى دا, ونداعى مەكتەپ بٸتٸرۋشٸلەر ٶزارا قونكۋرس ٶتكٸزٸپ, ونى ۇتقاندار عانا ينستيتۋت تابالدىرىعىن اتتاي الادى. كونكۋرس مەكتەپ بٸتٸرۋشٸ تٷلەكتەردٸڭ تۇرىپ جاتقان ايماقتارىندا ٶتەدٸ. وسىلاي, ازاماتتاردىڭ جوعارى وقۋ ورنىنا قابىلدانۋى نەمەسە قابىلدانباۋى ٶزٸ تۇرىپ جاتقان ٶڭٸردەن الىستاماي-اق شەشٸلٸپ قويادى. وعان تەك مەكتەپ بٸتٸرۋشٸلەر عانا ەمەس, جەي ادامدار دا قاتىسا الادى. مەن مەكتەپ بٸتٸرگەن 1991 جىلى «دەنە تەربيەلەۋ مەدەنيەتٸ ينستيتۋتىنان» بٸزدٸڭ باي-ٶلكە ايماعىنا بٸر دەنەشىنىقتىرۋ پەنٸنٸڭ وقىتۋشىسى جەنە بٸر باسكەتبولدان جاتتىقتىرۋشى ماماندىعى بويىنشا ەكٸ بٶلٸس كەلٸپ, كونكۋرس جارييالادى. مەن جاتتىقتىرۋشىنى الدىم. ال قازاقستاندا ولاي ەمەس, جوعارىدا ايتىلعان پروتسەستەردەن مٷلدەم بٶلەك. كەز كەلگەن ادام قالاعان ماماندىعى بويىنشا جوعارى وقۋ ورنىنا ٶزٸ كەلٸپ, ينستيتۋت قابىرعاسىندا ەمتيحان تاپسىرىپ, قابىلدانا بەرەدٸ. بۇل دا كونكۋرسپەن جٷزەگە اسادى, الايدا كەي ماماندىقتارعا تالاپكەر تابىلماي بوس قالىپ تا قالاتىن كەزدەر جيٸ بولادى. وسىلايشا, ول بوس ورىن ٶز يەسٸن تابا الماي كالدى, ناعىز يەسٸ الىس شالعايدا قالىپ قويعان بولۋى دا مٷمكٸن. ينستيتۋت قابىرعاسىندا قىزمەت ەتٸپ جٷرگەن كەزٸمدە وسىنداي جاعدايلاردى كٶرٸپ, قارسىلىق كٶرسەتەتٸنمٸن, الايدا شەشٸمٸ تابىلا قويمايتىن ٸس بولعان سوڭ, اقىرى ٷنسٸز قالاتىنمىن.
- ٶمٸرٸڭٸزدە سپورتقا قاتىستى «وسىنى نەگە ٸستەمەدٸم?» دەگەن ٶكٸنٸش تۋدىراتىن جاعدايلار بولدى ما?
