– Aityńyzshy, myna qus qulap ketpei me?
– Joǵa, balaqai, qulamaidy, – dedim Ulttyq mýzeidiń atriýmynda turǵan qustyń maketinen kóz almai, aýzy ańqaiyp, tańyrqap qarap turǵan baldyrǵandy qyzyqtyra túskim kep.
– Qalai sonda? Qanaty da talmai ma?
– Joq, talmaidy. Ol anda-sanda ushady ǵoi, – dedim aýyldyń qara domalaq balasyn sóiletkim kep. Ol maǵan baǵjań etip bir qarady da: – Qoiyńyzshy, ótirik aitasyz, – dedi kúlip.
– Ras aitam, qyran qus túske deiin bir ret, tústen keiin bir ret qanatyn qaǵyp, kádimgidei qozǵalady. Birazdan keiin ózderiń kýá bolasyńdar.
– Bul bizdiń týda beinelengen kádimgi búrkit emes pe. Ony da osy mýzeide saqtaidy eken ǵoi sonda...
Aýyl balasy erkin, ańǵal, oiy ushqyr, sózi ótkir. Biiazy bop kóringenimen, sózge tartsań, taqyldap, bar oiyn jaiyp salady ortaǵa. Tańdanysyn jasyrmaidy, eshkimdi jatsynbaidy. Ulttyq mýzeige kún qurǵatpai qonaqqa kep jatqan top balalardyń suraǵy kóp. Pavlodar, Atyraý, Aqtóbe, Almaty, Shyǵys Qazaqstan, Ońtústik Qazaqstan, Batys Qazaqstan t.b. oblystarynan kelgen jetkinshekter ár jádigerge tańdanyp, qyzyqtap qaraidy. Júzderinde kúlki oinaidy, kóńilderi kóterińki. Kózime ystyq kóringen qara domalaqtarmen áńgime-dúken qurdym. Atyraý oblysy Inder aýdanynan kelgen 9-synyptyń oqýshysy Marǵulan: «Astanaǵa kelý armanym edi. Tek teledidardan kóremiz ǵoi aýylda. Armanym oryndaldy. Báiterekke, Áziret Sultan meshitine, «EKSPO» kórmesine, kóp jerlerge bardyq. Qatty unady. Keiin oqýǵa kelemin dep sheshtim», – dep Astanadan alǵan áserimen bólisti. «Ulttyq mýzei unady ma?» degen suraqqa japatarmaǵai «iá» dep jaýap bergen qyzdar Shyǵys Qazaqstan oblysynan kelipti. 10-synyptyń oqýshysy Aigerim: «Maǵan erekshe unaǵan – Altyn adam. Biz ony oqýlyqtan tanyp, biletinbiz. Sýretin ǵana kórdik, oisha elestetetinmin. Al búgin kózimmen kórdim. Óte ádemi eken. Sýrettegiden bólek», – dedi tańdanysyn jasyra almai. «Qalaisha, jádiger sýrettegi Altyn adamǵa uqsamai ma?», – dedim oiyn bilgim kep. «Uqsaidy. Biraq, jaqynnan, kózben kórgenniń áseri bólek eken. Jyltyrap tur. Endi eshqashan umytpaityn boldym», – dedi jymyńdap. Oral óńirinen kelgen Didar 7-synypty aiaqtapty. «Mýzei maǵan qatty unady. Biik, keń. Kirip kelgen kezde búrkitke kózim tústi. Úlken, sap-sary. Óte ádemi eken», – dedi. «Al maǵan teńgeler unady. Teńgemizdiń alǵash shyqqan kezde qandai bolǵanyn bilmeidi ekenbiz, 1 teńgelik, 3 teńgelik, 50 teńgelik qaǵaz aqshalardy kórdim. Abai Qunanbaev, Súiinbai babamyz, Ál-Farabidiń sýretteri beinelenipti. Qazir 200 teńgelikten joǵary qaǵaz aqsha, qalǵany tiyn ǵoi», – dep atyraýlyq Sultan jádigerdiń kómegimen bilip qalǵan «jańa aqparaty» týraly asyqpai baiandady.
