قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قازاقستان ستراتەگييالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى زارەما شاۋكەنوۆا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بيزنەس ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسۋٸندە سٶيلەگەن سٶزٸنە قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ. ۇلت پورتالى پٸكٸردٸڭ تولىق مەتٸنٸن ۇسىنادى.
***
قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىن ەل يگٸلٸگٸ ٷشٸن, حالىقتىڭ ەلەۋەتٸن كٶتەرۋ ٷشٸن دۇرىس جولعا قويۋ, جاڭارتۋ بويىنشا ماڭىزدى مٸندەتتەر مەن وڭ شەشٸمدەر تۋرالى باستامالارىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆ 11 قاڭتارداعى ٷندەۋٸندە اشىپ كٶرسەتتٸ.
بٷگٸن پرەزيدەنت جاڭا قازاقستاننىڭ نەگٸزٸ بولۋعا تيٸستٸ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتى قالىپتاستىرۋ ٷشٸن ەلٸمٸزدەگٸ بيزنەس ٶكٸلدەرٸن بٸرلەسٸپ جۇمىس ٸستەۋگە شاقىردى. سەبەبٸ ەل دامۋىنداعى وڭ ٶزگەرٸستەر كٶپ جاعدايدا بيزنەسكە بايلانىستى ەكەنٸ بەرٸمٸزگە مەلٸم. الايدا, مەملەكەت تاراپىنان بيزنەستٸڭ دامۋىن ٸلگەرٸلەتەتٸن قانشاما مٷمكٸندٸكتەر جاسالعانىمەن, ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ مەسەلەسٸ ەلٸ دە سەتتٸ شەشٸلمەي تۇرعانى حالىق اۋزىندا. بۇعان سەبەپ – ۇلتتىق تابىستى ەدٸل بٶلۋدٸڭ تەڭگەرٸمسٸزدٸگٸ. پرەزيدەنت ٶز سٶزٸندە كەلتٸرگەن دەرەكتەر دە ونى راستايدى: «...قازاقستان ەل-اۋقاتىنىڭ جارتىسىنا بار-جوعى 162 ادام يەلٸك ەتٸپ وتىرعانىن مەلٸمدەدٸ. ال حالىقتىڭ جارتىسىنىڭ اي سايىنعى تابىسى 50 مىڭ تەڭگەدەن اسپايدى».
بۇل ٶتە قاۋٸپتٸ ٷدەرٸس: ەلەۋمەتتٸك, مٷلٸكتٸك, تابىستىق تەڭسٸزدٸك, وليگوپولييا, ەدٸلەتسٸز بەسەكەلەستٸك سەكٸلدٸ اۋىتقۋلار تٷبٸندە ەلدٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىعىنا جالپى دامۋىنا نۇقسان كەلتٸرەتٸنٸ ايدان انىق. قازاقستان ايماقتارىنىڭ ٸشٸندە ەڭ كٶپ اقشالاي كٸرٸستەر دەستٷرلٸ تٷردە نۇر-سۇلتاندا (275,9 مىڭ تەڭگە) تٸركەلگەن. تۇرعىندار اراسىندا ەڭ تٶمەنگٸ تابىس تٷركٸستان وبلىسىندا بەلگٸلەندٸ: 121,8 مىڭ تەڭگە – بٸرٸنشٸ ورىندا تۇرعان نۇر-سۇلتاننان بٸردەن 2,3 ەسە جەنە قازاقستان وبلىستارى اراسىنداعى تابىس دەڭگەيٸ بويىنشا سوڭعىدان كەيٸنگٸ ورىندا تۇرعان جامبىل وبلىسىنان (151,8 مىڭ تەڭگە) 20 پايىزعا تٶمەن. تابىس دەڭگەيٸنٸن ەرۋالاندىلىعى سالدارىنىڭ بٸر ۇشىن بٸز قانتار وقيعالارىنان دا سەزٸپ ٷلگەردٸك.