- 1997 جىلى ينستيتۋتتا وقىتۋشى بولىپ جٷرگەن كەزٸمدە باسشىلارىمنىڭ بٸرٸ قوسىمشا زەرتتەۋ جۇمىسىن جٷرگٸزٸپ, عىلىمي جۇمىس قورعاۋىما بولاتىنىن ايتتى. سودان ٶزٸمٸزدٸڭ ينستيتۋتتا, ۇستازىم, پ.ع.ك., دوتسەنت ميحايل ساۆەلەۆيچتٸڭ جەتەكشٸلٸگٸمەن «جاتتىعۋ پروتسەسٸن بيوريتمولوگييالىق ەسەپتەۋلەر ارقىلى تٷزٸپ باسقارۋ» دەگەن عىلىمي جۇمىس تاقىرىبىن بەكٸتٸپ, اسپيرانتۋراعا قابىلداندىم. بۇل تاقىرىپ مەن ٷشٸن ٶتە قىزىق بولدى. تاقىرىپقا بايلانىستى بارلىق وقۋ قۇرالدارى مەن ماتەريالداردى زەرتتەپ شىقتىم. قۇراما كومانداعا زەرتتەۋ جۇمىسىمدى جٷرگٸزٸپ باستاعان كەزٸمدە عىلىمي جەتەكشٸمدە ينسۋلت بولىپ, عىلىمي جۇمىسىم توقتاپ قالدى. نەگٸزٸنەن عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىسىمنىڭ اياقسىز قالعانى ٷلگەرمەۋشٸلٸكتەن بولدى دەسەم, دەلٸرەك بولار. سەبەبٸ, 2004 جىلدان باستاپ رەسپۋبليكالىق سپورت كوللەدجٸندە, ودان ارى وليمپيادالىق دايارلاۋ ورتالىعىندا اۋىر اتلەتيكادان اعا جاتتىقتىرۋشىلىق جۇمىسىمدى, رەسپۋبليكالىق اۋىر اتلەتيكا فەدەراتسيياسىنىڭ باس حاتشىسى قىزمەتٸمەن قوسا اتقارۋ – ٷلكەن شارۋا. ودان كەيٸن باسقا ٸسپەن اينالىسۋعا مٷلدەم ۋاقىت قالمايتىن ەدٸ. كەيٸنٸرەك ەلوردادان بيوريتمولوگييا تاقىرىبىن زەرتتەگەن جاس ماماندى كٶردٸم. ول وليمپياداعا دايىندىق بارىسىندا بيوريتمولوگييالىق ەسەپتەۋلەر ارقىلى جاقسىراق نەتيجەگە جەتۋگە بولادى دەگەن تاقىرىپتا قازاقستان قۇراما كوماندالارىنا لەكتسييا وقىپ, ٶز قىزمەتٸن ۇسىنىپ جٷردٸ. بۇل – مەنٸڭ زەرتتەۋلەرٸم ەدٸ عوي, كەيدە ونىڭ ورنىندا مەن بولسام جاقسىراق تٷسٸندٸرٸپ, ٶز اۋىر اتلەتتەرٸمە قولدانار ەدٸم دەپ ويلانامىن.
عىلىمي جۇمىس: ايىڭ تۋسىن وڭىڭنان
- عىلىمي جۇمىسىڭىز تۋرالى تولىعىراق ايتا الاسىز با?
- بەلگٸلٸ تابيعي قۇبىلىس سانالاتىن كٷننٸڭ شىعۋى مەن باتۋى جەنە ايدىڭ تۋۋى مەن تولۋى ارالىعىندا ادام اعزاسى ەرتٷرلٸ قالىپتا بولادى. ول قۇبىلىستار قايتالانىپ وتىراتىندىقتان, ول ريتم دەپ اتالادى. وسى ريتمدەردە ادام اعزاسىندا بولاتىن قۇبىلىستاردى زەرتتەيتٸن عىلىم بيوريتمولوگييا دەپ اتالادى. ول ەر ادامنىڭ دٷنيەگە شىر ەتٸپ كەلگەن سەتٸنە تٸكەلەي بايلانىستى. ەر ادامنىڭ اعزاسى اي مەن كٷننٸڭ كەزەڭدەرٸنە بايلانىستى: كٶنٸل-كٷيٸ, دەنەسٸنٸڭ فيزيكالىق كٷيٸ, اقىل-وي ٶرٸسٸنٸڭ كٷيٸ دە ٶزگەرٸپ تۇرادى. وسىلايشا ەر كٷننٸڭ, ايدىڭ ادامعا قالاي ەسەر ەتەتٸنٸ ەسەپتەلەدٸ. 1 كٷندٸك, اپتالىق, ايلىق, 1 جىلدىق ەسەپتەۋلەر جاساۋعا بولادى. مىسالى, سپورتشىنىڭ تۋعان جىلى, كٷنٸ, ساعاتى انىقتالسا, بيوريتمولوگييالىق ەسەپتەۋ ارقىلى بٷگٸن ول جاتتىعۋ بارىسىندا ٶزٸن قالاي سەزٸنەتٸنٸن, قانشالىقتى تەز شارشاپ نەمەسە قانشالىقتى بەلسەندٸ بولا الاتىنىن انىقتاپ بٸلۋگە بولادى. بولاشاقتا بولاتىن اي كٷنٸ بەلگٸلەنگەن جارىس كٷنٸنەن ارتقا قاراي ەسەپتەپ, سپورتشىعا جٷكتەمەنٸ سەيكەسٸنشە تارىلتىپ بەرۋگە بولادى. ەكٸ سپورتشى بٸر كٷنٸ تۋعان بولسا دا, جارىس بارىسىندا ەكٸ تٷرلٸ نەتيجە كٶرسەتەدٸ, ٶيتكەنٸ ەكەۋٸ دە بيوريتمولوگييالىق ساعاتتارى بويىنشا دايىندىق جاساپ جٷرگەن جوق قوي. ياعني قايسى بٸرەۋٸ بيوريتمولوگتىڭ كەڭەسٸمەن, ونىڭ قۇرعان جوسپارىمەن جاتتىققان بولسا, سول سپورتشى اناعۇرلىم جاقسى نەتيجە كٶرسەتەر ەدٸ.
