قىتايدىڭ سولتٷستٸك-باتىسىنداعى شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونومييالىق اۋدانىندا "مۇسىلمان ۇيعىرلارمەن جاقىن قارىم-قاتىناستا بولعان" ونشاقتى ەتنيكالىق قازاق تۇتقىندالعانى تۋرالى "ازات ازييا راديوسى" حابارلادى. قىتاي بيلٸگٸ بۇل مەسەلە جٶنٸندە ساۋالدارعا جاۋاپ بەرمەيدٸ.
"ورازادا تاماق ٸشۋگە مەجبٷرلەيدٸ"
قازاقتاردى ماۋسىمنىڭ 10-ى كٷنٸ شىڭجاڭنىڭ قاراماي قالاسىنداعى دۋشانزتسى اۋدانىندا مەملەكەتتٸك قاۋٸپسٸزدٸك قىزمەتٸ ٶكٸلدەرٸ ۇستاعان. "ازات ازييا راديوسىنا" سۇحبات بەرگەن جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىن تۇتقىندالعانداردىڭ بٸرٸ 47 جاستاعى قاليبييات بايموللا, ەكٸنشٸسٸ - 49 جاستاعى قانجىتاي دوشان ەكەنٸن ايتقان.
سۇحبات بەرۋشٸنٸڭ سٶزٸنشە, قازاقتاردى جەرگٸلٸكتٸ مۇسىلمان ۇيعىرلارمەن "تىعىز بايلانىس" ورناتقانى ٷشٸن ايىپتاعان. "پوليتسييا كٶپتەگەن ادامداردى ۇستادى, شاعىن اۆتوبۋس ادامعا تولى بولدى" دەگەن ول.
شىڭجاڭ ايماعىنىڭ تۇرعىنى كٷللٸ مۇسىلمان اۋىز بەكٸتەتٸن قاسيەتتٸ رامازان ايىندا قىتاي بيلٸگٸ يسلام دٸنٸن ۇستانۋشىلاردى الا تاڭنان كەشكە دەيٸن اڭديتىنىن, جەرگٸلٸكتٸ قازاقتار دا "قاتاڭ باقىلاۋدا" بولعانىن ايتادى.
"رامازان ايىندا تٷسكٸ اس كەزٸندە ولار بارلىق مۇسىلمان قىزمەتكەرلەردٸ جيناپ, تاماق ٸشۋگە مەجبٷرلەيدٸ", - دەيدٸ ول.
قازاقستانعا قاتىناس قيىندادى
قىتايدا ەتنيكالىق ازشىلىق توپقا جاتاتىن, نەگٸزٸنەن شىڭجاڭ-ۇيعىر اۋدانىندا قونىستانعان قازاقتاردىڭ كٶبٸ يسلام دٸنٸن ۇستانادى. بۇعان دەيٸن ەتنيكالىق مۇسىلمان ۇيعىرلارعا قويىلعانداي شەكتەۋلەردٸ سوڭعى ۋاقىتتا قازاقتار دا سەزٸنە باستادى. ولاردىڭ شىڭجاڭ ايماعىمەن كٶرشٸلەس قازاقستانعا قاتىناۋى قيىنداپ كەتكەن.
ٶتكەن اپتادا ٷرٸمجٸ قالاسىنىڭ بيلٸگٸ مەملەكەتتٸك قىزمەتتەگٸ ەتنيكالىق ازشىلىققا جاتاتىندار مەن بيلٸكتەگٸ كوممۋنيستٸك پارتيياسى مٷشەلەرٸن ادالدىق تۋرالى انت بەرۋگە مەجبٷرلەگەن. بۇل تۋرالى قىتاي مەملەكەتتٸك باسپاسٶز قۇرالدارى ماۋسىمنىڭ 14-ٸ كٷنٸ جازدى.
مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەر مەن پارتييا شەنەۋنٸكتەرٸ اتەيستٸك ۇستانىمداعى كوممۋنيستٸك پارتيياعا تەۋەلدٸ, ولارعا كەز-كەلگەن دٸندٸ ۇستانۋعا تىيىم سالىنعان. سوندىقتان ولار پەكينگە ادالدىعىن دەلەلدەۋ ٷشٸن رامازان ايىندا تاماق جەۋگە مەجبٷر.
انت بەرۋشٸلەر بيلٸكتەگٸ پارتييانى ماداقتايتىن, قىتاي كوممۋنيستەرٸنٸڭ كٶسەمٸ ماو تسزەدۋن دەۋٸرٸنەن كەلە جاتقان "كوممۋنيستٸك پارتيياسىز قىتاي قايتا جاڭعىرمايدى" دەگەن مازمۇنداعى رەۆوليۋتسييالىق ەنۇراندى شىرقاعان.
"ون جىلعا سوتتالدى"
رامازان ايىنداعى اڭدۋعا قوسا, شىڭجاڭدا قازاقتار مەن ۇيعىرلاردى باقىلاۋ, "تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ" شارالارى بۇرىنعىسىنان دا كٷشەيتٸلگەن.
