– ايتىڭىزشى, مىنا قۇس قۇلاپ كەتپەي مە?
– جوعا, بالاقاي, قۇلامايدى, – دەدٸم ۇلتتىق مۋزەيدٸڭ اتريۋمىندا تۇرعان قۇستىڭ ماكەتٸنەن كٶز الماي, اۋزى اڭقايىپ, تاڭىرقاپ قاراپ تۇرعان بالدىرعاندى قىزىقتىرا تٷسكٸم كەپ.
– قالاي سوندا? قاناتى دا تالماي ما?
– جوق, تالمايدى. ول اندا-ساندا ۇشادى عوي, – دەدٸم اۋىلدىڭ قارا دومالاق بالاسىن سٶيلەتكٸم كەپ. ول ماعان باعجاڭ ەتٸپ بٸر قارادى دا: – قويىڭىزشى, ٶتٸرٸك ايتاسىز, – دەدٸ كٷلٸپ.
– راس ايتام, قىران قۇس تٷسكە دەيٸن بٸر رەت, تٷستەن كەيٸن بٸر رەت قاناتىن قاعىپ, كەدٸمگٸدەي قوزعالادى. بٸرازدان كەيٸن ٶزدەرٸڭ كۋە بولاسىڭدار.
– بۇل بٸزدٸڭ تۋدا بەينەلەنگەن كەدٸمگٸ بٷركٸت ەمەس پە. ونى دا وسى مۋزەيدە ساقتايدى ەكەن عوي سوندا...
اۋىل بالاسى ەركٸن, اڭعال, ويى ۇشقىر, سٶزٸ ٶتكٸر. بييازى بوپ كٶرٸنگەنٸمەن, سٶزگە تارتساڭ, تاقىلداپ, بار ويىن جايىپ سالادى ورتاعا. تاڭدانىسىن جاسىرمايدى, ەشكٸمدٸ جاتسىنبايدى. ۇلتتىق مۋزەيگە كٷن قۇرعاتپاي قوناققا كەپ جاتقان توپ بالالاردىڭ سۇراعى كٶپ. پاۆلودار, اتىراۋ, اقتٶبە, الماتى, شىعىس قازاقستان, وڭتٷستٸك قازاقستان, باتىس قازاقستان ت.ب. وبلىستارىنان كەلگەن جەتكٸنشەكتەر ەر جەدٸگەرگە تاڭدانىپ, قىزىقتاپ قارايدى. جٷزدەرٸندە كٷلكٸ وينايدى, كٶڭٸلدەرٸ كٶتەرٸڭكٸ. كٶزٸمە ىستىق كٶرٸنگەن قارا دومالاقتارمەن ەڭگٸمە-دٷكەن قۇردىم. اتىراۋ وبلىسى يندەر اۋدانىنان كەلگەن 9-سىنىپتىڭ وقۋشىسى مارعۇلان: «استاناعا كەلۋ ارمانىم ەدٸ. تەك تەلەديداردان كٶرەمٸز عوي اۋىلدا. ارمانىم ورىندالدى. بەيتەرەككە, ەزٸرەت سۇلتان مەشٸتٸنە, «ەكسپو» كٶرمەسٸنە, كٶپ جەرلەرگە باردىق. قاتتى ۇنادى. كەيٸن وقۋعا كەلەمٸن دەپ شەشتٸم», – دەپ استانادان العان ەسەرٸمەن بٶلٸستٸ. «ۇلتتىق مۋزەي ۇنادى ما?» دەگەن سۇراققا جاپاتارماعاي «يە» دەپ جاۋاپ بەرگەن قىزدار شىعىس قازاقستان وبلىسىنان كەلٸپتٸ. 