QR Prezidenti janyndaǵy Qazaqstan strategiialyq zertteýler institýtynyń direktory Zarema Shaýkenova Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń biznes ókilderimen kezdesýinde sóilegen sózine qatysty pikir bildirdi. Ult portaly pikirdiń tolyq mátinin usynady.
***
Qazaqstannyń ekonomikalyq saiasatyn el igiligi úshin, halyqtyń áleýetin kóterý úshin durys jolǵa qoiý, jańartý boiynsha mańyzdy mindetter men oń sheshimder týraly bastamalaryn Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev 11 qańtardaǵy úndeýinde ashyp kórsetti.
Búgin Prezident Jańa Qazaqstannyń negizi bolýǵa tiisti jańa ekonomikalyq saiasatty qalyptastyrý úshin elimizdegi biznes ókilderin birlesip jumys isteýge shaqyrdy. Sebebi el damýyndaǵy oń ózgerister kóp jaǵdaida bizneske bailanysty ekeni bárimizge málim. Alaida, memleket tarapynan biznestiń damýyn ilgeriletetin qanshama múmkindikter jasalǵanymen, ekonomikany ártaraptandyrý máselesi áli de sátti sheshilmei turǵany halyq aýzynda. Buǵan sebep – ulttyq tabysty ádil bólýdiń teńgerimsizdigi. Prezident óz sózinde keltirgen derekter de ony rastaidy: «...Qazaqstan ál-aýqatynyń jartysyna bar-joǵy 162 adam ielik etip otyrǵanyn málimdedi. Al halyqtyń jartysynyń ai saiynǵy tabysy 50 myń teńgeden aspaidy».
Bul óte qaýipti úderis: áleýmettik, múliktik, tabystyq teńsizdik, oligopoliia, ádiletsiz básekelestik sekildi aýytqýlar túbinde eldiń qaýipsizdigine, áleýmettik-ekonomikalyq turaqtylyǵyna jalpy damýyna nuqsan keltiretini aidan anyq. Qazaqstan aimaqtarynyń ishinde eń kóp aqshalai kirister dástúrli túrde Nur-Sultanda (275,9 myń teńge) tirkelgen. Turǵyndar arasynda eń tómengi tabys Túrkistan oblysynda belgilendi: 121,8 myń teńge – birinshi orynda turǵan Nur-Sultannan birden 2,3 ese jáne Qazaqstan oblystary arasyndaǵy tabys deńgeii boiynsha sońǵydan keiingi orynda turǵan Jambyl oblysynan (151,8 myń teńge) 20 paiyzǵa tómen. Tabys deńgeiinin árýalandylyǵy saldarynyń bir ushyn biz qantar oqiǵalarynan da sezip úlgerdik.
Sol sebepti búgingi biznes ókilderimen kezdesýde Memleket basshysynyń kótergen máseleleri ádil básekelestik, biznestiń salyqtyq tazalyǵy, memlekettik saiasattyń boljamdylyǵy men kásipkerlerge ashyqtyǵy jáne kásipkerlerdiń áleýmettik jaýapkershiligi tóńireginde órbigeni de biliktiń bul máselelerdi jiti qadaǵalap otyrǵany men bul jolda biznes ókilderimen birlese oń sheshimderge jetý mindetin alǵa qoiyp jatqanyn tolyq ańǵartady.
Sondai-aq oń úderisterdiń biri retinde elimizdiń investitsiialyq saiasatyn syrtqa qarai emes, eldiń igiligine qarai burý bastamasyn erekshe aitýǵa bolady. Qazaqstanǵa investitsiia quiatyn elderdiń úshtigine Niderlandy, AQSh jáne Frantsiia kiredi. Ulttyq banktiń málimetterin lsm.kz saity jariialady. 1990 jyldan beri AQSh Qazaqstanǵa 38,7 milliard dollarǵa jýyq investitsiia saldy. Al, qazirgi investitsiialyq báseke zamanynda ózimizdiń ishki rezervimizge sený, ony damytý áldeqaida utymdy. Ol úshin da, Prezidenttiń aitýynsha, otandyq kompaniialar óz qarjylaryn elimizge qaita investitsiialaýdyń joldaryn qarastyrý jón. Bul otandyq kásipkerlerdiń Qazaqstannyń aldynda áleýmettik, saiasi jaýapkershiligi.
