فوتو: اشىق دەرەككٶزدەن
قازٸردە بٸر جىنىستى قاتىناستىڭ ناسيحاتتالۋىنا بٸرەۋلەر قارسى شىعىپ, ازعىندىققا بالاسا, بٸرەۋلەر گەيلەر مەن لەزبيلەردٸڭ قۇقىعىن تاپتاۋعا بولمايتىنىن ايتىپ, دەموكراتييانىڭ كٶرٸنٸسٸ سانايدى. قالاي بولعاندا دا بٸر جىنىستى قاتىناس تاقىرىبى كٷننەن كٷنگە بٷتكٸل ەلەمدە ٷلكەن مەسەلەگە اينالىپ بارادى.
مىسالى جىل باسىندا گرەكييا پارلامەنتٸ بٸر جىنىستى نەكەنٸ زاڭداستىرۋعا جەنە مۇنداي وتباسىلاردىڭ بالا اسىراپ الۋىنا رۇقسات بەرەتٸن زاڭ قابىلدادى. زاڭدى 245 دەپۋتاتىنىڭ 176-سى قولداعان. ال بيىل 4 ماۋسىمدا گرۋزييا پارلامەنتٸ لگبت-نى ناسيحاتتاۋعا قارسى زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. گرۋزييانىڭ "گرۋزين ارمانى" بيلەۋشٸ پارتيياسى مۇنى "دەستٷرلٸ قۇندىلىقتاردى" قورعاۋ قاجەتتٸلٸگٸمەن تٷسٸندٸرەدٸ.
پارلامەنت سپيكەرٸ شالۆا پاپۋاشۆيليدٸڭ ايتۋىنشا, تٷزەتۋلەر سەگٸز مەسەلەگە قاتىستى بولىپ وتىر. ونىڭ ٸشٸندە نەكە "ەرلەر مەن ەيەلدەردٸڭ وداعى" دەگەن كونستيتۋتسييادا بەكٸتٸلگەن انىقتامانى راستاۋ, لگبت ادامدارىنا بالا اسىراپ الۋعا تىيىم سالۋ, جىنىستى اۋىستىرۋ وپەراتسييالارىنا تىيىم سالۋ, لگبت-نى بٸلٸم بەرۋدە نەمەسە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ناسيحاتتاۋعا تىيىم سالۋ, لگبت-نى ناسيحاتتاۋ, ەڭبەك كودەكسٸندە 17 مامىردا "وتباسىنىڭ قاسيەتتٸلٸگٸ كٷنٸ" رەتٸندە بەكٸتۋ ٷشٸن قوعامدىق ٸس-شارالارعا تىيىم سالۋ كٸرەدٸ.
"ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ توز-توزىن شىعارۋدى كٶزدەيدٸ "
قازاقستاندا دا دەپۋتاتتار تاراپىنان بٸر جىنىستى قاتىناستى ناسيحاتتاۋعا قارسى باستامالار بولعانى راس. مىسالى بىلتىر مەجٸلٸسمەن ارداق نازاروۆ سوڭعى كەزدە ەلٸمٸزدٸڭ اقپاراتتىق كەڭٸستٸگٸندە لگبت يدەولوگيياسى ەركٸن ناسيحاتتالىپ جاتقانىن ايتىپ, الاڭداۋشىلىق بٸلدٸرگەن. ول ٶز سٶزٸندە:
"بۇل قازاق حالقىنىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان سالت-دەستٷرٸن بۇزىپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ توز-توزىن شىعارۋدى كٶزدەيدٸ دەپ بٸلەمٸن. ال دەستٷرٸ مەن رۋحانيياتىنان ايرىلعان ۇلتتىڭ بولاشاعى جوق ەكەنٸ ايدان انىق. ۇلت قۇرىسا – مەملەكەت قۇلايدى", - دەدٸ دەپۋتات نازاروۆ.
ال وسى جىلى سەۋٸردە مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى اسحات ايماعامبەتوۆ پەن جاناربەك ەشٸمجانوۆ "ماسس-مەديا" تۋرالى زاڭعا "لگبت-نى ناسيحاتتاۋعا" تىيىم سالاتىن تٷزەتۋ ەنگٸزۋ جٶنٸندە ۇسىنىس تاستادى. ال دەپۋتاتتار ەدٸل جاڭبىرشين مەن سامات مۇساباەۆ "لگبت-نى ناسيحاتتاعانداردى" قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتۋدى ۇسىندى.
"جىنىستىق قاتىناستاردىڭ جاڭا ستاندارتتارى قالىپتاسۋدا"
دەپۋتاتتاردىڭ الاڭدايتىنداي جٶنٸ بار. سەبەبٸ قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلەمدە لگبت ناسيحاتى قاتتى جٷرٸپ جاتقانى راس. قولجەتٸمدٸ ينتەرنەت, تەحنولوگييانىڭ قارىشتاپ دامۋى مەن اقپارات اعىنى بٸزدٸڭ ەلدە دە بۋىنى بەكٸپ, بۇعاناسى قاتپاعان جاستاردىڭ ساناسىن سان ساققا جٷگٸرتٸپ جاتىر.
ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ 29 مامىرىندا «رەسپۋبليكالىق اتا-انالار بٸرلەستٸگٸنٸڭ» جەتەكشٸسٸ باعيلا بالتاباي لگبت ناسيحاتىنا قارسى پەتيتسييا جارييالاعان. وندا بالالارعا بٸر جىنىستى قاتىناستار اشىق تٷردە جان جاقتان ناسيحاتتالىپ جاتقانى, كٸتاپ دٷكەندەرٸنەن, تەلەديدار ەكراندارىنان, تٸپتٸ ٷلكەن ەكرانداردا جەنە سمارتفون مەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸ ارقىلى دا لگبت ناسيحاتى كٶپ تارالىپ جىتقانى ايتىلعان.
"كەيٸنگٸ جاستار ازعىندىق قارىم-قاتىناستارىن اشىق تٷردە تاراتىپ جەنە ناسيحاتتاپ جٷر. وسىلايشا, جاسىرىن جەنە بايقالماي, جاستار اراسىندا جىنىستىق قاتىناستاردىڭ جاڭا ستاندارتتارى قالىپتاسۋدا. سونىمەن قاتار دەستٷرلٸ قۇندىلىقتار مەن سالت دەستٷردٸ ۇستانۋدى, ولار بۇرىنعى زاماننىڭ قالدىقتارى, ارتتا قالۋدىڭ بەلگٸسٸ دەپ تانيدى. كٶپشٸلٸك بٸرٸ سىننان قورقىپ, بٸرٸ بٸلمەگەننەن ٷنسٸز وتىر. ال باتىلدىقپەن سٶز قوزعاپ, لگبت ٷگٸت-ناسيحاتىنا قارسى شىققانداردى ٶتكەن عاسىردا قالىپ قويعان رەتروگرادتار مەن كونسەرۆاتورلار دەپ مىسقىلداۋدا", -دەلٸنگەن پەتيتسييادا.
سونىمەن قاتار باعيلا بالتاباي ساناسى قاتپاعان بالالارىمىز بٸر جىنىستى قارىم-قاتىناستى قالىپتى جاعداي دەپ ٷيرەنٸپ, تٸپتٸ ترەند قىلىپ جاتىر دەپ ەسەپتەپ, كٶرشٸ ەلدەردە لگبت-نى ناسيحاتتاعانى ٷشٸن جەنە ونى تاراتقانى ٷشٸن جازالار قاراستىرىلعانىن ايتىپتى.
"مىسالى, ٶزبەكستاندا گوموسەكسۋاليزم جەنە لگبت قۇقىقتارى تاقىرىبى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جەنە قوعامدىق پٸكٸرتالاستاردا تولىعىمەن جابىق كٷيٸندە قالىپ وتىر. رەسەي فەدەراتسيياسىندا 2022 جىلى " بٸرجىنىستى قارىم قاتىناستاردى ناسيحاتتاۋعا", جىنىستى ٶزگەرتۋگە جەنە پەدوفيليياعا تولىق تىيىم سالۋ تۋرالى زاڭ قابىلداندى, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا, ينتەرنەتتە, جارنامادا, ەدەبيەتتە, ياعني كٸتاپتاردا جەنە كينودا اقپارات تاراتۋعا تىيىم سالىنادى, سونىمەن قاتار جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىندا جىنىستى ٶزگەرتۋگە يتەرمەلەيتٸن اقپاراتتارعا تولىقتاي تىيىم سالىنعان", - دەيدٸ ول.
قارگٸ ۋاقىتتا پەتيتسيياعا 35 مىڭنان ارتىق ادام قول قويعان ەكەن.
بٸر جىنىستى قاتىناس تۋرالى دٸندە نە ايتىلادى?
قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ رەسمي سايتىندا ەر كٸسٸمەن جىنىستىق قاتىناسقا تٷسكەن ەر جەنە ەيەلمەن جىنىستىق قاتىناس جاساعان ەيەل ٶز تابيعاتىنا (فيتراعا) قايشى ەرەكەت جاساعان بولىپ سانالادى دەپ جازىلعان.
"اللا تاعالا و باستان ادامزاتتى جۇپ ەتٸپ, ياعني ەر مەن ەيەل ەتٸپ جاراتقان. ول جايىندا قۇراندا: "...سەندەردٸ بٸر كٸسٸدەن جاراتقان جەنە ودان ونىڭ جۇبايىن جاراتىپ, ول ەكەۋٸنەن كٶپتەگەن ەر, ەيەلدٸ تاراتقان راببىلارىڭنان قورقىڭدار" ("نيسا" سٷرەسٸ, 1-ايات), – دەگەن. سول سەكٸلدٸ "سەندەردٸ جۇپ-جۇپ ەتٸپ جاراتتىق" ("نەبە" سٷرەسٸ, 8-ايات) دەپ ايتىلعان. جاراتۋشى يەمٸز ەر مەن ەيەلدٸ بٸر-بٸرٸن فيزيولوگييالىق ەرٸ رۋحاني تۇرعىدان تولىقتىرۋ ٷشٸن جۇپ ەتٸپ جاراتقان. ولار بٸر-بٸرٸنە بولعان سٷيٸسپەنشٸلٸك نەگٸزٸندە ٶزارا وداق قۇرۋى تيٸس. بۇل وداقتىڭ ەڭ باستى ماقساتى – دٷنيەگە ۇرپاق ەكەلۋ. يسلامنىڭ بٸر جىنىستاعى ادامداردىڭ ٶزارا جىنىستىق قاتىناسىن قابىل ەتپەۋٸ وسى ۇعىمعا نەگٸزدەلگەن", - دەلٸنگەن قمدب ماقالاسىندا.