10-سىنىپتىڭ وقۋشىسى ايگەرٸم: «ماعان ەرەكشە ۇناعان – التىن ادام. بٸز ونى وقۋلىقتان تانىپ, بٸلەتٸنبٸز. سۋرەتٸن عانا كٶردٸك, ويشا ەلەستەتەتٸنمٸن. ال بٷگٸن كٶزٸممەن كٶردٸم. ٶتە ەدەمٸ ەكەن. سۋرەتتەگٸدەن بٶلەك», – دەدٸ تاڭدانىسىن جاسىرا الماي. «قالايشا, جەدٸگەر سۋرەتتەگٸ التىن ادامعا ۇقساماي ما?», – دەدٸم ويىن بٸلگٸم كەپ. «ۇقسايدى. بٸراق, جاقىننان, كٶزبەن كٶرگەننٸڭ ەسەرٸ بٶلەك ەكەن. جىلتىراپ تۇر. ەندٸ ەشقاشان ۇمىتپايتىن بولدىم», – دەدٸ جىمىڭداپ. ورال ٶڭٸرٸنەن كەلگەن ديدار 7-سىنىپتى اياقتاپتى. «مۋزەي ماعان قاتتى ۇنادى. بيٸك, كەڭ. كٸرٸپ كەلگەن كەزدە بٷركٸتكە كٶزٸم تٷستٸ. ٷلكەن, ساپ-سارى. ٶتە ەدەمٸ ەكەن», – دەدٸ. «ال ماعان تەڭگەلەر ۇنادى. تەڭگەمٸزدٸڭ العاش شىققان كەزدە قانداي بولعانىن بٸلمەيدٸ ەكەنبٸز, 1 تەڭگەلٸك, 3 تەڭگەلٸك, 50 تەڭگەلٸك قاعاز اقشالاردى كٶردٸم. اباي قۇنانباەۆ, سٷيٸنباي بابامىز, ەل-فارابيدٸڭ سۋرەتتەرٸ بەينەلەنٸپتٸ. قازٸر 200 تەڭگەلٸكتەن جوعارى قاعاز اقشا, قالعانى تيىن عوي», – دەپ اتىراۋلىق سۇلتان جەدٸگەردٸڭ كٶمەگٸمەن بٸلٸپ قالعان «جاڭا اقپاراتى» تۋرالى اسىقپاي باياندادى.
اۋىل بالاسىنىڭ «استاناعا بارسام» دەگەن قييالىنا قانات بٸتٸرٸپ, ارمانىن ورىنداعان استانا قالاسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ ەكەن. «ەكسپو» حالىقارالىق كٶرمەسٸ اياسىندا ارنايى ەكسكۋرسييا ٷشٸن ٶزگە ايماقتاردان ەلورداعا وقۋشىلار ەكەلٸپتٸ. 10 ماۋسىم-10 قىركٷيەك ارالىعىندا 12-16 جاستاعى (6-10 سىنىپتاعى) ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق وبلىستارىنان ەلەۋمەتتٸك از قامتىلعان وتباسىنان شىققان جەنە دارىندى وقۋشىلارعا استانا قالاسىنىڭ كٶرٸكتٸ جەرلەرٸن كٶرسەتەدٸ. ەر ٶڭٸردەن 1600 بالادان 25 رەت كەلەتٸن 40 000 بالانىڭ جاتىن ورنى, تاماعى, جول پۇلى تەگٸن. كٸشكەنتاي قوناقتار ەكٸ كٷندٸك ارنايى ەزٸرلەنگەن باعدارلاما بارىسىنىڭ بٸرٸنشٸ كٷنٸندە «ەكسپو-2017» كٶرمەسٸنە بارادى, ال ەكٸنشٸ كٷنٸ قالانىڭ ٶزگە جەرلەرٸمەن (قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق مۋزەيٸ, «اتامەكەن» ەتنو-مەموريالدى كەشەنٸ, «ەتنواۋىل» ۇلتتىق-مەدەني كەشەنٸ, بەيبٸتشٸلٸك جەنە كەلٸسٸم سارايى, بايتەرەك مونۋمەنتٸ) تانىسادى. وقۋشىلاردىڭ قاسىندا مەدبيكە, مۇعالٸم, تەربيەشٸلەرٸ دە بار. قازاقستان رەسپۋبليكاسى بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ كەستەسٸنە سەيكەس, بٸر اينالىمدا ەر وبلىستان 70-200 وقۋشىعا دەيٸن كەلۋ قاراستىرىلىپتى.