Aýyl balasynyń «Astanaǵa barsam» degen qiialyna qanat bitirip, armanyn oryndaǵan Astana qalasynyń ákimdigi eken. «EKSPO» Halyqaralyq kórmesi aiasynda arnaiy ekskýrsiia úshin ózge aimaqtardan elordaǵa oqýshylar ákelipti. 10 maýsym-10 qyrkúiek aralyǵynda 12-16 jastaǵy (6-10 synyptaǵy) elimizdiń barlyq oblystarynan áleýmettik az qamtylǵan otbasynan shyqqan jáne daryndy oqýshylarǵa Astana qalasynyń kórikti jerlerin kórsetedi. Ár óńirden 1600 baladan 25 ret keletin 40 000 balanyń jatyn orny, tamaǵy, jol puly tegin. Kishkentai qonaqtar eki kúndik arnaiy ázirlengen baǵdarlama barysynyń birinshi kúninde «EKSPO-2017» kórmesine barady, al ekinshi kúni qalanyń ózge jerlerimen (Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq mýzeii, «Atameken» etno-memorialdy kesheni, «Etnoaýyl» ulttyq-mádeni kesheni, Beibitshilik jáne kelisim saraiy, Baiterek monýmenti) tanysady. Oqýshylardyń qasynda medbike, muǵalim, tárbieshileri de bar. Qazaqstan Respýblikasy Bilim jáne ǵylym ministrliginiń kestesine sáikes, bir ainalymda ár oblystan 70-200 oqýshyǵa deiin kelý qarastyrylypty.
Oqýshylarǵa jol kórsetip júrgen «Skyway» kompaniiasynyń qyzmetkeri Aldiiar Hamitov: «Stýdentpin. Qazir gid bolyp jumys isteimin. Oqýshylardy vokzaldan kútip alyp, ornalastyryp, tamaqtandyryp, qalany aralatyp, shyǵaryp salamyn. Bir sózben aitqanda, únemi qastarynda birge júremin. Suraqtaryna jaýap beremin. Bizdiń kompaniia tender utyp alyp, jaz mezgiliniń basynan beri osy jumyspen ainalysyp jatyr. Meni tek Atyraý oblysynyń oqýshylaryna bekitken. Biz oqýshylardan bólek, «EKSPO-2017» kórmesin tamashalaýǵa keletin eresek kisilerge de qyzmet kórsetemiz», –dep óz mindetin aityp berdi. Aldiiardyń aitýynsha, jumysy qyzyqty, ózine unaidy. Kompaniia ár oblysqa 15 gidten bólgen. Barlyǵy da stýdentter. Alpys adamnan qabyldap, úsh kún saiyn aýysyp jumys isteidi eken.
Atalǵan ekskýrsiiaǵa oqýshylarymen birge Atyraý oblystyq Sabyr Qazybaev atyndaǵy balalar úii men bir-birine baýyr, bir úidiń balalary tárbielenetin «Shańyraq» balalar aýylynan elý segiz jetkinshek kelipti. Balalar úiiniń áleýmettik-pedagogy Aisulý Qadirjanova: «Balalarǵa da, bizge de unap jatyr. Mahambet, Qyzylqoǵa, Inder aýdandarynan, jalpy jeti aýdannan túrli jastaǵy mektep oqýshylary bar. Balalardyń óz memleketiniń astanasyn tanyp, bilýine, óreleri ósip, bolashaqqa maqsattaryn aiqyndaý úshin uiymdastyrylǵan igi shara boldy. Barlyǵynyń kóńilderi toq, máz-meiram», – dep, ár sábidiń janyn janarynan oqyp úirengen ustaz da balalardyń qýanyshyna ortaq.
Balalardyń Ulttyq mýzeiden alǵan áseri erekshe. Ár jádigerge zer salyp qarap, «oqyǵanbyz, estigenbiz, sýretin kórgenbiz» dep shýlaidy. Úńile túsip, tańyrqap qalady. Men ozat oqýshy úshin, balalar úiiniń jasqanshaq kóńil sábileri úshin, armanshyl jasóspirim úshin qýandym. Bir sát serpilip, dostarymen birge qydyryp, arman qalany aralaý – olar úshin baqyt. Esten ketpes ystyq estelikter, qyzyqty kúnder, taýsylmaityn áńgime. Kóńil kókjiekteri keńeiip, kókirekterde jańa armandar oianǵany sózsiz. Aýyl balalarynyń myń ret estigen ásem Astanany bir ret kórýine sebep bolǵan «EKSPO-2017»-ge men de dán rizamyn.
Láilá Noǵaibek
QR Ulttyq mýzeii qyzmetkeri