- سوندا ەكٸ سپورتشىنىڭ بٸرەۋٸ مىقتى دايىندالىپ, ەكٸنشٸسٸنٸڭ دايىندىعى ازداۋ بولسا, جارىس كەزٸندە دايىندىعى مىقتى بولعان سپورتشى ەمەس, «ايى وڭىنان تۋىپ», ياعني كٷن, اي جاقسى ەسەر ەتٸپ تۇرعان سپورتشى جەڭٸپ كەتۋٸ مٷمكٸن بە?
- دەل سولاي. مۇنى باعى مەن بابى سەيكەستٸ دەپ تە جاتادى. بيوريتمولوگييانى سپورتتا جٷزەگە اسىرسا, سٶزسٸز جەمٸسٸن بەرەدٸ دەپ ويلايمىن. ەڭ الدىمەن سپورتقا قابٸلەتٸ كٷشتٸ, دارىندى, تۋما تالانتتى تابۋىمىز كەرەك. ول شاپشاڭدىعىمەن, بۇلشىقەت قۇرىلىسى, دەنە بٸتٸمٸ ەرەكشەلٸگٸمەن كٶزگە تٷسٸپ تۇرادى. ودان كەيٸن ونىڭ گەنەتيكاسىنا دەيٸن قاراۋ كەرەك. مىسالى, يليا يلين – تۋما تالانت. اناسىنىڭ دەنساۋلىعى جاقسى. نەگٸزٸ كٶپ نەرسە انانىڭ دەنساۋلىعىنا بايلانىستى بولادى, سەبەبٸ سەبي توعىز اي اناسىنىڭ قۇرساعىندا جاتادى. اياق-قولى بالعاداي انادان باتىر تۇلعالى ۇل تۋادى. «سٷيەگٸ – مەنەن, ەتٸ - سەنەن» دەپ بەكەر ايتىلماعان.
يليا يلين – اۋىر اتلەتيكادان ەڭ جاس ەلەم رەكوردشىسى
- يليا يلينمەن تانىستىعىڭىزعا توقتالىپ ٶتسەڭٸز?
- 2004-2009 جىلدار ارالىعىندا مەن رەسپۋبليكالىق وليمپيادالىق دايارلاۋ ورتالىعىندا اۋىر اتلەتيكادان اعا جاتتىقتىرۋشى بولدىم. سول كەزدە وليمپيادالىق دايارلاۋ ورتالىعىنا يليا يلين كەلدٸ.
- اعا جاتتىقتىرۋشى بولعان كەزدە يليا يليننٸڭ تالاي جارىستاردا وزا شاباتىنىن بٸلدٸڭٸز بە?