وقۋشىلارعا جول كٶرسەتٸپ جٷرگەن «Skyway» كومپانيياسىنىڭ قىزمەتكەرٸ الدييار حاميتوۆ: «ستۋدەنتپٸن. قازٸر گيد بولىپ جۇمىس ٸستەيمٸن. وقۋشىلاردى ۆوكزالدان كٷتٸپ الىپ, ورنالاستىرىپ, تاماقتاندىرىپ, قالانى ارالاتىپ, شىعارىپ سالامىن. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, ٷنەمٸ قاستارىندا بٸرگە جٷرەمٸن. سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرەمٸن. بٸزدٸڭ كومپانييا تەندەر ۇتىپ الىپ, جاز مەزگٸلٸنٸڭ باسىنان بەرٸ وسى جۇمىسپەن اينالىسىپ جاتىر. مەنٸ تەك اتىراۋ وبلىسىنىڭ وقۋشىلارىنا بەكٸتكەن. بٸز وقۋشىلاردان بٶلەك, «ەكسپو-2017» كٶرمەسٸن تاماشالاۋعا كەلەتٸن ەرەسەك كٸسٸلەرگە دە قىزمەت كٶرسەتەمٸز», –دەپ ٶز مٸندەتٸن ايتىپ بەردٸ. الديياردىڭ ايتۋىنشا, جۇمىسى قىزىقتى, ٶزٸنە ۇنايدى. كومپانييا ەر وبلىسقا 15 گيدتەن بٶلگەن. بارلىعى دا ستۋدەنتتەر. الپىس ادامنان قابىلداپ, ٷش كٷن سايىن اۋىسىپ جۇمىس ٸستەيدٸ ەكەن.
اتالعان ەكسكۋرسيياعا وقۋشىلارىمەن بٸرگە اتىراۋ وبلىستىق سابىر قازىباەۆ اتىنداعى بالالار ٷيٸ مەن بٸر-بٸرٸنە باۋىر, بٸر ٷيدٸڭ بالالارى تەربيەلەنەتٸن «شاڭىراق» بالالار اۋىلىنان ەلۋ سەگٸز جەتكٸنشەك كەلٸپتٸ. بالالار ٷيٸنٸڭ ەلەۋمەتتٸك-پەداگوگى ايسۇلۋ قادٸرجانوۆا: «بالالارعا دا, بٸزگە دە ۇناپ جاتىر. ماحامبەت, قىزىلقوعا, يندەر اۋداندارىنان, جالپى جەتٸ اۋداننان تٷرلٸ جاستاعى مەكتەپ وقۋشىلارى بار. بالالاردىڭ ٶز مەملەكەتٸنٸڭ استاناسىن تانىپ, بٸلۋٸنە, ٶرەلەرٸ ٶسٸپ, بولاشاققا ماقساتتارىن ايقىنداۋ ٷشٸن ۇيىمداستىرىلعان يگٸ شارا بولدى. بارلىعىنىڭ كٶڭٸلدەرٸ توق, مەز-مەيرام», – دەپ, ەر سەبيدٸڭ جانىن جانارىنان وقىپ ٷيرەنگەن ۇستاز دا بالالاردىڭ قۋانىشىنا ورتاق.
بالالاردىڭ ۇلتتىق مۋزەيدەن العان ەسەرٸ ەرەكشە. ەر جەدٸگەرگە زەر سالىپ قاراپ, «وقىعانبىز, ەستٸگەنبٸز, سۋرەتٸن كٶرگەنبٸز» دەپ شۋلايدى. ٷڭٸلە تٷسٸپ, تاڭىرقاپ قالادى. مەن وزات وقۋشى ٷشٸن, بالالار ٷيٸنٸڭ جاسقانشاق كٶڭٸل سەبيلەرٸ ٷشٸن, ارمانشىل جاسٶسپٸرٸم ٷشٸن قۋاندىم. بٸر سەت سەرپٸلٸپ, دوستارىمەن بٸرگە قىدىرىپ, ارمان قالانى ارالاۋ – ولار ٷشٸن باقىت. ەستەن كەتپەس ىستىق ەستەلٸكتەر, قىزىقتى كٷندەر, تاۋسىلمايتىن ەڭگٸمە. كٶڭٸل كٶكجيەكتەرٸ كەڭەيٸپ, كٶكٸرەكتەردە جاڭا ارماندار ويانعانى سٶزسٸز. اۋىل بالالارىنىڭ مىڭ رەت ەستٸگەن ەسەم استانانى بٸر رەت كٶرۋٸنە سەبەپ بولعان «ەكسپو-2017»-گە مەن دە دەن ريزامىن.
لەيلە نوعايبەك
قر ۇلتتىق مۋزەيٸ قىزمەتكەرٸ
