جاقىندا ينتەرنەت باسىلىمداردىڭ بٸرٸندە 18 جاستاعى ساياگٷل نۇربولاتتىڭ قازاقستاندىقتاردان قىتايدان اتاجۇرتىنا ورالا الماي جاتقان ەكەسٸنە كٶمەكتەسۋدٸ ٶتٸنگەن ۆيدەوسى جارييالانعان ەدٸ. Sputnik قازاقستان تٸلشٸسٸ بويجەتكەننٸڭ اناسىمەن كەزدەسٸپ, ٸستٸڭ مەن-جايىنا قانىعىپ قايتتى.
"بٸر ايدا بٸر رەت اماندىعىن بٸلدٸرٸپ تۇرادى"
44 جاستاعى كٷلپاش كەدٸربەكقىزىنىڭ جۇبايى نۇربولات سارىايتتىڭ قىتايدان امان-ەسەن ورالۋىن سارىلا كٷتٸپ جٷرگەنٸنە بٸر جىلدان استى. ايتۋىنشا, بىلتىر اقپان ايىندا قىتايداعى ٷيٸن ساتۋعا كەتكەن كٷيەۋٸ سول كەتكەننەن مول كەتكەن. قازاقستانعا قونىس اۋدارعان وتباسىنا ورالماق بولعان ەر ادامنىڭ تٶلقۇجاتىن قىتاي بيلٸگٸ شەكارادا الىپ قويعان. بٸر ەمەس, ەكٸ رەت.
"سوڭعى رەت ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا حابارلاستى. بٸز تەلەفون سوعا المايمىز, بٸر ايدا بٸر رەت قوڭىراۋ شالىپ, اماندىعىن بٸلدٸرٸپ تۇرادى. وندا دا قىسقا, از سٶيلەيدٸ. ٶيتكەنٸ قولىنداعى تەلەفونى تىڭداۋلى. ارتىق ەش نەرسە ايتا المايدى", — دەپ مۇڭىن شاقتى ەيەل.
قىرىق جىلداي عۇمىرىن ٸلە وبلىسى قۇلجا قالاسىنا قاراستى اۋىلدا ٶتكٸزگەن كٷلپاش كەدٸربەكقىزى ٷلكەن قىزى ساياگٷلمەن استاناعا 2014 جىلدىڭ جازىندا كٶشٸپ كەلگەن. ال 1971 جىلعى جۇبايى مەن ەكٸنشٸ كەنجە قىزى قىتايداعى ٷيٸ ساتىلماعان سوڭ, سوندا قالىپتى. بٸراق وتباسى ٷشٸن ەكٸگە بٶلٸنٸپ, بٸر-بٸرٸنەن جىراقتا ٶمٸر سٷرۋ قيىنعا تيسە كەرەك. ەكٸ جىلدان كەيٸن, ياعني 2016 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ەكەسٸ مەن قىزى اتاجۇرتى قازاقستانعا كٶشٸپ كەلەدٸ.
"ەكٸ جىل ٸشٸندە ولار دا شىداماي كەتتٸ. كٸشٸ قىزىم جيٸ اۋىرىپ قالا بەردٸ, وعان بارايىن دەسەم, ساياگٷل جالعىز ٶزٸ قالىپ قويادى ٷيدە. ەرٸ ويلانىپ, بەرٸ ويلانىپ, الماتىدا تۇراتىن سٸڭلٸمدٸ قاسىما كٶشٸرٸپ ەكەلدٸم. بٸر-بٸرٸمٸزگە دەمەۋ بولايىق دەپ. جولداسىم ەكٸ-ٷش ايدان كەيٸن ٷيدٸ ساتۋ ٷشٸن قىتايعا قايتا كەتتٸ. سودان بەرٸ بٸر جىلدىڭ جٷزٸ بولدى, بالا-شاعاسىنا ورالا الماي قاڭعىپ جٷر. شەكارادان ٶتپەك بولعاندا, پوليتسييا پاسپورتىن الىپ قويعان. سٶيتٸپ وسىندا تۇراتىن ٸنٸم شاقىرۋ حات جولداعاننان كەيٸن, تٶلقۇجاتىن قايتارىپ الدى. ەكٸنشٸ رەت ٶتپەك بولعاندا, شەكاراشىلار شەكارادان شىعۋعا رۇقسات قاعاز سۇراتقان. پوليتسييا ۋچاسكەسٸنە بارىپ, رۇقسات قاعازدى تالاپ ەتكەندە, ونداعىلار "سەن تٶلقۇجاتتى قاشان الىپ جٷرسٸڭ" دەپ باس سالىپ, قايتادان تەركٸلەگەن. نە جٶندٸ سەبەبٸن تٷسٸندٸرمەيدٸ. سودان بەرٸ جولداسىم ٷي-كٷيسٸز, بٸردە تۋىسقاننىڭ, ەندٸ بٸردە تانىستىڭ ٷيٸنە تٷنەپ, تاماق ٸشٸپ كٷنٸن كٶرٸپ جٷر", — دەپ قاپالاندى جارى.
