فوتو: gov.kz
قازاقستاندا ازاماتتاردى دەرٸ-دەرمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جٷيەسٸنە جٷرگٸزٸلگەن مەملەكەتتٸك اۋديت اياقتالدى. اۋديت نەتيجەلەرٸن جوعارعى اۋديتورلىق پالاتا تٶراعاسى ەليحان سمايىلوۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ جالپى وتىرىسىندا باياندادى, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
ازاماتتار ٷشٸن دەرٸ-دەرمەكتەردٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ مەن ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ – مەملەكەتتٸڭ ماڭىزدى مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ. 2024 جەنە 2025 جىلدارى جٷرگٸزٸلگەن ەكٸ اۋديت نەتيجەسٸندە دەرٸ-دەرمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جٷيەسٸندە بٸرقاتار ٶزەكتٸ مەسەلەلەر مەن كەمشٸلٸكتەر انىقتالدى. ولار عىلىم مەن ٶندٸرٸستەن باستاپ, نورماتيۆتٸك رەتتەۋ مەن حالىققا دەرٸ-دەرمەك بەرۋدٸ ۇيىمداستىرۋعا دەيٸن بارلىق دەڭگەيدە كەزدەسەدٸ.
قازاقستاننىڭ فارماتسەۆتيكا نارىعىنىڭ كٶلەمٸ 2024 جىلى 1,2 ترلن تەڭگەنٸ قۇراسا, ونىڭ 84%-ى – شەتەلدٸك ٶنٸم.
2022-2024 جىلدارى مەديتسينا عىلىمىن قارجىلاندىرۋعا 58 ملرد تەڭگە جۇمسالعان. الايدا بيومەديتسينالىق زەرتتەۋلەردٸ تٸركەۋ جٷيەسٸ مەن كلينيكالىق بازالار تٸزٸلٸمٸ ەلٸ دە جاسالماعان.
"عىلىمي زەرتتەۋلەردٸڭ نەتيجەلٸلٸگٸ ٶتە تٶمەن. سوڭعى 10 جىلدا ەلٸمٸزدە نەبەرٸ ەكٸ تٷپنۇسقا وتاندىق پرەپارات تٸركەلگەن. 4 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات جۇمسالعانىنا قاراماستان, ولاردىڭ بٸرەۋٸ ۇلتتىق دەرٸلٸك فورمۋليارعا ەنگٸزٸلمەگەن", – دەپ اتاپ ٶتتٸ ەليحان سمايىلوۆ.
مەملەكەت وتاندىق فارماتسەۆتيكانى دامىتۋ ٷشٸن اۋقىمدى كٶلەمدە جەڭٸلدٸكتەر مەن پرەفەرەنتسييالار بەرۋدە. سوڭعى ٷش جىلدا وسى سالاعا بەرٸلگەن پرەفەرەنتسييالاردىڭ جالپى كٶلەمٸ 148 ملرد تەڭگەگە جەتتٸ. سونىمەن قاتار بٸرىڭعاي ديستريبيۋتور وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ٶنٸمٸن 10 جىل بويى ساتىپ الۋعا كەپٸلدٸك بەرەتٸن ۇزاق مەرزٸمدٸ شارتتار جاسايدى. مۇنداي ساتىپ الۋ كٶلەمٸ سوڭعى بەس جىلدا 69 ملرد تەڭگەدەن 112 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ٶستٸ.
"وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردەن ساتىپ الۋدىڭ جالپى كٶلەمٸنٸڭ ٶسۋٸنە قاراماستان, وتاندىق كومپانييالار جەتكٸزەتٸن دەرٸ-دەرمەكتەر اسسورتيمەنتٸ 968-دەن 507-گە دەيٸن, ياعني 2 ەسەگە جۋىق ازايعان. باسقاشا ايتقاندا, وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەر ٶندٸرٸسٸ جەڭٸل مەديتسينالىق بۇيىمدار شىعارۋدى ۇلعايتقانىمەن, ەلٸمٸزدە ٶندٸرٸلەتٸن دەرٸ-دەرمەكتەر سانى قىسقارۋدا", – دەدٸ جوعارى اۋديتورلىق پالاتا تٶراعاسى.
جۇمىس ٸستەپ تۇرعان 200-دەن استام وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸنٸڭ 34-ٸ عانا ۇزاقمەرزٸمدٸ شارتتار تٷرٸندە مەملەكەتتٸك قولداۋ شاراسىن پايدالانا الدى.
ٶندٸرٸستٸڭ لوكاليزاتسيياسىنا جەنە ينۆەستيتسييالىق مٸندەتتەمەلەرگە مونيتورينگ جٷرگٸزٸلمەيدٸ. بۇل تالاپتاردى فورمالدى تٷردە ورىنداۋعا جەنە جاعدايدى تەرٸس پايدالانۋعا مٷمكٸندٸك جاسايدى. مەسەلەن, 2024 جىلى جەكە كومپانييا مەملەكەتكە 8 ملرد تەڭگەگە 62 ملن مەديتسينالىق قولعاپ جەتكٸزگەن. الايدا بۇل قولعاپتاردىڭ كٶلەمٸ مەن سيپاتتامالارى كومپانييانىڭ سول كەزەڭدە تايلاندتان ساتىپ العان پارتيياسىمەن سەيكەس كەلەدٸ.
