فوتو: nts.kg
قىزىلوردادا ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ V وتىرىسىندا سٶز سٶيلەگەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستانداعى قىز الىپ قاشۋ جاعدايلارى تۋرالى ويىن ايتتى, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
«قىز الىپ قاشۋ – ادام ۇرلاۋ دەگەن سٶز, بۇل – ۇلتىمىزدىڭ بەدەلٸنە نۇقسان كەلتٸرەتٸن ٶرەسكەل, جابايى قىلمىس. ونداي قاتٸگەزدٸككە ەشقاشان جول بەرۋگە بولمايدى. جىل ٶتكەن سايىن حالىقتىڭ سانا-سەزٸمٸ ٶسٸپ, قوعامدا ازاماتتىق جاۋاپكەرشٸلٸك دەڭگەيٸ ارتىپ كەلەدٸ», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
فوتو: اقوردا. ۇلتتىق قۇرىلتاي
پرەزيدەنت زاڭنامالىق ٶزگەرٸستەر دە وسىعان ساي بولۋى تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«زاڭ مەن تەرتٸپ – بەرٸنە ورتاق. ەلٸمٸزدٸڭ ەربٸر ازاماتى زاڭ تالاپتارىن بۇلجىتپاي ورىنداۋعا تيٸس», - دەدٸ پرەزيدەنت.
وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ بەلگٸلٸ مامانداردىڭ وسى مەسەكلەگە قاتىستى پٸكٸرٸن سۇراپ كٶردٸ.
جالپى, 2025 جىلدىڭ 16 قىركٷيەگٸنەن باستاپ ەلٸمٸزدە قىزدى ەركٸنەن تىس الىپ قاشىپ, نەكەگە مەجبٷرلەۋ قىلمىس بولىپ سانالادى. قىلمىستىق كودەكستٸڭ جاڭا 125-1-بابىنا سەيكەس, مۇنداي ەرەكەت جاساعاندار 2 مىڭ اەك-كە دەيٸن (شامامەن 7,8 ملن تەڭگە) ايىپپۇل تٶلەيدٸ, تٷزەۋ جۇمىستارىنا تارتىلادى نەمەسە ەكٸ جىلعا دەيٸن باس بوستاندىعىنان ايىرىلادى.
ەگەر قىلمىس كٷش قولدانۋمەن, كەمەلەتكە تولماعانعا قاتىستى نەمەسە توپ بولىپ جاسالسا, جازا كٷشەيەدٸ. مۇندايدا 5 مىڭ اەك-كە دەيٸن (19,6 ملن تەڭگە) ايىپپۇل سالىنىپ, ٷش جىلدان جەتٸ جىلعا دەيٸن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى قاراستىرىلعان.
فوتو: قۋات اۋعانبەكتٸڭ مۇراعاتىنان
زاڭگەر قۋات اۋعانبەكتٸڭ ايتۋىنشا, قازاقستان قوعامىندا قىز الىپ قاشۋ مەسەلەسٸ ۇزاق ۋاقىت بويى مەدەني-دەستٷرلٸك قۇبىلىس رەتٸندە قابىلدانىپ كەلدٸ. الايدا سوڭعى جىلدارى بۇل ەرەكەتكە قاتىستى قوعامدىق پٸكٸر دە, قۇقىقتىق ۇستانىم دا تٷبەگەيلٸ ٶزگەرە باستادى.