كٷلپاش كەدٸربەكقىزى ٷش-تٶرت جىلداي قازاقستاندا تۇرعانىمەن, ەلٸ ازاماتتىق الىپ ٷلگەرمەپتٸ. جۇبايى مەن كٸشٸ قىزى دا قىتاي ازاماتى ەكەن. تەك ٷلكەن قىزدارى ساياگٷل عانا 2017 جىلى قازاقستان ازاماتتىعىن العان.
"قىزىمدى ازاماتتىققا ٶتكٸزەتٸن مەزگٸلدە, 2016 جىلى مەن ورالمان كۋەلٸگٸن الدىم. بۇل كۋەلٸك تەك بٸر جىلعا جارامدى, سٶيتٸپ بىلتىر ونىڭ مەرزٸمٸ ٶتٸپ كەتتٸ. بٸر جىلدىق ەكەنٸن بٸلگەنمٸن, قۇزىرلى ورگاندار ەسكەرتكەن. بٸراق جۇبايىم كەلٸپ قالاتىن شىعار, ەكەۋمٸز بٸرگە تاپسىرارمىز دەپ كٷتتٸم. جاعداي وسىلاي بولارىن كٸم بٸلگەن! سەبەپسٸزدەن سەبەپسٸز پوليتسييا كٷيەۋٸمدٸ قىسپاققا الدى. پوليتسييا الىپ كەتٸپ بارا جاتىر دەگەندە زەرە-قۇتىم قالماي, نە ٸستەپ نە قويعانىمدى ٶزٸم بٸلمەيمٸن. تٷرمەگە قاماپ تاستاماس پا ەكەن, شىقپاي قالا ما دەپ قاتتى ۋايىمدايمىن. تەرگەۋدەن بوساعانشا, جانىم قالمايدى. شىققان كەزدە ماعان تەلەفون سوعىپ, اماندىعىن ايتادى. ەركٸن سٶيلەسە المايمىز, جۇمباقتاپ تٷسٸنٸسەمٸز. ازاماتتىق الايىن دەسەم, جۇبايىمدى ويلايمىن. قىتاي پوليتسەيلەرٸ مۇنى بٸلٸپ, ودان سايىن قيناپ جٸبەرمەي مە ەكەن دەپ الاڭدايمىن", - دەيدٸ قامىققان ەيەل.
"50 مىڭ تەڭگەمەن كٷنەلتٸپ وتىرمىز"
قىتاي بيلٸگٸ تٸپتٸ قازاقستانداعى ازاماتقا اۋدارىلاتىن اقشا سوماسىن دا شەكتەپ تاستاعان. قازٸر جۇبايى ەيەلٸنٸڭ شوتىنا تەك 50 مىڭ تەڭگە اۋدارىپ تۇرا الادى. ونىڭ ٶزٸ ايىنا بٸر رەت قانا. جولداسى اۋدارعان اقشا جاتاقحانانىڭ اقىسىنان قالمايدى ەكەن.
"بٸز قىتايداعى اۋىلىمىزدى قازاقشالاپ ايتقاندا "ساۋىن سيىر فەرماسى" دەپ اتايمىز. سونداعى بٸر قاباتتى جەر ٷيٸمٸزدٸ ەرەڭ دەگەندە جاس جۇبايلارعا ارزان باعاعا ساتتىق. تەڭگەگە شاققاندا 5 ميلليون تەڭگەگە ٶتكٸزدٸك. ونىڭ جارتى اقشاسىن الدىق, قالعانىن ەلٸ تٶلەگەن جوق. سول اقشامەن كٷن كٶرٸپ وتىرمىز بىلايشا ايتقاندا. جۇبايىم ايىنا 50 مىڭ تەڭگە سالىپ تۇرادى. مىنا بٸر بٶلمەگە 40 مىڭ تٶلەيمٸز, جەتپەگەنٸن تۋعان-تۋىسقانداردان سۇراپ, قارىز الىپ جٷرمٸز. مەن ٶزٸم اۋىرامىن, قان قىسىمىم بار, جۇمىس ٸستەمەيمٸن. جولداسىم دا قازٸر قىتايدا جۇمىسسىز, باسىندا باسپاناسى جوق. ەركٸمنٸڭ كٶڭٸلٸنە بٸر قاراپ جٷرگەنٸ. بىلتىر كٷزدە قاتتى ۋايىمداعاننان اۋرۋحانا تٶسەگٸنەن بٸر-اق شىقتى. ٸشٸنەن قان ٶتٸپ, اسقازانى قابىنعان, بٸردە اش, بٸردە توق جٷرەدٸ. جەتٸ كٷندەي جاتىپ شىقتى, ونىڭ ٶزٸنە قانشاما اقشا تٶلەدٸ. قىتايدا ۋاقىتشا كٸرٸپ, ٸستەي تۇراتىن جۇمىس تا جوق, كەم دەگەندە 15 كٷن, كەيدە ٷش اي تەگٸن سىناقتان ٶتەسٸڭ", — دەپ مۇڭىن شاقتى ەيەل.
