قىتاي ورتالىق ازييا اۋماعىندا ٶزٸنٸڭ دەندٸ-داقىل دەلٸزٸن سالۋى مٷمكٸن, وسىلايشا ولار افريكا, ازييا جەنە قىتايدىڭ ٶزٸنە جىلىنا 160 ميلليون توننا دەندٸ-داقىل ەكسپورتتاۋدى كٶزدەپ وتىر. سونىمەن قاتار قازاقستاندىق ديقاندار وسى سۋپەرجوبادا باستى رٶلدە بولادى, - دەپ حابارلايدى "نەزاۆيسيمايا گازەتا".
قىتاي ستاتيستيكاسىنا سەيكەس, ورتالىق ازييا جەرٸندە ەگٸستٸككە جارامدى 38 ميلليون گەكتار جەر بار ەكەن. سونىڭ 74 پايىزىن ياعني 28 ميلليون گەكتار جەرٸن قازاقستاننىڭ جەرٸ الىپ جاتىر. بولاشاقتا ەلدەگٸ ەگٸستٸككە جارامدى جەرلەر 60 ميلليون گەكتارعا جەتۋٸ مٷمكٸن.
باسىلىم بەيجٸڭ اگرارلىق ەكسپانسيياسىنان قاۋٸپتەنەدٸ, ەگەر قىتاي ٶز جوسپارىن ٸسكە اسىراتىن بولسا, ولار قازاقستاننىڭ جەرٸ ارقىلى ەلەمدەگٸ دەندٸ-داقىل ساۋداسىن قازاقستاننىڭ جەرٸ ارقىلى ٸسكە اسىرادى. "قىتاي جوباسىنىڭ قانشالىقتى اۋقىمدى ەكەنٸن تٷسٸنۋ ٷشٸن, رەسەيدٸڭ ەكسپورتقا شىعاراتىن ٶنٸمٸنٸڭ 37,5 ميلليون توننا ەكەنٸن ايتا كەتەيٸك. ياعني بۇل دەگەنٸمٸز, قىتاي رەسەيگە قاراعاندا تٶرت ەسە كٶپ ەكسپورت شىعارماقشى. ەگەر قىتاي وسى جوبانى ٸسكە اسىراتىن بولسا, رەسەي ٶزٸنٸڭ اۋىلشارۋاشىلىق دامۋ جوسپارىن قايتا قاراۋى كەرەك بولادى. ەلەمدٸك ساۋدادا باعا تٷسٸپ كەتۋٸ دە مٷمكٸن. قىتاي ٶندٸرۋشٸلەرٸمەن بەسەكەلەس بولعان ٶندٸرۋشٸلەر بانكروتقا ۇشىرايدى", - دەلٸنگەن ماقالادا.
"قىتاي قازاقستان جەرٸن پايدالانا وتىرىپ, رەسەيگە قاراعاندا ەكٸ ەسە ارتىق ٶنٸم الىپ, 3-4 ەسە ەكسپورتقا شىعاراتىن بولسا, بٸزدٸڭ دەندٸ-داقىل ەكسپورتىنان تٷسەتٸن كٸرٸسٸمٸز قانداي بولادى?" - دەگەن سۇراق قويادى اۆتور.
"قوسىمشا ٶندٸرٸلگەن 160 ميلليون توننا دەندٸ-داقىل باعانى 30-50 پايىزعا تٶمەندەتٸپ جٸبەرۋٸ مٷمكٸن. دەندٸ-داقىل ەلەمدٸك باعاسى جىل سايىن 1,3 پايىزعا ٶسٸپ كەلەدٸ, ال جەر بەتٸندەگٸ ادامدار سانى - 1,12 پايىزعا ٶسەدٸ ەكەن. ياعني تاماق ارتىلىپ قالمايدى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا بٸر جىلدا 150-160 ميلليون توننا استىق جەتٸسپەيدٸ. وسى دەفيتسيتتٸڭ ورنىن قىتاي تولتىرماقشى", - دەيدٸ IFC Markets ساراپشىسى دميتريي لۋكاشوۆ.
"قىتاي ٶزٸنە دۇرىس باعىتتا قوزعالىپ كەلەدٸ. الايدا "دەندٸ-داقىل دەلٸزٸ" اتتى جوبانىڭ قازٸر ٸسكە قوسىلۋى ەكٸتالاي", - دەپ ويلايدى مامان. ونىڭ ايتۋىنشا, اقش ولارعا كەدەرگٸ جاساۋ ٷشٸن بارلىعىن جاسايدى, سونىمەن قاتار قازاقستان, ٶزبەكستان, تٷركمەنستان جەنە تەجٸكستان ەلدەرٸنە قىسىم كٶرسەتەدٸ.
"ەگەر قىتاي قازاقستان ارقىلى ٶز جوسپارىن ٸسكە اسىراتىن بولسا, وندا ەلەمدٸك ساۋدا كٷردەلٸ ٶزگەرٸسكە ۇشىرايدى. باعانىڭ تٶمەندەپ, ساپالى ٶنٸمگە سۇرانىستىڭ كٶبەيەتٸنٸ انىق. ايتىلعان كٶلەمدەر - بۇل ٶتە كٶپ. ولار ەگەر ٸسكە قوسىلسا, رەسەي دەندٸ-داقىل ەكسپورتتاۋدان كٶشباسشى بولمايدى. دەندٸ داقىلدان تٷسەتٸن پايا قازٸرگٸدەي بولمايدى", - دەيدٸ "الور بروكەر" كومپانيياسىنىڭ ساراپشىسى كيريلل ياكوۆەنكو.
سونىمەن قاتار بٸرشاما ساراپشىلار قىتاي جوباسىن فانتازييا نەمەسە جاھاندىق الاياقتىق دەپ اتادى. "بۇل جوبا "دەلٸز" دەگەننەن گٶرٸ كٶبٸرەك "پاناما" افەراسىنا ۇقسايدى", - دەدٸ اگرارلىق ساۋدا كونيۋنكتۋراسى ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى دميتريي رىلكو.
"ەزٸرگە بۇل جوبا قييال بولىپ كٶرٸنەدٸ. قىتايلىقتار كٶز تٸگٸپ وتىرعان وسى ورتالىق ازييا اۋماعىندا سۋ تاپشىلعى بار. اۋا رايى ٶتە قولايسىز. قوسىمشا بٸر دٷنيەلەرسٸز مىنا جەرلەردٸ يەمدەنۋ ٶتە قيىن", - دەيدٸ "سوۆەكون" اناليتيكالىق ورتالىقتىڭ ديرەكتورى اندرەي سيزوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, ٶڭٸرلەردەگٸ ٶنٸم الۋدى وسى دەڭگەيدە ساقتاپ قالۋ باستى ماقسات بولىپ تابىلادى. وسىنداي اۋقىمدا ٶندٸرٸلگەن كٷننٸڭ ٶزٸندە ونى سول ەلدەن الىپ شىعۋ مٷمكٸن ەمەس. وعان مىسال رەتٸندە قازاقستاننان قىتايعا ەكسپورتتالاتىن از عانا مٶلشەردەگٸ دەندٸ-داقىل سەبەپ بولادى", - دەپ تٷسٸندٸردٸ ول.