- ەل بٸرٸنشٸلٸكتەرٸندە وزا شاۋىپ, كٶزگە تٷسكەن تالانتتى جاسٶسپٸرٸمدەر ٸرٸكتەلٸپ, رەسپۋبليكالىق وليمپيادالىق دايارلاۋ ورتالىعىنا تٸزٸمگە الىنادى. ورتالىقتىڭ جاتتىقتىرۋشىلارى ولارمەن جىل بويى وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىن ٶتكٸزٸپ, حالىقارالىق جارىستارعا اپارىپ قاتىستىرىپ, «پٸسٸرگەننەن» كەيٸن قازاقستان ۇلتتىق قۇراما كومانداسىنا بەرەدٸ. وسىنداي جولدى يليا دا جٷرٸپ ٶتتٸ. ول وليمپيادالىق دايارلاۋ ورتالىعىنا كەلگەندە 16 جاستاعى, ٶتە زەرەك بالا ەدٸ. ونى بٸزگە قىزىلوردالىق جاتتىقتىرۋشى ۆيلوريي پاك دايىنداپ ەكەلدٸ. 2005 جىلدان باستاپ ۆيلوريي پاك ۇلتتىق قۇراما كومانداعا ەرلەر اعا جاتتىقتىرۋشىسى جۇمىسىنا تارتىلدى. مەن يليا يليننٸڭ جەكە جاتتىقتىرۋشىسى بولماسام دا, حالىقارالىق جارىستارعا دايىنداپ, قاتىسۋىنداعى بٷكٸل پروتسەستٸ باسقاردىم. ول بەيجٸڭ وليمپياداسىنا دەيٸنگٸ بارلىق حالىقارالىق جارىستارعا مەنٸڭ قولاستىمداعى كومانداممەن بارىپ, كٶك بايراعىمىزدى جەلبٸرەتتٸ. 2005 جىلى ول نەبەرٸ 17 جاسىندا ەلەم چەمپيونى اتاندى. كەلەسٸ 2006 جىلى دوحادا ٶتكەن ازييا ويىندارىندا التىن مەدال ۇتتى جەنە وسى جىلى ەكٸنشٸ مەرتە ەلەم چەمپيونى بولدى. سول سەبەپتٸ ماعان 2007 جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ەڭبەك سٸڭٸرگەن جاتتىقتىرۋشى» اتاعى بەرٸلدٸ. يليا تەك ەلەم چەمپيونى عانا ەمەس, ول ودان دا جوعارى مەرتەبەگە يە. ەلەمدەگٸ ەڭ مىقتىلاردىڭ ەسٸمٸ تٸركەلەتٸن گيننەس رەكوردتار كٸتابىنا «اۋىر اتلەتيكادان ەرلەر جەنە ەيەلدەر اراسىنداعى ەڭ جاس ەلەم چەمپيوندارى» رەتٸندە ەنگەن سپورتشىلاردىڭ ەكەۋٸ دە – قازاقستاندىقتار. ولار – يليا يلين (17 جاسىندا) جەنە زٷلفييا چينشانلو (16 جاسىندا) بولدى.
5-10 جىلدا سپورت ساياساتقا اينالىپ كەتتٸ
- دوپينگ داۋىنا توقتالىپ ٶتە الاسىز با?
- سوڭعى جىلدارى سپورت ساياسي ويىنعا اينالىپ كەتكەندەي. تىيىم سالىنعان پرەپارات تٸزٸمٸ ٶتە كٶپ. ولار تٸپتٸ بٸزدٸڭ كٷندە ٸشٸپ-جەيتٸن تاماعىمىزدىڭ قۇرامىنان دا تابىلىپ جاتىر. ونداي وقيعا بولعان. مىسالى, قازٸرگٸ تاڭدا فەرمەرلەر ٶزٸنٸڭ مالىن تەزٸرەك ٶسٸرٸپ, ساپالى ٶنٸم الۋ ٷشٸن وعان بەرەتٸن جەمٸنە تٷرلٸ دەرۋمەندەر, تٸپتٸ ٶسۋ گورموندارىن قوسىپ جٸبەرەدٸ, ال سول مالدىڭ سٷتٸنەن جاسالعان ٶنٸمدەردٸ قولدانعان نەمەسە ەتٸن جەگەن ادامنىڭ قانىنان جاڭاعى