كٷلپاش اپاي قازاقستانعا قونىس اۋدارۋ سەبەبٸن بىلاي تٷسٸندٸردٸ.
"2000-جىلداردا بٸزدٸڭ جاقتا قىتايدىڭ ساياساتىمەن از ۇلت مەكتەپتەرٸ جابىلا باستادى. سٶيتٸپ مەنٸڭ قىزدارىم بالاباقشادان باستاپ قىتاي تٸلٸندە بٸلٸم الدى. ٷلكەن قىزىم تاڭعى ساعات التىدا مەكتەپكە كەتكەننەن كەشكٸ جەتٸلەردە بٸر-اق كەلەدٸ. ساباقتىڭ بەرٸ قىتاي تٸلٸندە. ٷي تاپسىرماسىن ٷيٸپ-تٶگٸپ بەرەدٸ. ٷيگە كەلگەننەن كەيٸن تاماعىن ٸشٸپ, كٸتاپتان باس المايدى. بٸزبەن سٶيلەسەتٸن ۋاقىتى بولمادى تٸپتٸ. سودان نە كەرەك, قازاق تٸلٸن ۇمىتۋعا شاق قالدى. بٸراق مەكتەپتە ساباق ٷلگەرٸمٸ جاقسى بولاتىن, 6-سىنىپتا بەيجٸڭ-شانحايدىڭ ورتا مەكتەبٸنە سىناق تاپسىرىپ, ٶتٸپ كەتتٸ. الايدا اتا-ەنەم "ەرتەڭ قىتاي بولىپ كەتەدٸ" دەپ جٸبەرمەدٸ. مەن دە قارسى بولدىم. سٶيتٸپ 8-سىنىپتى بٸتٸرگەننەن كەيٸن استاناعا الىپ كەلدٸم. بٸردەن قازاق مەكتەبٸنە 8-سىنىپقا قايتا بەردٸم. باس كەزٸندە قازاقشا تٷك تٷسٸنبەي, جىلاپ جٷردٸ. قازٸر جاقسى, ٷيرەنٸپ الدى. قىز بالا بولعان سوڭ, قازاق جٸگٸتٸنە تۇرمىسقا شىققانىن قالايمىن. ەرتەڭ قىتايعا تيٸپ كەتسە, ول ونىڭ كٷنەسٸ ەمەس, ٶزٸ ٶمٸر سٷرگەن ورتانىڭ ەسەرٸنەن بولادى عوي, انا رەتٸندە مەن اراشا بولا الماسام. سونىڭ بەرٸن وي ەلەگٸنەن ٶتكٸزٸپ, قازاقستانعا قونىس اۋداردىق", — دەيدٸ قامكٶڭٸل انا.
قازٸر ونىڭ ەكٸ قىزى دا ەلورداداعى مەكتەپتە بٸلٸم الادى. ساياگٷل ج.جاباەۆ اتىنداعى №4 ورتا مەكتەپتٸڭ 11-سىنىبىندا, سٸڭلٸسٸ 7-سىنىپتا وقيدى. "ەكسپو" كٶرمەسٸ كەزٸندە ساياگٷل شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىندا ٸستەگەن ەكەن, اعىلشىن تٸلٸن جەتٸك بٸلەدٸ دەيدٸ اناسى.
"قىتاي بيلٸگٸ كەرٸ شاقىرتىپ جاتىر"
كٷلپاش كەدٸربەكقىزىنىڭ ٶزٸ وتباسىندا بەس اعايىندى, ول ٷيدٸڭ ٷلكەنٸ ەكەن.
"مەنەن كەيٸن ٷش ۇل, بٸر قىز بار. بٸر باۋىرىم قىتايدا ەكەممەن تۇرادى. قالعاندارى قازاقستانعا باياعىدا-اق كەلٸپ العان. ەكەم ۇزاق جىلدار مۇعالٸم بولىپ ٸستەدٸ, پارتييا مٷشەسٸ, قازٸر زەينەتكەر. انام 2000 جىلى 46 جاسىندا قايتىس بولدى. كەيٸنٸرەك ەكەم ەكٸنشٸ رەت ٷيلەندٸ", — دەگەن ول قىتايداعى جاقىندارىنان بٸر جىلدان بەرٸ حابار الا الماي وتىرعانىن اشىق ايتتى.
