ەلٸمٸزدەگٸ, جالپى بٷكٸل ەلەمدەگٸ ەكونوميكالىق احۋال قانداي? نارىقتان قانداي ٶزگەرٸستەر كٷتۋگە تۋرا كەلەدٸ? جالپى, ەل ٷكٸمەتٸ مەن ۇلتتىق بانك ەزٸرلەگەن ەدٸستەر قانشالىقتى تيٸمدٸ?
دەل وسى ساۋالدارعا «ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق ماكروەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر جەنە بولجاۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشٸ عىلىمي قىزمەتكەرٸ مادييار كەنجەبولات جاۋاپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«تولىقتاي العاندا, جاعداي تەك بٸزدٸڭ ەلٸمٸز ٷشٸن عانا اۋىر بولىپ تۇرعان جوق. بۇل جالپىەلەمدٸك پروبلەما. دٷيسەنبٸ كٷنٸ بٷكٸل ەلەمدە تاۋارلىق جەنە قور نارىقتارى جاپپاي قۇلدىرادى. اقش تٸپتٸ قور نارىعىنىڭ قاتتى قۇلاۋى سالدارىنان ساۋدا-ساتتىقتى توقتاتىپ تا تاستادى. دەگەنمەن, سەيسەنبٸ كٷنٸ-اق وڭ ٶسٸم بايقالا باستادى. مەسەلەن, دٷيسەنبٸ كٷنٸ 30 پايىزعا بٸراق قۇلاعان مۇناي باعاسى سەيسەنبٸ كٷنٸ 7 پايىزعا كٶتەرٸلدٸ. ۇلتتىق بانكتٸڭ الدىن الا شارا قولدانىپ, پايىزدىق مٶلشەرلەمەنٸ ۇلعايتۋىنىڭ, قاجەت بولعان جاعدايدا ينتەرۆەنتسييا جاسايتىندىعىنا ۋەدە بەرۋٸنٸڭ ارقاسىندا تەڭگە كٶپتەگەن ساراپشىلار بولجاعانداي قاتتى قۇلدىراعان جوق. قازٸرگٸ ۋاقىتتا 1 دوللار شامامەن 395 تەڭگەنٸ قۇرايدى. رەسەي رۋبلٸ دە قۇلدىراۋىن بٸرشاما دەڭگەيدە تٷزەتە الدى. دٷيسەنبٸ كٷنٸ بٸر دوللار 75 رۋبل بولسا, كەشەگٸ كٷنٸ 1 دوللار شامامەن 72 رۋبل شاماسىندا تٸركەلدٸ», - دەدٸ ساراپشى.
ونىڭ اتاپ ٶتۋٸنشە, قازاقستان سوڭعى 10 جىلىدڭ ٸشٸندە جاھاندىق داعدارىس قۇبىلىسىمەن بٸرنەشە رەت بەتپە-بەت كەلدٸ جەنە داعدارىسقا قارسى تيٸمدٸ شارالارىنىڭ ارقاسىندا كٷردەلٸ جاعدايدان شىعا الدى.
«مۇناي باعاسى 3 ەسەگە جۋىق قۇلدىراعان 2007-2009 جىلدارى جەنە 2014 جىلعى ەلەمدٸك قارجى داعدارىسى كەزٸندە تيٸمدٸ شارالار قابىلداي الدى. مەنٸڭشە, ٷكٸمەت ۇلتتىق بانكپەن بٸرگە بۇل جولى دا جەدەل قارسى ەرەكەت ەتٸپ, حالىق الدىنداعى بارلىق مٸندەتتەمەلەرٸن ورىندايتىن بولادى», - دەدٸ مادييار كەنجەبولات.
وسى ورايدا الداعى ۋاقىتتا ەلەمدٸك ەكونوميكاداعى احۋالعا بولجامىن بٸلدٸرگەن مادييار كەنجەبولات جاعدايدىڭ تٷزەلۋٸنە بٸرنەشە فاكتور ەسەر ەتەتٸندٸگٸن باسا ايتتى.
«قازٸرگٸ ۋاقىتتا ساۋد ارابيياسى دا, رەسەي دە مٶلشەرلەمەنٸ كٶتەرٸپ وتىر. كەشە ساۋد ارابيياسى سەۋٸر اينىنان باستاپ مۇناي ٶندٸرٸسٸنٸڭ كٶلەمٸن قازٸرگٸ تەۋلٸگٸنە 9,7 ملن باررەلدەن 12,3 ملن باررەلگە دەيٸن ۇلعايتاتىندىعىن مەلٸمدەدٸ. ولار ەلەمدٸك نارىققا قوسىمشا شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىرعان تەۋلٸگٸنە 2,6 ملن باررەل مۇناي ٶتە ٷلكەن كٶلەم سانالادى. رەسەي تاراپىنىڭ ٶكٸلدەرٸ دە قىسقا مەرزٸمدٸ كەزەڭدە مۇناي ٶندٸرۋ كٶلەمٸن تەۋلٸگٸنە 300 مىڭ باررەلگە, ورتا مەرزٸمدە 500 مىڭ باررەلگە جەتكٸزەتٸندٸكتەرٸن ايتتى. ەگەر بۇل جانجال ودان ارى ۋشىعا بەرەتٸن بولسا, وندا مۇنايدىڭ قۇنى باررەلٸنە شامامەن 30 دوللاردان دا تٶمەندەپ كەتەدٸ. بۇل جاعداي تەڭگەگە دە قىسىم جاسايدى», - دەدٸ ساراپشى.
وسى رەتتە عىلىمي قىزمەتكەر ەلٸمٸزدٸڭ ٷكٸمەتٸ ناقتى شارالار قابىلداپ جاتقانىن, 2020-2022 جىلعا ارنالعان بيۋدجەتتٸ ناقتىلاۋ جٷرگٸزٸلەتٸندٸگٸن ايتتى.
«سەۋٸر ايىنىڭ ورتاسىندا بيۋدجەت ناقتىلانۋى مٷمكٸن. قازٸرگٸ ۋاقىتتا بيۋدجەت مۇناي باعاسى باررەلٸنە 55 دوللاردان, ال بٸر دوللار 370 تەڭگە باعامىمەن ەسەپتەلٸنگەن. سوعان وراي مۇنىڭ بارلىعى دا ٶزگەرٸسكە ۇشىرايدى. بۇعان قوسا, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەت ٶز تاراپىنان بارلىق ەلەۋمەتتٸك مٸندەتتەمەلەردٸ ورىندايتىندىعىن ايتتى», - دەدٸ «ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق ماكروەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر جەنە بولجاۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشٸ عىلىمي قىزمەتكەرٸ.