"بۇل جاعداي شەتەلدٸك ٶنٸمدٸ وتاندىق ٶنٸم رەتٸندە ساتۋ تەۋەكەلٸن كٶرسەتەدٸ. مەملەكەتكە ٶنٸم نارىقتاعى باعامەن سالىستىرعاندا 2 ەسە جوعارى باعامەن ساتىلعان. مۇنداي سحەمالار يمپورتتى الماستىرۋ ساياساتىنىڭ مەنٸن بۇرمالاپ قانا قويماي, مەملەكەتكە تٸكەلەي زالال كەلتٸرەدٸ", – دەدٸ ەليحان سمايىلوۆ.
پالاتا تٶراعاسى ٶندٸرٸستٸ لوكاليزاتسييالاۋ كەزٸندەگٸ تەۋەكەلدەردٸ ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ. كەيبٸر تاۋار ٶندٸرۋشٸلەر ارزان جەنە ناشار تازارتىلعان شيكٸزات پايدالانادى. بۇل تيٸستٸ باقىلاۋ بولماعان جاعدايدا نارىققا ساپاسىز ٶنٸمدەردٸڭ تٷسۋ ىقتيمالدىعىن ارتتىرادى. مىسالى, كومپانييالاردىڭ بٸرٸنەن 3 ملرد تەڭگەگە ساتىپ الىنعان پرەپاراتتار قولدانۋعا جارامسىز دەپ تانىلىپ, ەسەپتەن شىعارىلعان.
اۋديت دەرٸ-دەرمەكتٸ نارىققا شىعارۋ پروتسەدۋرالارىنىڭ شامادان تىس بيۋروكراتييالانعانىن جەنە ۇزاق ۋاقىت الاتىنىن انىقتادى. بٸرىڭعاي ديستريبيۋتور جاڭا دەرٸ-دەرمەكتٸ ساتىپ الۋى ٷشٸن ول بەس تٷرلٸ تٸزبەگە ەنگٸزٸلۋٸ قاجەت. قولدان جاسالعان شەكتەۋلەر سالدارىنان ساتىپ الۋدىڭ باسىم بٶلٸگٸ بٸر عانا ٶنٸم بەرۋشٸنٸڭ قاتىسۋىمەن ٶتكٸزٸلەدٸ. مۇنداي جاعداي باعانىڭ ٶسۋٸنە ەكەلەدٸ.
باعانى رەتتەۋ جٷيەسٸ دەرٸ-دەرمەكتەردٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸنە جەنە باعانىڭ نەگٸزدٸلٸگٸنە قامتاماسىز ەتپەيدٸ. قولدانىستا بولعان ٷستەمە باعالار جٷيەسٸ نارىق ٷشٸن شەكتٸ باعالاردى ٶندٸرۋشٸ زاۋىت باعاسىنان 172%-عا دەيٸن, بيۋدجەت ەسەبٸنەن ساتىپ الۋ ٷشٸن 35%-عا دەيٸن نەگٸزسٸز ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرگەن.
"دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ بٸزدٸڭ نۇسقامالاردى ورىنداۋ شەڭبەرٸندە باعا بەلگٸلەۋ قاعيدالارىنا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸپ, ٷستەمە باعالاردىڭ رەگرەسسيۆتٸ شكالاسىن قايتا قارادى", – دەدٸ ە. سمايىلوۆ.
دەرٸلٸك زاتتاردى ساراپتاۋدىڭ, تٸركەۋدٸڭ جەنە كەيٸننەن قاداعالاۋدىڭ قولدانىستاعى تەرتٸبٸ دەرٸ-دەرمەكتٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن, قاۋٸپسٸزدٸگٸن جەنە ساپاسىن قامتاماسىز ەتپەيدٸ. پرەپاراتتاردى ساراپتاۋدىڭ رۇقسات ەتٸلگەن نورماتيۆٸ 210 كٷن بولعانىنا قاراماستان, 2024 جىلى ساراپتاۋدىڭ ورتاشا مەرزٸمٸ 334 كٷنگە سوزىلعان. كەيبٸر جاعدايلاردا ساراپتاما ۇزاقتىعى 2,5 جىلعا دەيٸن جەتكەن.
سونىمەن قاتار اۋديتورلار فارماكولوگييالىق قاداعالاۋ قۇرالدارى تيٸمسٸز دەپ ەسەپتەيدٸ. ٷش جىل ٸشٸندە كەلٸپ تٷسكەن دەرٸ-دەرمەكتەردٸڭ جاناما ەسەرٸ تۋرالى 8 مىڭعا جۋىق حابارلاماعا قاراماستان, فارمباقىلاۋ كوميتەتٸ بٸر عانا پرەپاراتتى قولدانىستان الىپ تاستاعان.