"ەكەممەن دە, ٸنٸممەن دە حابارلاسپاعالى بٸر جىل بولدى. ۆيچاتتى (قىتايدىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸ – اۆتور ەسكەرت.) ٶشٸرٸپ تاستادى. ولارعا بيلٸك تاراپىنان قىسىم بار ما, جوق پا بٸلمەيمٸن. ەلدەن دە ەستٸگەنٸم جوق. ەكەم باسقا كٶرشٸلەس اۋىلدا تۇرادى. ال جولداسىما تۋعان اۋىلىنان ەشقايدا اياق باستىرمايدى. دەرەتحاناعا عانا بارىپ كەلۋ ەركٸندٸگٸ بار بىلايشا ايتقاندا… بۇرىن بٸز سول جاقتا تۇرعان كەزدە پوليتسەيلەر ۇيعىرلاردى ۇستاپ ەكەتٸپ جاتاتىن. "تۋىسى شەتەلگە شىعىپ كەتٸپتٸ", "ارتىق بالا تۋىپ قويىپتى" نەمەسە "ەكٸ بالاسىنىڭ اراسى جيٸ بولىپ قالىپتى" دەپ قىرىق سىلتاۋمەن ۇستايدى. سول ۇيعىرلاردى تىرناق استىنان كٸر ٸزدەپ, شەتٸنەن ەكەتٸپ جاتقان كەزدە بٸز "وسى كٷن بٸزدٸڭ دە باسىمىزعا تۋادى-اۋ" دەپ ويلاماپپىز عوي. ول جەردەگٸ قازاقتار ويلانعان جوق. ەندٸ مٸنە ولاردىڭ كٶرگەن كٷنٸ بٸزگە دە كەلٸپ جەتتٸ. ناماز وقىعانداردى, ٷيٸنەن قۇران كٸتابى تابىلىپ جاتقانداردى ۇستاپ جاتىر ەكەن. بىلتىردان بەرٸ سولاي دەيدٸ. وعان دەيٸن مۇنداي سۇمدىقتى ەستٸمەگەن ەدٸم", — دەپ قىنجىلدى ەيەل.
ايتۋىنشا, جەرگٸلٸكتٸ ەكٸم جولداسىنىڭ قازاقستانعا كەتكٸسٸ كەلەتٸنٸن بٸلەدٸ. الايدا, ەدەيٸ جٸبەرمەي قىسىمدا ۇستاپ وتىر.
"بٸزدٸ كەرٸ شاقىرىپ جاتىر. 2016 جىلى شاقىردى, بىلتىر جازدا تاعى شاقىردى. قىتايداعى تٸركەۋدەن ٶزدەرٸ كەلٸپ شىقسىن دەپ جاتىر. ونداعى ويلارى – بٸزدٸ بارعان كەزدە ۇستاپ الۋ. جۋىردا ساياگٷلدٸڭ جەكە كۋەلٸگٸن جولداپ جٸبەرٸڭدەر دەدٸ. سۋرەتكە تٷسٸرٸپ جٸبەردٸك. ونى نە ٸستەيتٸنٸن بٸلمەيمٸز, جٸبەرمەۋگە تاعى قورىقتىق. جولداسىم سولاردىڭ قولىندا", — دەيدٸ شاراسىز كٷيگە تٷسكەن كٷلپاش كەدٸربەكقىزى.
جۇبايىن ويلاپ سارى ۋايىمعا سالىنعان ەيەل قازاقستاننىڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنە بارىپ, ارىز جازىپتى.
"ەكٸ قىز قابىلداپ الدى ارىزدى. 28 ناۋرىز كٷنٸ جازدىق, دٷيسەنبٸ حابارلاسىڭدار دەدٸ. 2 سەۋٸر تەلەفون سوعىپ ەدٸك, 15 كٷن ٸشٸندە قارالادى دەپ ايتتى. قىتاي ەلشٸلٸگٸنە دە باس سۇعىپ, ارىزىمىزدى قالدىردىق. ولار بەيجٸڭگە جٸبەرەمٸز, قانشا كٷندە قارالاتىنى بەلگٸسٸز دەپ شىعارىپ سالدى. بار ٷمٸتٸمٸز سول ەندٸ", — دەگەن ول اللادان جولداسىنىڭ امان-ەسەن كەلۋٸن تٸلەپ وتىرعانىن ايتتى.
