زاڭداردىڭ ساپاسىنا تالاپ كٷشەيەدٸ
«بٸز بارلىق كٷش-جٸگەرٸمٸزدٸ بٸرٸكتٸرگەن كەزدە عانا ەلٸمٸزدٸ لاڭكەستٸك قاۋپٸنەن قورعايتىن زاڭ قابىلداي الامىز», - دەپ مەلٸمدەدٸ مەجٸلٸس تٶراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين «قازٸرگٸ كەزەڭدەگٸ ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنٸڭ الدىن الۋ جەنە تەرروريزم قاتەرٸنٸڭ جولىن كەسۋدٸڭ زاڭنامالىق جەنە ينستيتۋتسيونالدىق شارالارى» اتتى دٶڭگەلەك ٷستەلدە. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بٷكٸل قوعام بٸر ۇستانىممەن بٸرٸككەن كەزدە عانا ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى كٷرەس نەتيجەلٸ بولادى.
«ەلٸمٸزدەگٸ جەنە ەلەمدەگٸ لاڭكەستٸك وقيعالار تەرروريزمنٸڭ ۇلتى, دٸنٸ, شەكاراسى جوقتىعىن كٶرسەتتٸ جەنە ول بارلىق ٶركەنيەتتٸ ەلەمگە ورتاق قاتەر بولىپ تابىلادى, - دەدٸ نۇرلان نىعماتۋلين. - مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بٸرنەشە رەت اسا بيٸك مٸنبەلەردەن حالىقارالىق تەرروريزمنٸڭ قاۋپٸ كٷن سايىن ۇلعايىپ بارا جاتقانىن ەسكەرتٸپ, ادامزاتقا ورتاق جاۋمەن كٷرەسۋدە بارىنشا تاباندى جەنە جٷيەلٸ قادامدار جاساۋعا ٷندەدٸ. ٶتكەن جىلدىڭ قىركٷيەك ايىندا بۇۇ-نىڭ باس اسسامبلەياسىنىڭ 70-ٸنشٸ قۇرىلتايىندا سٶيلەگەن سٶزٸندە قازاقستان باسشىسى تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى كٷرەستە بٸرتۇتاس جاھاندىق جەلٸ قۇرۋدى, سونداي-اق وسى سالاداعى حالىقارالىق-قۇقىقتىق بازانى جەتٸلدٸرۋدٸ ۇسىندى».
نۇرلان نىعماتۋلين مەجٸلٸستە تالقىلانىپ جاتقان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرٸنە ەكسترەميزمگە جەنە تەرروريزمگە قارسى ٸس-قيمىل مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن جان-جاقتى جەتٸلدٸرۋگە مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن قاتار ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدار, قوعامدىق بٸرلەستٸكتەر, عىلىمي ورتالىقتار, كەسٸپكەرلەر قاۋىمداستىعى, دٸني بٸرلەستٸكتەردٸڭ ٶكٸلدەرٸ تارتىلعانىن اتاپ ٶتتٸ. ول دٶڭگەلەك ٷستەل باسىنا جينالعانداردى اتالعان زاڭ جوباسى بويىنشا بەرٸلگەن ۇسىنىستاردىڭ بارلىعى مۇقييات قارالاتىنىنا سەندٸردٸ.
دٶڭگەلەك ٷستەلدە سٶز سٶيلەگەن سەنات تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى بەكتاس بەكنازاروۆ حالىقارالىق تەرروريزم مەن ەكسترەميزم قاتەرٸنٸڭ كەڭەيۋٸ پارلامەنتتە قابىلداناتىن زاڭداردىڭ ساپاسىنا جوعارى تالاپ قوياتىنىنا نازار اۋداردى. «بۇل سالاداعى زاڭنامالىق دەڭگەيدەگٸ جۇمىستار, ەڭ باستىسى دٸني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمدٸ تازالاۋعا, بۇل رەتتە بٸزدٸڭ ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مٷددەلەرٸن قاتاڭ ساقتاۋ ارقىلى, ولاردى انىقتاۋدىڭ جەنە جولىن كەسۋدٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا, سونداي-اق ەكسترەميستٸك جەنە تەرروريستٸك قىزمەتتٸڭ سالدارىن ازايتۋ جەنە جويۋ شارالارىن كٷشەيتۋگە باعىتتالاتىن بولادى», - دەپ اتاپ ٶتتٸ ب.بەكنازاروۆ.
ول سونداي-اق, قازاقستاننىڭ ەكسترەميستٸك يدەولوگييالار مەن لاڭكەستٸككە بايلانىستى دٸندەر مەن ولارعا قارسى كٷشتەردٸڭ اراسىنداعى ديالوگتىڭ نىعايۋى ٷشٸن كٷش-جٸگەرٸن اياماي جۇمساپ كەلە جاتقانىن مەلٸمدەدٸ. بۇعان 2016 جىلدىڭ مامىر ايىندا «دٸندەر تەرروريزمگە قارسى» تاقىرىبىنداعى حالىقارالىق كونفەرەنتسييانىڭ ٶتكٸزٸلۋٸ دەلەل بولا الادى. بەكتاس بەكنازاروۆ ٶز سٶزٸندە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ VI شاقىرىلعان قازاقستان پارلامەنتٸنٸڭ ەكٸنشٸ سەسسيياسىنىڭ اشىلۋىندا سٶيلەگەن سٶزٸندە ەلٸمٸزدٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ زاڭنامالىق نەگٸزدەرٸن نىعايتۋ مەسەلەسٸن باستى جۇمىس باعىتتارىنىڭ بٸرٸ رەتٸندە كٶرسەتٸپ بەرۋٸ كەزدەيسوق ەمەستٸگٸنە توقتالدى. بۇل رەتتە قۇرىلتايداعى ەلباسىمىزدىڭ: «ەلەمدە بٸر دە بٸر ەل تەرروريستٸك شابۋىلداردان ساقتاندىرىلماعان. تەرروريستٸك قاتەر قازاقستان ٷشٸن دە اقيقاتقا اينالىپ وتىر», - دەگەن سٶزٸن مىسالعا كەلتٸردٸ.