سول سەبەپتٸ بٷگٸنگٸ بيزنەس ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسۋدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ كٶتەرگەن مەسەلەلەرٸ ەدٸل بەسەكەلەستٸك, بيزنەستٸڭ سالىقتىق تازالىعى, مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ بولجامدىلىعى مەن كەسٸپكەرلەرگە اشىقتىعى جەنە كەسٸپكەرلەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸگٸ تٶڭٸرەگٸندە ٶربٸگەنٸ دە بيلٸكتٸڭ بۇل مەسەلەلەردٸ جٸتٸ قاداعالاپ وتىرعانى مەن بۇل جولدا بيزنەس ٶكٸلدەرٸمەن بٸرلەسە وڭ شەشٸمدەرگە جەتۋ مٸندەتٸن العا قويىپ جاتقانىن تولىق اڭعارتادى.
سونداي-اق وڭ ٷدەرٸستەردٸڭ بٸرٸ رەتٸندە ەلٸمٸزدٸڭ ينۆەستيتسييالىق ساياساتىن سىرتقا قاراي ەمەس, ەلدٸڭ يگٸلٸگٸنە قاراي بۇرۋ باستاماسىن ەرەكشە ايتۋعا بولادى. قازاقستانعا ينۆەستيتسييا قۇياتىن ەلدەردٸڭ ٷشتٸگٸنە نيدەرلاندى, اقش جەنە فرانتسييا كٸرەدٸ. ۇلتتىق بانكتٸڭ مەلٸمەتتەرٸن lsm.kz سايتى جارييالادى. 1990 جىلدان بەرٸ اقش قازاقستانعا 38,7 ميلليارد دوللارعا جۋىق ينۆەستيتسييا سالدى. ال, قازٸرگٸ ينۆەستيتسييالىق بەسەكە زامانىندا ٶزٸمٸزدٸڭ ٸشكٸ رەزەرۆٸمٸزگە سەنۋ, ونى دامىتۋ ەلدەقايدا ۇتىمدى. ول ٷشٸن دا, پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, وتاندىق كومپانييالار ٶز قارجىلارىن ەلٸمٸزگە قايتا ينۆەستيتسييالاۋدىڭ جولدارىن قاراستىرۋ جٶن. بۇل وتاندىق كەسٸپكەرلەردٸڭ قازاقستاننىڭ الدىندا ەلەۋمەتتٸك, ساياسي جاۋاپكەرشٸلٸگٸ.
جالپى, بٷگٸندە وتاندىق ٶندٸرٸستٸ, وتاندىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ مەسەلەسٸ ەل باسشىلىعىنىڭ باستى نازارىندا دەپ ايتساق, قاتەلەسپەيمٸز. ٶندٸرٸس – ول ەكونوميكانىڭ نەگٸزگٸ قوزعاۋشى كٷشٸ. سونىمەن قاتار, ٶندٸرٸس – ول ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ كٶزٸ. ەگەر ەكونوميكادا جۇمىس قولىنىڭ تاپشىلىعى ورىن السا, ول ٶز كەزەگٸندە بيۋدجەتتٸڭ جەنە جٷيەنٸ قۇراۋشى سالالاردىڭ تٸكەلەي شىعاسىنا الىپ كەلەدٸ. ال سول جۇمىس قولىن كٶبەيتۋ مامانداردى دايارلاۋدان باستالادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ماماندار تاپشىلىعىنىڭ كەسٸرٸنەن قازاقستان جىلدا 1,4 ترلن تەڭگەنٸ جوعالتادى. مەسەلەن, نۇر-سۇلتان قالاسى بويىنشا تالداۋ جاساعان كەسٸپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ايتۋىنشا, 2021-2023 جىلدارى ەڭ قاجەتتٸ ماماندار قۇرىلىس جەنە ينجەنەرلٸك-تەحنيكالىق سالاسىنىڭ ماماندارى بولماق. استانالىق كومپانييالاردىڭ ٶزٸ 277 ماماندىقتىڭ تاپشىلىعىن ايتىپ وتىر, ولار ەڭ الدىمەن, قۇرىلىس جەنە ينجەنەرلٸك-تەحنيكالىق سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸ.