«بۇعان دەيٸن قىز الىپ قاشۋ وقيعالارى كٶبٸنە قك-نٸڭ 125-بابى – «ادام ۇرلاۋ» شەڭبەرٸندە قارالاتىن. الايدا بۇل باپ بارلىق جاعدايدى بٸردەي قامتي المادى. سەبەبٸ كەي ٸستەردە جەبٸرلەنۋشٸ قىسىمعا ۇشىراعانىمەن, فورمالدى تٷردە «ۇرلاۋ» ەلەمەنتتەرٸ دەلەلدەنبەي قالاتىن
125-1-باپتىڭ ەنگٸزٸلۋٸ وسى قۇقىقتىق ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىردى. ەندٸ نەگٸزگٸ نازار نەكەگە مەجبٷرلەۋ فاكتٸسٸنە, ياعني ادامنىڭ ەركٸن تاڭداۋ قۇقىعىن شەكتەۋگە اۋدارىلدى. بۇل – حالىقارالىق ادام قۇقىقتارى ستاندارتتارىنا ساي كەلەتٸن ماڭىزدى قادام», – دەيدٸ قۋات اۋعانبەك.
زاڭگەردٸڭ ايتۋىنشا, قىز الىپ قاشۋ بٸرنەشە قۇقىقتىق قۇرامدى قامتۋى مٷمكٸن.
«بٸرٸنشٸدەن, ەركٸن كەلٸسٸمنٸڭ بولماۋى. قىزدىڭ نەكەگە ٶز ەركٸمەن كەلٸسۋٸ – شەشۋشٸ فاكتور. كەلٸسٸمسٸز ەرەكەت اۆتوماتتى تٷردە قىلمىستىق سيپات الادى.
ەكٸنشٸدەن, پسيحولوگييالىق نەمەسە فيزيكالىق قىسىم. قورقىتۋ, بوپسالاۋ, كٷش قولدانۋ نەمەسە ەلەۋمەتتٸك قىسىم (اتا-اناسى, تۋىستارى ارقىلى ىقپال ەتۋ) – نەكە قييۋعا مەجبٷرلەۋدٸڭ جاسىرىن, بٸراق كەڭ تارالعان فورمالارى.
ٷشٸنشٸدەن, جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ جاسى. كەمەلەتكە تولماعان قىزدارعا قاتىستى ٸستەر زاڭ بويىنشا اۋىرلاتاتىن مەن-جايلار قاتارىنا جاتادى. بۇل مەملەكەت تاراپىنان بالالار قۇقىعىن قورعاۋدىڭ باسىمدىعىن كٶرسەتەدٸ», – دەيدٸ زاڭگەر قۋات اۋعانبەك.
الايدا ساراپشىلار اراسىندا بٸر مەسەلە جيٸ كٶتەرٸلەدٸ: زاڭ بار, بٸراق ونى قولدانۋ تەجٸريبەسٸ بٸركەلكٸ ەمەس. كەي جاعدايلاردا قوعامدىق قىسىم, «ەكٸ جاق كەلٸسٸپ كەتتٸ» دەگەن ۋەجدەر نەمەسە جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ ارىزدان باس تارتۋى ٸستٸڭ تولىققاندى تەرگەلمەۋٸنە ەكەلٸپ جاتادى. ساراپشى, فيلولوگ نازگٷل قولجابەك قىز الىپ قاشۋ تىيىلسىن دەسەك, ونداي ەرەكەتكە بارعان جٸگٸتتٸ اناسىمەن قوسىپ سوتتاۋ كەرەگٸن العا تارتادى.
فوتو: نازگٷل قوجابەكتٸڭ Facebook پاراقشاسىنان
«ٶيتكەنٸ ول بٸلٸپ وتىرادى. بالاسى قازٸر بٸرەۋدٸڭ قىزىن لاقشا باقىرتىپ ٶڭگەرٸپ ەكەلگەلٸ جاتقانىن بٸلٸپ وتىرادى. سول بۇلقىنعان قىزدىڭ باسىنا باقىرتىپ, ايعايلاپ, قيناپ وتىرىپ ورامال سالعىزادى. بالاسى سول قىزدى شىرىلداتىپ زورلاپ جاتقانىن ەستٸپ وتىرادى. قان جۇققان اق سەيسەپكە قاراپ سٷيسٸنەدٸ, تٸپتٸ سونى كٶرسەتٸپ جۇرتتان سٷيٸنشٸ سۇرايدى. ەرتەڭٸندە بٸر تٷندە باعى مايىرىلعان «كەلٸننٸڭ» قولىنان شاي ٸشەدٸ. ول جازىقتى ەمەس پە?
