قاسىم-جومارت توقاەۆ «XXI عاسىردىڭ كونستيتۋتسيياسى – قۇقىق ٷستەمدٸگٸ, ادامنىڭ قۇندىلىعى جەنە مەملەكەتتٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسييانىڭ جەنە ازييا كونستيتۋتسييالىق سوتتارى جەنە بالاما ينستيتۋتتار قاۋىمداستىعى IV كونگرەسٸنٸڭ پلەنارلىق وتىرىسىنا ونلاين رەجيمدە قاتىستى. بۇل تۋرالى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ حابارلايدى.
پرەزيدەنت 1995 جىلى بٷكٸلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا قازاقستاننىڭ جاڭا كونستيتۋتسيياسى قابىلدانعانىن, تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتا زاڭىمىزعا يدەيالىق تۇرعىدان باستاماشى بولعانىن, ٸرگەلٸ قۇجاتتى ەزٸرلەۋ جۇمىسىن ەلباسىنىڭ ٶزٸ باسقارعانىن اتاپ ٶتتٸ.
– كونستيتۋتسييا تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ بەرٸك قۇقىقتىق نەگٸزٸن قالادى. ادام جەنە ونىڭ ٶمٸرٸ, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى مەملەكەتتٸڭ ەڭ قىمبات قازىناسى دەپ جارييالاندى. ەلٸمٸزدٸڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى, قوعامدىق كەلٸسٸم, ساياسي تۇراقتىلىق, قۇقىق ٷستەمدٸگٸ جەنە دەموكراتييا قاعيداتتارى باس قۇجاتىمىزدا ايقىن كٶرٸنٸس تاپتى. كونستيتۋتسييادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا مەملەكەتتٸلٸگٸن قالىپتاستىرۋ ٷشٸن اسا ماڭىزدى قۇقىقتىق, ساياسي جەنە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق العىشارتتار دا ايقىندالدى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كونستيتۋتسييانىڭ مازمۇنى ۋاقىت تالابىنا سەيكەس جەتٸلٸپ, جاڭارتىلىپ وتىراتىنىن, ونىڭ زاڭدى قۇبىلىس ەكەنٸن ايتتى. بٷگٸندە بٷكٸل ەلەمنٸڭ كەسكٸن-كەلبەتٸ ٶزگەرٸپ جاتىر. وسىنداي كەزەڭدە قازاقستان دا كٶشتەن قالماي, قارقىندى دامۋدا. سوندىقتان قالىپتاسقان جاڭا احۋالعا ساي اتا زاڭنىڭ مەتٸنٸنە قوسىمشا قۇقىقتىق تەتٸكتەر مەن نورمالار ەنگٸزٸلٸپ وتىرادى.
– اتا زاڭىمىز قابىلدانعان شيرەك عاسىر ٸشٸندە ٷش كونستيتۋتسييالىق رەفورما جاسالدى. بۇل جۇمىسقا ازاماتتىق قوعام كەڭ كٶلەمدە اتسالىستى. دەگەنمەن, كونستيتۋتسييانىڭ جاسامپازدىق ەلەۋەتٸ ەلٸ دە زور. ەسٸرەسە, قوعام تاراپىنان تۋىنداعان ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جەنە ساياسي سيپاتتاعى تالاپ-تٸلەكتەرگە تولىققاندى جاۋاپ بەرەتٸندەي مٷمكٸندٸكتەرٸ مول ەكەنٸ سٶزسٸز, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى جالپىعا ورتاق دەموكراتييالىق قاعيداتتاردى نىعايتا تٷسۋ, ادامداردىڭ جەنە ازاماتتاردىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعىنا كەپٸلدٸكتٸ كٷشەيتۋ ەلٸمٸزدٸڭ الدىندا تۇرعان باستى مٸندەت ەكەنٸنە توقتالدى.
– پارلامەنت ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ باستاماسى بويىنشا بٸرقاتار ماڭىزدى زاڭنامالىق ٶزگەرٸستەردٸ قابىلدادى. ەلٸمٸزدە بەيبٸت جينالىستار تۋرالى دەموكراتييالىق تۇرعىدان مٷلدە جاڭا زاڭ كٷشٸنە ەندٸ, ساياسي پارتييالاردى قۇرۋ جەنە تٸركەۋ ٷدەرٸسٸ ەدەۋٸر جەڭٸلدەتٸلدٸ, سايلاۋداعى پارتييالىق تٸزٸمدەرگە ەيەلدەر مەن جاستار ٷشٸن 30 پايىزدىق كۆوتا ەنگٸزٸلدٸ, سونداي-اق, جالا جاپقانى ٷشٸن قىلمىسقا تارتۋ تالابى الىنىپ تاستالدى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى اتا زاڭنىڭ ەرەجەلەرٸن جٷزەگە اسىرۋ ٸسٸندە كونستيتۋتسييالىق كەڭەستٸڭ ماڭىزى ەرەكشە ەكەنٸن, اتالعان كەڭەس كونستيتۋتسييانىڭ ەل اۋماعىندا ٷستەمدٸك ەتۋٸن قامتاماسىز ەتٸپ, كونستيتۋتسييالىق تالاپتاردىڭ مەن-مازمۇنىن تٷسٸندٸرۋ تۇرعىسىنان وراسان زور جۇمىس اتقاراتىنىن جەتكٸزدٸ. سونىمەن قاتار بيىل قازاقستاننىڭ كونستيتۋتسييالىق كەڭەسٸ ازييا كونستيتۋتسييالىق سوتتارى قاۋىمداستىعى مەن كونستيتۋتسييالىق باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ ەۋرازييالىق قاۋىمداستىعىنا تٶراعالىق ەتٸپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
پرەزيدەنت سٶز سوڭىندا كونفەرەنتسيياعا قاتىسۋشىلاردى اتا زاڭنىڭ مەرەيلٸ مەرەكەسٸمەن قۇتتىقتادى.
– قازاقستان كونستيتۋتسيياسىندا ەلەمدٸك قۇقىقتىق ويدىڭ وزىق جەتٸستٸكتەرٸمەن ۇشتاسقان قازاق حالقىنىڭ سان عاسىرلىق باي تەجٸريبەسٸ جەنە دانالىعى كٶرٸنٸس تاپقان. اتا زاڭىمىز الداعى ۋاقىتتا دا مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ساياسي جەنە ەكونوميكالىق تۇرعىدان تابىستى دامۋىنىڭ اينىماس كەپٸلٸ بولارىنا سەنٸمدٸمٸن. بارشاڭىزدى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ 25 جىلدىعىمەن قۇتتىقتايمىن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسييا بارىسىندا ەۋروپا كەڭەسٸنٸڭ قۇقىق ارقىلى دەموكراتييا ٷشٸن ەۋروپالىق كوميسسيياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ دجانني بۋكيككيو, ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق سوتىنىڭ تٶراعاسى جولىمبەت بەيٸشوۆ, گەرمانييا حالىقارالىق قۇقىقتىق ىنتىماقتاستىق قورىنىڭ باس ديرەكتورى فراۋكە باحلەر, نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى ەقىۇ باعدارلامالار وفيسٸنٸڭ باسشىسى دەرد سابو سٶز سٶيلەدٸ.