قازاقستاندا تەراكتٸ جاساۋ قاۋپٸ ساقتالۋدا
«قازاقستاندا تەراكتٸ جاساۋ قاۋپٸ ساقتالىپ وتىر. لاڭكەستٸك قىلمىستار ەسكەري جانجالدار جٷرٸپ جاتقان جەرلەردەن ورالعان, ەسكەري تەجٸريبە جيناعان جەنە راديكالدىق كٶزقاراستى ۇستانۋشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن جاسالۋى مٷمكٸن»,- دەپ مەلٸمدەدٸ دٶڭگەلەك ٷستەلدە ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرعالي بٸلٸسبەكوۆ. ەلٸمٸزدٸڭ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸنە جاۋاپتى ورگاننىڭ ٶكٸلٸ سوڭعى 5 جىل ٸشٸندە تەرروريستٸك بەلسەندٸلٸگٸ جوعارى ايماقتارعا بارۋعا ۇمتىلعان 559 قازاقستاندىقتاردىڭ جولى كەسٸلگەنٸن حابارلادى. «سيرييا-يراك شەكاراسىنداعى ەسكەري جانجال بارلىق تاياۋ شىعىستاعى تەرروريستٸك كٷشتەردٸڭ بەلسەندٸلٸگٸن ارتتىردى. قازٸرگٸ كەزدە ەلەمنٸڭ 80-نەن استام ەلٸنەن بارعان جاڭا ەرٸكتٸ ساربازدار سودىرلاردىڭ قاتارىن تولىقتىرۋدا. وسى ورايدا قازاقستاندىقتاردىڭ دا ەسكەري جانجالدارعا قاتىسۋى تٸكەلەي قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ»,- دەگەن ويىمەن بٶلٸستٸ ن. بٸلٸسبەكوۆ.
ۇقك تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەسكەري جانجالداردان وتانىنا ورالعان سودىرلاردىڭ تەراكتٸ جاساۋ قاۋپٸ ساقتالاتىنىن ايتتى. ول بۇل سٶزٸنە دەلەل رەتٸندە سوڭعى كەزدەرٸ ەلٸمٸزدە زالالسىزداندىرىلعان راديكالدىق توپتاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ حالىقارالىق تەرروريستٸك ۇيىمداردىڭ نۇسقاۋىمەن ٸس-قيمىل جاساعانىن مىسالعا كەلتٸردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستانداعى باسقا راديكالدانعان توپتار دا اقپاراتتىق ناسيحاتتىڭ ىقپالىمەن بەلسەندٸ ەرەكەتتەر جٷرگٸزۋگە ۇمتىلعان كٶرٸنەدٸ. بۇل ورايدا راديكالدىق يدەولوگييانى عالامتور جەلٸسٸندە تاراتۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى مەسەلەگە اينالىپ وتىرعانى انىق. قازٸرگٸ كەزدە دٸني ناسيحات پەن تەرروريستٸك قىزمەتتٸڭ تەسٸلدەرٸنە باۋليتىن عالامتور رەسۋرستاردىڭ ٷلكەن جٷيەسٸ پايدا بولعان.
جاستاردى ەكسترەميستٸك اعىمداردىڭ ارباۋىنان قۇتقارۋ ٷشٸن ۇقك اقپاراتتىق سالادا جٷيەلٸ جۇمىس جٷرگٸزۋدٸ باستاعان. اتاپ ايتقاندا, ەكسترەميستٸك باعىتتاعى ماتەريالداردىڭ تەك قانا عالامتور ارقىلى تارالۋىن انىقتايتىن, باقىلايتىن جەنە جولىن كەسەتٸن ارنايى كەشەندٸ جٷيە قۇرىلعان. سونىمەن قاتار, رەسەيلٸك ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر: ۆ كونتاكتە, ودنوكلاسسنيكي رۋ, Mail.ru جەنە ولاردىڭ باتىستىق ەرٸپتەستەرٸ – Facebook, Twitter, YouTube-تٸڭ ەكٸمشٸلٸگٸمەن ىنتىماقتاستىق ورناتىلعان. «مۇنداي قادام عالامتورداعى تەرروريستٸك جەنە ەكسترەميستٸك سيپاتتاعى ماتەريالداردىڭ ايتارلىقتاي كٶپ بٶلٸگٸن جويۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. عالامتوردا اي سايىن تەرروريستٸك مازمۇنداعى 70 مىڭعا جۋىق ماتەريالدار پايدا بولادى. سونىڭ ٸشٸندە شامامەن 400-دەيٸ قازاقستاندىق اۋديتوريياعا باعىتتالعان. جىل سايىن عالامتورداعى ونداعان مىڭ بەينە ماتەريالدار مەن اۋديو جازبالار انىقتالىپ, بۇعاتتالىپ, جويىلادى. سونداي-اق, جٷزدەگەن بەينە ارنالار, مىڭداعان سايتتار, كٶرۋگە تىيىم سالىنعان انونيمايزەرلەر جويىلادى»,- دەپ حابارلادى نۇرعالي بٸلٸسبەكوۆ.
ەمٸرلان ەلٸمجان