Jalpy, búginde otandyq óndiristi, otandyq infraqurylymdy damytý máselesi el basshylyǵynyń basty nazarynda dep aitsaq, qatelespeimiz. Óndiris – ol ekonomikanyń negizgi qozǵaýshy kúshi. Sonymen qatar, óndiris – ol eńbek resýrstarynyń kózi. Eger ekonomikada jumys qolynyń tapshylyǵy oryn alsa, ol óz kezeginde biýdjettiń jáne júieni quraýshy salalardyń tikelei shyǵasyna alyp keledi. Al sol jumys qolyn kóbeitý mamandardy daiarlaýdan bastalady. Sarapshylardyń aitýynsha, mamandar tapshylyǵynyń kesirinen Qazaqstan jylda 1,4 trln teńgeni joǵaltady. Máselen, Nur-Sultan qalasy boiynsha taldaý jasaǵan Kásipkerler palatasynyń aitýynsha, 2021-2023 jyldary eń qajetti mamandar qurylys jáne injenerlik-tehnikalyq salasynyń mamandary bolmaq. Astanalyq kompaniialardyń ózi 277 mamandyqtyń tapshylyǵyn aityp otyr, olar eń aldymen, qurylys jáne injenerlik-tehnikalyq salasynyń qyzmetkerleri.
Elimizde tehnikalyq, tsifrlyq, injenerlik mamandyqtardyń jetispeýi jóninde dabyl qaǵylǵanyna birtalai ýaqyt boldy. Aita keteiik, 2019/2020 oqý jylynda Qazaqstannyń joǵary oqý oryndarynda tehnikalyq mamandyqtar boiynsha 99 myńǵa jýyq stýdent tirkelgen, bul sol oqý jylyndaǵy stýdentterdiń jalpy sanynyń 16 paiyzyn ǵana quraidy. Qomaqty shikizat resýrstary bar Qazaqstan úshin bul tómen kórsetkish.
Memleket basshysy da bul problemany sheshýde elimizdegi bilim berý júiesin qaita formattaý, basymdyqty tehnikalyq arnaǵa túsirýimiz kerektigin aityp otyr. Ol úshin «Bolashaq» baǵdarlamasyn da qaita baǵdarlaityny belgili boldy. Injenerler men ónerkásip ókilderiniń jańa býynyn ósirip shyǵarý qajet bolyp turǵany anyq. Jáne Qazaqstandaǵy kadr tapshylyǵyn sheshý máselesi jańa ekonomikalyq saiasattyń basym mindetteriniń birine ainalýy qajet. Sol sebepti Bolashaq baǵdarlamasy boiynsha 2021 jyly qazaqstandyqtar 147 mamandyq boiynsha, onyń ishinde 28 ónerkásiptik injeneriia boiynsha taǵylymdamadan ótýge múmkindik aldy. Eń bastysy, bul mindetterdi iske asyrýda úilesimdi yńǵailardy qoldaný. Aitqym kelgeni, bilim berý saiasatyndaǵy teńgerimdi saiasatty ustaný, tehnikalyq mamandardy daiyndaimyz dep, basqa bilim, ǵylym salalaryn da úilesimdi damytýdy jalǵastyrý, mamandarmen, sarapshylarmen aqyldasý sekildi mehanizmder.
Qoryta kelgende, Memleket basshysynyń eldegi týyndaǵan birshama problemalardyń basyn ashyp, halyqtyń arasyndaǵy narazylyqqa ákelip soqqan sebepterdi ashyq kórsetip jatqany, úlken ózgeristerge qadam basqany - qoǵamda úlken qoldaýǵa ie. Eń bastysy bul ózgerister jolynda – ár azamattyń el bolashaǵy úshin óz jaýapkershiligi. «Maǵan bireýmen jaqsy qarym-qatynasta bolǵannan góri memlekettiń múddesi mańyzdy» - degen Prezidenttiń sózi de osyǵan shaqyrǵany anyq.