قىز الىپ قاشقان جٸگٸتتٸ ەسٸك اۋزىنا جاتىپ الىپ «باعىڭ كٷيەدٸ» دەپ قارعايتىن كەمپٸرمەن قوسىپ سوتتاۋ كەرەك. بٸرەۋدٸڭ بالاسىنىڭ بولاشاعىنا قارعىس جاۋدىراتىنداي ول كٸم? ماقۇل, جاسى بار شىعار. تەك, جاس ۇلعايعان سايىن جاناشىرلىق ازايادى دەگەن زاڭ بار ما ەدٸ?
قىز الىپ قاشقان جٸگٸتتٸ سول اۋىلدىڭ قاتىن-قالاشىمەن قوسىپ سوتتاۋ كەرەك. بايعۇس قىزدىڭ باسىنا ورامال سالماق بولىپ جانتالاسىپ جاتىپ, بەرٸنٸڭ ايتاتىنى: «جاقسى جەرگە كەلدٸڭ». تەك ولار جاقسى جەردٸڭ بالاسى ادام زاتىنا قييانات قىلمايتىنىن بٸلمەي مە?», – دەيدٸ نازگٷل قوجابەك.
ەلەۋمەتتٸك تۇرعىدان ەڭ كٷردەلٸ تٷيٸن – «دەستٷر» ۇعىمىنىڭ قۇقىققا قارسى قولدانىلۋى. زاڭ عىلىمى تۇرعىسىنان العاندا, دەستٷر – قىلمىستى اقتايتىن نەگٸز بولا المايدى. قۇقىق ٷستەمدٸگٸ قاعيداتىنا سەيكەس, ادامنىڭ جەكە بوستاندىعى مەن تاڭداۋ ەركٸ كەز كەلگەن سالتتان جوعارى تۇرادى.
«جاقسى جەردٸڭ بالاسى قىز الىپ قاشپايدى. قىزدى ەركٸنەن تىس باسىپ الىپ كەتۋ - قىزدىڭ ٶزٸنە قييانات بولسا, قىزدىڭ ەكەسٸنە - قورلىق. تٸرٸدەي ٶلتٸرۋ. «قىزىڭدى قولىڭنان اق نەكەلەپ اماناتتاپ الدىم» دەپ الدىنا بارۋعا جاراماي, جولدان ەكەتكەن ادام ەندٸگٸ شاشىن اق شالعان ەر-ازاماتتىڭ باسىن قورلاپ وتىر عوي... ەندەشە, ٶزٸ قاتارلى ازاماتپەن ادامشا تٶس تٷيٸستٸرٸپ, باتالاسىپ قىزىن الۋعا جاراماي, بٷتٸن بٸر ەۋلەتتٸ قورلاپ وتىرعان سول «جاقسى جەردٸڭ» وتاعاسىن دا قوسا سوتتاۋ كەرەك...
جالپى, سول «جاقسى جەردٸ» سول جٸگٸتتەن ٷلكەن تۋما-تۋىسىمەن قوسىپ سوتتاۋ كەرەك. قىز الىپ قاشپاق نيەتٸ بارىن بٸلگەندە «قوي» دەۋگە جاراماعانداردىڭ بەرٸن سوتتاۋ كەرەك», – دەيدٸ نازگٷل قوجابەك.
بۇل جەردە مەسەلە تەك زاڭدا ەمەس, قوعامدىق سانادا جاتىر. قىز الىپ قاشۋدى قالىپتى قۇبىلىس رەتٸندە قابىلداۋ – جەبٸرلەنۋشٸنٸ ەكٸنشٸ رەت قۇربان ەتۋگە تەڭ.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