تىيىم سالىنعان زات تابىلعان. ال ەندٸ سٸز كٸنەسٸز ەكەنٸڭٸزدٸ دەلەلدەپ كٶرٸڭٸز! بٸزدٸڭ سپورتشىلار حالىقارالىق جارىسقا شىعار كەزدە ساقتىق ٷشٸن ٷيدە ەكٸ رەت, سوسىن جارىسقا بارعاندا نەمەسە مەدال ۇتقان جاعدايدا مٸندەتتٸ تٷردە دوپينگ تەكسەرٸستەن ٶتەدٸ. وليمپياداعا بارعاندا تٸپتەن قاتاڭ تەكسەرٸلەدٸ. ۇشاقتان تٷسە سالىسىمەن سپورتشىنىڭ قانىن تەكسەرۋگە الىپ, 24 48 ساعات ٸشٸندە انىقتاپ, ەگەر دوپينگ ەرەجەسٸن بۇزۋشىلىق انىقتالسا – سپورتشىنى وليمپياداعا قاتىستىرمايدى. يليا يلين بەيجٸڭدە دە, لوندوندا دا وسى پروتسەسستەردٸڭ بەرٸنەن ٶتتٸ. سٶيتە تۇرا, 2016 جىلعى ريو-دە-جانەيرو وليمپياداسىنىڭ الدىندا, ودان 8 جەنە 4 جىل بۇرىنعى قانىڭ قايتادان جاڭا اپاراتپەن تەكسەرٸپ, تىيىم سالىنعان پرەپاراتتار تاپتىق دەپ وتىر. ەگەر يليا يلين ريوداعى وليمپياداعا قاتىسىپ, سول جەردەن دوپينگ تەكسەرۋدەن ٶتپەي, دوپينگ پايدالانۋ فاكتٸسٸ بولعان بولسا – ەڭگٸمە باسقا. وندا كٷدٸكتٸ رەتٸندە ونىڭ بۇرىڭعى ەكٸ وليمپياداداعى سىنامالارىن قايتا تەكسەرۋٸن جٶن ساناۋعا بولار ەدٸ. ونداي يليادا بولعان ەمەس. اقىرى ونى ەكٸ دٷركٸن وليمپيادا جەڭٸمپازى اتاعىنان ايىردى. بۇل ەدٸلەتتٸ مە? مەنٸڭشە, اقىلعا سىيمايتىن نەرسە...
رەكورد جاڭارتۋىمىز كەرەك
- يليا يلين وسى سىناقتان قالاي ٶتتٸ?
- يليا يلين – جٸگٸتتٸڭ سۇلتانى, ول – ناعىز چەمپيون. ول - كٶپ وقيتىن, بٸلٸمدٸ, زەرەك جٸگٸت. بٸز ونىڭ وليمپيادادان ۇتىپ العان ەكٸ بٸردەي التىن مەدالىن الىپ قويدى دەگەن كەزدە سوڭىنا دەيٸن سەنگەن جوقپىز. 2008 جىلعى وليمپيادادان كەيٸن ول دوپينگسٸز-اق كٷيزەلٸسكە تٷسكەن ەدٸ. نەبەرٸ 20-اق جاستاعى جاس جٸگٸت وليمپيادا شىڭىنان بٸر-اق شىقتى, حالىق ماقتادى, ارداقتاپ, اسقاقتاتتى. جۇلدىزدى اۋرۋعا شالدىققانداي ەسەردە بولدى... ول ەربٸر سپورتشىدا بولادى جەنە ونداي كەزەڭنەن ٶتۋ وڭاي ەمەس. ونىڭ ونداي كٷيگە تٷسۋٸنە بٸزدٸڭ حالىقتىڭ قاتتى قولپاشتاپ ماقتاۋى ەسەر ەتكەنٸ سٶزسٸز. دەگەنمەن, ول ٶز-ٶزٸن جەڭە بٸلدٸ. 2011 جىلى ەلەم چەمپيونى بولىپ, 2012-دە لوندون وليمپياداسىنىڭ التىنىن جەڭٸپ الدى. سوڭعى رەت ول بيىلعى ازييا چەمپيوناتىندا قاتىسىپ, 5-ورىن يەلەندٸ. وعان دەيٸنگٸ جارىستاردا ٶمٸرٸندە بٸردە-بٸر رەت جەڭٸلٸپ كٶرمەگەن جٸگٸت بولسا دا كٶڭٸلٸن تٷسٸرگەن جوق. جەڭٸستەرٸ الدا ەكەنٸن ايتىپ, ٸشكٸ كٷيزەلٸسٸن بٸلدٸرگەن جوق.
