قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸندە «ستالكينگ پەن نەكەگە مەجبٷرلەۋدٸڭ الدىن الۋ: زاڭناما, قورعاۋ جەنە ۆەدومستۆوارالىق ٶزارا ٸس-قيمىل» تاقىرىبىندا دٶڭگەلەك ٷستەل ٶتۋدە, دەپ حابارلايدى ult.kz.
ٸس-شاراعا مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى, باس پروكۋراتۋرا, ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ, ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل ينستيتۋتى, پرەزيدەنت جانىنداعى ەيەلدەر ٸستەرٸ جەنە وتباسىلىق-دەموگرافييالىق ساياسات جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق كوميسسييا ٶكٸلدەرٸ, سونداي-اق زاڭگەرلەر, قۇقىق قورعاۋشىلار مەن ساراپشىلار قاتىسۋدا.
مەجٸلٸستٸڭ زاڭناما جەنە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى سنەجاننا يماشەۆا ستالكينگ پەن نەكەگە مەجبٷرلەۋ ٷشٸن قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ ەنگٸزٸلۋٸ ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋداعى ماڭىزدى قادام ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
دٶڭگەلەك ٷستەلدە سٶز سٶيلەگەن ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل ارتۋر لاستاەۆ نەكەگە مەجبٷرلەۋ ٷشٸن قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸك ەنگٸزۋ باستاماسى العاش رەت 2023 جىلى كٶتەرٸلگەنٸن ايتتى. ونىڭ سٶزٸنشە, بۇل مەسەلە بويىنشا بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بٸرقاتار كوميتەتتەرٸ دە الاڭداۋشىلىق بٸلدٸرگەن.
ومبۋدسمەننٸڭ ايتۋىنشا, ٶتكەن جىلدىڭ 16 شٸلدەسٸندە پرەزيدەنت قول قويعان زاڭ اياسىندا قىلمىستىق كودەكسكە نەكەگە مەجبٷرلەۋ ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸك كٶزدەيتٸن 125-1-باپ ەنگٸزٸلدٸ.
«قابىلدانعان نورمانىڭ ەرەكشەلٸگٸ – ول تەك قىز الىپ قاشۋ فاكتٸلەرٸن عانا ەمەس, نەكەگە مەجبٷرلەۋدٸڭ ٶزگە دە تٷرلەرٸن قامتيدى. اتاپ ايتقاندا, كٷش قولدانۋ قاۋپٸ, مٷلٸكتٸ جويۋمەن قورقىتۋ نەمەسە بوپسالاۋ ارقىلى نەكەگە مەجبٷرلەۋ ەرەكەتتەرٸ ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸك قاراستىرىلعان», – دەدٸ ارتۋر لاستاەۆ.
ول سونداي-اق قازاقستانداعى زاڭنامانىڭ كٶرشٸلەس مەملەكەتتەردەگٸ ۇقساس نورمالاردان ايىرماشىلىعى بار ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. زاڭ ەيەلدەردٸ عانا ەمەس, ەر ادامداردى دا نەكەگە مەجبٷرلەۋدەن قورعايدى. بۇل تەسٸل حالىقارالىق ستاندارتتارعا جەنە گەندەرلٸك تەڭدٸك قاعيداتىنا سەيكەس كەلەدٸ.
تالقىلاۋ بارىسىندا مەجٸلٸس دەپۋتاتى ناتاليا دەمەنتەۆا قوعامنىڭ ستالكينگكە دەگەن كٶزقاراسىن ٶزگەرتۋ قاجەتتٸگٸنە توقتالدى.
«ستالكينگ – تاباندىلىقتىڭ نەمەسە قامقورلىقتىڭ بەلگٸسٸ ەمەس. بۇل ادامنىڭ جەكە شەكاراسىن, قاۋٸپسٸزدٸككە جەنە ەركٸن تاڭداۋ جاساۋعا دەگەن قۇقىعىن بۇزۋ. سوندىقتان قوعامدا قۋدالاۋدىڭ كەز كەلگەن تٷرٸنە تٶزبەۋشٸلٸك مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى», – دەدٸ دەپۋتات.
قاتىسۋشىلار جاستار اراسىنداعى پروفيلاكتيكالىق جۇمىستى كٷشەيتۋ, كەمەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جەنە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ مەسەلەلەرٸن دە تالقىلاۋدا.
سونداي-اق ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل ينستيتۋتى قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەيەلدەردٸڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا ارنالعان عىلىمي مونوگرافييا ەزٸرلەپ جاتقانىن حابارلادى. ەڭبەكتە حالىقارالىق ستاندارتتار, ەيەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ تەتٸكتەرٸ, قۇقىققا قول جەتكٸزۋ مەسەلەلەرٸ, سونداي-اق وسال توپتاعى ەيەلدەردٸڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تاقىرىپتارى قامتىلعان. مونوگرافييا جاقىن ارادا اياقتالىپ, قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتىنىڭ رەسمي سايتىندا جارييالانادى.
دٶڭگەلەك ٷستەلدە سٶز سٶيلەگەن ادۆوكات اينۇر توقاەۆا قىلمىستىق كودەكستەگٸ ستالكينگ تۋرالى 115-1-باپتى جەتٸلدٸرۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸرگٸ رەداكتسييا قۋدالاۋدىڭ اۋىرلىق دەرەجەسٸن, ۇزاقتىعىن جەنە سالدارىن تولىق ەسكەرمەيدٸ.
«ستالكينگ تۋرالى قولدانىستاعى باپ قۋدالاۋدىڭ اۋىرلىق دەرەجەسٸن, ۇزاقتىعىن جەنە سالدارىن تولىق ەسكەرمەيدٸ. سوندىقتان كيبەرستالكينگ, كٷش قولدانۋ قاۋپٸ, بوپسالاۋ جەنە پسيحولوگييالىق زارداپتارعا ەكەلگەن جاعدايلار سيياقتى اۋىرلاتاتىن بەلگٸلەردٸ ەنگٸزۋ قاجەت», – دەدٸ ادۆوكات.
سونداي-اق ا. توقاەۆا قىز الىپ قاشۋ مەن مازاسىز قۋدالاۋدى رومانتيكا نەمەسە دەستٷر رەتٸندە قابىلداۋعا بولمايتىنىن ايتىپ, حالىق اراسىندا كەڭٸنەن تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
ٸس-شارا اياسىندا جۋرناليست ەرٸ قوعام قايراتكەرٸ دانا نۇرجٸگٸتتٸڭ ستالكينگ پەن پسيحولوگييالىق قۋدالاۋ مەسەلەلەرٸنە ارنالعان «كٶلەڭكە» كٸتابىنىڭ تۇساۋكەسەرٸ ٶتتٸ.
دٶڭگەلەك ٷستەلدە قاتىسۋشىلار ستالكينگ پەن نەكەگە مەجبٷرلەۋگە قارسى كٷرەستٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ زاڭنامانى جەتٸلدٸرۋمەن قاتار, قۇقىق قولدانۋ تەجٸريبەسٸن دامىتۋعا, ۆەدومستۆوارالىق ٶزارا ٸس-قيمىلدى كٷشەيتۋگە جەنە قوعامداعى پروفيلاكتيكالىق جۇمىستاردى جٷيەلٸ جٷرگٸزۋگە بايلانىستى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