جىل باسىندا وكان ەسٸمدٸ تانىمال قازاق يمامى التاي ايماعىنىڭ حاباحە وكرۋگىندا قايتىس بولعان ادامدى يسلام دەستٷرٸمەن جەرلەۋ رەسٸمٸن اتقارعانى ٷشٸن 10 جىلعا سوتتالعان. قازاق يمام شىڭجاڭنىڭ سانجي-حۋەي اۆتونومييالىق وكرۋگٸندەگٸ اباقتىدا قايتىس بولعان, پوليتسييا "ول ٶز-ٶزٸنە قول سالدى" دەپ حابارلاعان.
قىتاي مەن قازاقستانداعى ەتنيكالىق توپ ٶكٸلدەرٸنٸڭ ايتۋىنشا, شىڭجاڭدا كٶپ جىلدار بويى ۇيعىرلارعا قولدانىلىپ كەلە جاتقان دٸني شەكتەۋلەر ەندٸ قازاقتاردىڭ باسىنا دا تٷسكەن. دەستٷرلٸ يسلام سٶزدەرٸن قازاقشالاپ تٸلەك بٸلدٸرگەنٸ ٷشٸن بيلٸك قىلمىستىق باپ بويىنشا ٸس قوزعاۋعا بار دەيدٸ ولار.
اقپان ايىندا قازاقستانمەن شەكارالاس ٸلە قازاق اۆتونومييالىق وبلىسىندا بيلٸك ۇلتى قازاق 22 جاستاعى ەشات ەسٸمدٸ ازاماتتى ۇستاپ, WeChat ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸن قولدانعانى ٷشٸن سوتتاپ جٸبەرگەن. ەشات WeChat اككاۋنتى ارقىلى "سەپاراتيستٸك, ەكسترەميستٸك پٸكٸرلەر جازىپ, ەكسترەميستٸك دٸني يدەيالار مەن باسقا دا اقپاراتتار" تاراتقانى ٷشٸن جاۋاپقا تارتىلعان. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ جازۋىنشا, ەشات "ٶزٸنە تاعىلعان ايىپتاردى مويىنداپ, قاتەلٸگٸن تٷسٸنگەن".
ۇلتى قازاق دەرەككٶزدٸڭ ايتۋىنشا, ونى ٸلە قازاق اۆتونومييالىق وبلىسى ەمين وكرۋگٸنٸڭ بيلٸگٸ كٶپشٸلٸكتەن جاسىرىن تٷردە 10 جىلعا سوتتاعان, قورعاۋشى نەمەسە وتباسىمەن كەزدەسۋٸنە رۇقسات بەرمەگەن. "ازات ازييا راديوسى" بۇل ادامنىڭ تاعدىرىن بٸلۋ ٷشٸن ٶتكەن اپتادا ەمين وكرۋگىنىڭ حالىق سوتىنا تەلەفون شالعانىمەن, رەسمي ورگاننان جاۋاپ الا الماعان.
"ىقتييارحاتتى قايتارا باستادى"
سوڭعى كەزدەرٸ شىڭجاڭنىڭ التاي قالاسىنا جاقىن اراحاك ەلدٸمەكەنٸندە پوليتسييا قىتاي پاسپورتىنا يە ەتنيكالىق قازاقتارعا قازاقستان ٷكٸمەتٸ بەرگەن ىقتييارحاتتى قايتارا باستاعان. بۇل تۋرالى "Aزات ازييا راديوسىنا" سۇحبات بەرگەن قازاقستاندىق تۇرعىن ايتقان.
ازاتتىق بۇعان دەيٸن قىتايدان قازاقستانعا كٶشٸپ كەتكەن قازاقتاردىڭ شىڭجاڭدا تۇراتىن تۋىس-تانىستارى مەن قازاقستان ازاماتتىعىن الىپ, ول جاققا قايتا بارعان قازاقتاردىڭ جەرگٸلٸكتٸ بيلٸكتٸڭ "قىسىمىنا تاپ بولعانى" تۋرالى حابارلاعان. قىتاي ٶكٸلٸ ەلگٸ اقپاراتتى جوققا شىعارعان.
"سٸزدەر وسى اقپاراتتى قىتاي تٸلٸندە تاراتقان سوڭ بيلٸك جاسقانعان بولۋى كەرەك, سەبەبٸ بۇل حالىقارالىق قۇقىق پەن باسقا زاڭعا قايشى عوي. حالىقارالىق رەاكتسييا بولادى دەپ الاڭداعان تەرٸزدٸ. قازاقستان بەرگەن قۇجاتتاردى قايتارىپ بەرۋ ٷشٸن كٷنٸ-تٷنٸ جۇمىس ٸستەپ جاتىر", - دەگەن ول "ازات ازييا راديوسىنا".