- دوپينگ داۋىنىڭ قانداي كەرٸ ەسەرٸ بولدى?
- 2016 جىلعى وليمپياداعا تولىق قۇرامدا قاتىسۋعا مٷمكٸندٸك بولدى. مىقتىلارىمىز بارماسا دا, كوماندامىز جوعارى كٶرسەتكٸشتەرگە قول جەتكٸزگەنٸن بٸلەسٸزدەر. دوپينگكە قاتىستى داۋعا بايلانىستى 2020 جىلى توكيودا ٶتەتٸن وليمپياداعا بارۋعا بٸزگە شەكتەۋ قويىپ تاستادى. وليمپياداعا تولىق ليتسەنزييامەن (تيٸسٸنشە 4 ەر, 4 ەيەل سپورتشى) قاتىسۋىمىز كەرەك ەدٸ, وسى داۋعا بايلانىستى 1 ەر سپورتشى مەن 1 ەيەل سپورتشى عانا قاتىسۋعا رۋقسات بەردٸ. اۋىر اتلەتيكاعا ارنالعان وسى بٸر–بٸر ليتسەنزييا ٷشٸن بٸزدٸڭ سپورتشىلار ليتسەنزييالىق تۋرنيرلەرگە قاتىسىپ, جەكە-جەكە ۇپاي جيناپ جٷر. كٸم جوعارى ۇپاي جيناسا, سول وليمپياداعا بارادى. نەگٸزگٸ ٷمٸتكەرلەر ساپىن يليا يلين, نيجات راحيموۆ, دەنيس ۇلانوۆ, يبراگيم بەرسانوۆتار تٷزەپ تۇر. ال ەيەلدەر اراسىنداعى 1 جولداماعا زۋلفييا چينشانلو, كارينا گوريچەۆا, ەكاتەرينا بىكوۆا, لاريسا كوبەلەۆالار تالاسۋدا. كەلەسٸ جىلى بٸزدٸڭ ەلدە ليتسەنزييالىق ازييا چەمپيوناتى ٶتەدٸ جەنە تاعى بٸرنەشە ليتسەنزييالىق تۋرنيرلەر بولادى.
- اۋىر اتلەتيكانىڭ بولاشاعى تۋرالى نە ايتاسىز?
- اۋىر اتلەتيكانى دەنە بٸتٸمٸ, مٸنەز, بۇلشىقەت قۇرىلىمى تۇرعىسىنان الىپ قاراعاندا قازاق حالقىنىڭ وڭ جامباسىنا كەلەتٸن سپورت تٷرٸ دەپ ويلايمىن. قازاقتى وسى تۇرعىسىنان الىپ قاراعاندا باسقا كەز كەلگەن ۇلتتان ارتىق, مىقتى قاسيەتكە يە دەپ بٸلەم. تەۋەلسٸز قازاقستاندا تٶرت دٷركٸن ەلەم چەمپيونى اتاعىن جەڭٸپ العان بٸر عانا سپورتشى بار, ول شتانگيست – يليا يلين! ال, اناتوليي حراپاتىي بەس دٷركٸن ەلەم چەمپيونى بولعان. وسى رەكوردتى جاڭارتۋ كەرەكپٸز! سوڭعى جىلدارى بٸزدٸڭ جاسٶسپٸرٸمدەرٸمٸزدٸڭ ەلەم, ازييا چەمپيوناتتارىندا جەتكەن جەتٸستٸكتەرٸن ٶزدەرٸڭٸز ەستٸپ بٸلٸپ وتىرسىزدار. جاقىن بولاشاقتا ولار ەنۇرانىمىزدى دٷنيەنٸڭ تٶرت بۇرىشىندا ويناتىپ, كٶك تۋىمىزدى جەلبٸرەتٸپ, اتوي سالاتىن بولادى!
- سۇحباتىڭىز ٷشٸن راحمەت!
زارينا قاھارمان,