شارتتاردى دەر كەزٸندە جاساماۋ جەنە جەتكٸزۋ گرافيكتەرٸن ساقتاماۋ پاتسيەنتتەردٸ دەرٸ-دەرمەكپەن ۋاقىتىلى قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ. بٸرىڭعاي ديستريبيۋتور 2022-2024 جىلدارى تەك امبۋلاتورييالىق كٶمەك شەڭبەرٸندە 207 اتاۋدان تۇراتىن ٶنٸمدٸ ۋاقىتىلى ساتىپ الماعان جەنە 164 ٶنٸمدٸ مٷلدەم ساتىپ الماعان.
بٸرقاتار پرەپارات اي سايىن بٶلٸپ تاراتىلۋدىڭ ورنىنا توقسان سايىن جەتكٸزٸلٸپ, تاپشىلىق تۋىنداعان. سونىڭ سالدارىنان پاتسيەنتتەر ولاردى ٶز قاراجاتىنا ساتىپ الۋعا مەجبٷر بولعان.
2024 جىلى ٶندٸرۋشٸلەرمەن جاسالعان تٸكەلەي كەلٸسٸمشارتتار بويىنشا ساتىپ الىنعان پرەپاراتتاردىڭ ٷلەسٸ نەبەرٸ 9%-عا تەڭ بولعان. سونداي-اق بٸرىڭعاي ديستريبيۋتور پرەپاراتتاردى "ست-KZ" سەرتيفيكاتىنسىز ساتىپ الىپ وتىرعان, بۇل سوڭعى ٷش جىل ٸشٸندە شامامەن 258 ملرد تەڭگە جەتكەنٸ انىقتالدى.
لوگيستيكا شىعىندارى ٷش جىل ٸشٸندە 60% ٶسٸپ, ٶتكەن جىلى 11 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. بۇل دا دەرٸ-دەرمەكتەردٸڭ باستاپقى قۇنىنا ەسەر ەتەدٸ.
جارامدىلىق مەرزٸمٸنٸڭ ٶتۋٸ جاقىنداعان پرەپاراتتاردى تاراتۋ بويىنشا 67 مىڭنان استام فاكتٸ انىقتالدى. بۇل ولاردىڭ جارامسىزدىعىنا جەنە قاراجاتتىڭ تيٸمسٸز پايدالانىلۋىنا ەكەلدٸ. سونىمەن قاتار پاتسيەنتتەرگە قاجەتتٸلٸكتەن اساتىن كٶلەمدە نەمەسە كلينيكالىق حاتتامالاردا كٶزدەلمەگەن پرەپاراتتاردى تاعايىنداۋ فاكتٸلەرٸنە جول بەرٸلگەن.
اۋديت بارىسىندا ەڭ قىمبات 15 پرەپارات بويىنشا بيۋدجەتتٸك جەنە نارىقتىق سەگمەنتتەگٸ قۇن ايىرماسى 600%-عا دەيٸن جەتكەنٸ انىقتالدى. بۇل جاعدايعا باستى سەبەپ – تەگٸن امبۋلاتورييالىق كٶمەككە ارنالعان دەرٸ-دەرمەك زاڭسىز ەسەپتەن شىعارىلىپ, بٶلشەك ساۋدادا ساتىلادى.
"مۇنداي فاكتٸلەر دەرٸ-دەرمەكتٸ بەرۋ جەنە ونىڭ اينالىسىن باقىلاۋ جٷيەسٸنٸڭ ەلسٸزدٸگٸن كٶرسەتەدٸ", – دەپ اتاپ ٶتتٸ ە. سمايىلوۆ.
وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸندە 1133 كلينيكالىق حاتتاما قابىلدانعان. ولاردىڭ شامامەن 70%-ى 5-12 جىل بويى قايتا قارالماعان. بۇل – حالىققا ەسكٸرگەن مەديتسينالىق تەحنولوگييالار بويىنشا كٶمەك كٶرسەتۋ دەگەن سٶز.
جالپى ەكٸ اۋديتتٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا 741 ملن تەڭگەگە قارجىلىق بۇزۋشىلىقتار, 32 ملرد تەڭگەگە قاراجاتتىڭ تيٸمسٸز جوسپارلانعانى جەنە پايدالانىلعانى, 58 ملرد تەڭگەگە شىعىن مەن جٸبەرٸپ العان پايدا فاكتٸلەرٸ انىقتالدى. ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزۋشىلىق بەلگٸلەرٸ بار 134 فاكت بويىنشا ماتەريالدار ۋەكٸلەتتٸ ورگاندارعا, بەس فاكت بويىنشا اۋديت ماتەريالدارى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جٸبەرٸلدٸ.
"اۋديت نەتيجەلەرٸ دەرٸ-دەرمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا جٷيەلٸ جەنە كەشەندٸ پروبلەمالاردىڭ بارىن كٶرسەتەدٸ. انىقتالعان مەسەلەلەر بويىنشا ٷكٸمەتكە تيٸستٸ ۇسىنىمدار مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنە تاپسىرمالار بەرٸلدٸ. جوعارى اۋديتورلىق پالاتا الداعى ۋاقىتتا دا وسى باعىتتاعى جۇمىستىڭ ٸلگەرٸلەۋٸن قاداعالاپ وتىرادى", - دەپ قورىتىندىلادى ەليحان سمايىلوۆ.