ەلٸمٸزدە تەحنيكالىق, تسيفرلىق, ينجەنەرلٸك ماماندىقتاردىڭ جەتٸسپەۋٸ جٶنٸندە دابىل قاعىلعانىنا بٸرتالاي ۋاقىت بولدى. ايتا كەتەيٸك, 2019/2020 وقۋ جىلىندا قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا تەحنيكالىق ماماندىقتار بويىنشا 99 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت تٸركەلگەن, بۇل سول وقۋ جىلىنداعى ستۋدەنتتەردٸڭ جالپى سانىنىڭ 16 پايىزىن عانا قۇرايدى. قوماقتى شيكٸزات رەسۋرستارى بار قازاقستان ٷشٸن بۇل تٶمەن كٶرسەتكٸش.
مەملەكەت باسشىسى دا بۇل پروبلەمانى شەشۋدە ەلٸمٸزدەگٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن قايتا فورماتتاۋ, باسىمدىقتى تەحنيكالىق ارناعا تٷسٸرۋٸمٸز كەرەكتٸگٸن ايتىپ وتىر. ول ٷشٸن «بولاشاق» باعدارلاماسىن دا قايتا باعدارلايتىنى بەلگٸلٸ بولدى. ينجەنەرلەر مەن ٶنەركەسٸپ ٶكٸلدەرٸنٸڭ جاڭا بۋىنىن ٶسٸرٸپ شىعارۋ قاجەت بولىپ تۇرعانى انىق. جەنە قازاقستانداعى كادر تاپشىلىعىن شەشۋ مەسەلەسٸ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ باسىم مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸنە اينالۋى قاجەت. سول سەبەپتٸ بولاشاق باعدارلاماسى بويىنشا 2021 جىلى قازاقستاندىقتار 147 ماماندىق بويىنشا, ونىڭ ٸشٸندە 28 ٶنەركەسٸپتٸك ينجەنەرييا بويىنشا تاعىلىمدامادان ٶتۋگە مٷمكٸندٸك الدى. ەڭ باستىسى, بۇل مٸندەتتەردٸ ٸسكە اسىرۋدا ٷيلەسٸمدٸ ىڭعايلاردى قولدانۋ. ايتقىم كەلگەنٸ, بٸلٸم بەرۋ ساياساتىنداعى تەڭگەرٸمدٸ ساياساتتى ۇستانۋ, تەحنيكالىق مامانداردى دايىندايمىز دەپ, باسقا بٸلٸم, عىلىم سالالارىن دا ٷيلەسٸمدٸ دامىتۋدى جالعاستىرۋ, ماماندارمەن, ساراپشىلارمەن اقىلداسۋ سەكٸلدٸ مەحانيزمدەر.
قورىتا كەلگەندە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلدەگٸ تۋىنداعان بٸرشاما پروبلەمالاردىڭ باسىن اشىپ, حالىقتىڭ اراسىنداعى نارازىلىققا ەكەلٸپ سوققان سەبەپتەردٸ اشىق كٶرسەتٸپ جاتقانى, ٷلكەن ٶزگەرٸستەرگە قادام باسقانى - قوعامدا ٷلكەن قولداۋعا يە. ەڭ باستىسى بۇل ٶزگەرٸستەر جولىندا – ەر ازاماتتىڭ ەل بولاشاعى ٷشٸن ٶز جاۋاپكەرشٸلٸگٸ. «ماعان بٸرەۋمەن جاقسى قارىم-قاتىناستا بولعاننان گٶرٸ مەملەكەتتٸڭ مٷددەسٸ ماڭىزدى» - دەگەن پرەزيدەنتتٸڭ سٶزٸ دە وسىعان شاقىرعانى انىق.
