ەلدٸڭ بولاشاعى – تسيفرلىق تەحنولوگييادا. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ «نۇر وتان» پارتيياسى ساياسي كەڭەسٸنٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا سٶيلەگەن سٶزٸندە ادام كاپيتالىن دامىتۋ مەن «تسيفرلىق قازاقستان» باعىتىنا ەرەكشە ماڭىز بەرٸپ, اتاپ ٶتتٸ.
ەلەمدە تەحنولوگييا كٶز ٸلەسپەس جىلدامدىقپەن كٷن سايىن جاڭارىپ, دامۋ ٷستٸندە. بولاشاقتا ەلدٸڭ بايلىعى, دامۋ كٶرسەتكٸشٸ جەر استى بايلىقتارىنىڭ كٶلەمٸنە قاراي ەمەس, زاماناۋي تەحنولوگييانى قانشالىقتى يگەرگەندٸگٸنە, ونىمەن جۇمىس ٸستەۋ ەدەتٸنٸڭ قالىپتاسۋىنا بايلانىستى بولماق. بۇل ورايدا, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستاننىڭ ٷشٸنشٸ جاڭعىرۋى: جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك» اتتى عالىمدار مەن ٶنەرتاپقىشتارعا, IT ماماندارىنا ناعىز پراگماتيكالىق, ۋاقىت تامىرىن دٶپ باسقان قۇجات بولعان جولداۋدا «تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسىن جٷزەگە اسىرۋدا 4 باعىتتى كٶرسەتٸپ بەردٸ. بٸرٸنشٸ باعىت – اۋىل-ايماقتى كەڭ جولاقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتٸپ, قازاقستاننىڭ ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸن ارتتىرۋ. ەكٸنشٸ باعىت – ەكونوميكانىڭ سالالارىنا (كٶلٸك جەنە لوگيستيكا, دەنساۋلىق ساقتاۋ, بٸلٸم بەرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى جەنە ەلەكتروندى ساۋدا) تسيفرلى تەحنولوگييانى ەندٸرۋ. ٷشٸنشٸسٸ – مەملەكەتتٸك ورگاندار جۇمىسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جەنە تٶرتٸنشٸ باعىت – IT-مامانداردى دايارلاۋ.
پارلامەنت سەناتىنىڭ ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسييالىق دامۋ جەنە كەسٸپكەرلٸك كوميتەتٸنٸڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنىڭ ٸسكە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى» تاقىرىبىنداعى پارلامەنتتٸك تىڭداۋى ٶتٸپ, وندا ەلباسى جولداۋىندا وسى تٶرت باعىت بويىنشا العا قويىلعان مٸندەتتەردٸڭ ورىندالۋى جەنە جەتٸستٸكتەر مەن اتقارىلۋعا تيٸستٸ ٸستەر تۋرالى سەنات تٶراعاسى ق.توقاەۆ سٶز سٶيلەدٸ.
جوعارى پالاتا تٶراعاسى ق.توقاەۆتىڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ «تسيفرلىق قازاقستان» تاپسىرماسىنىڭ ورىندالۋى جەنە كٶڭٸل اۋدارىلۋعا تيٸستٸ باستى مەسەلەلەر تۋرالى سٶزٸن تۇجىرىمداپ, نازارلارىڭىزعا ۇسىنىپ وتىرمىز.
2020: تسيفرلاندىرۋ ەلەم ەكونوميكاسىنىڭ تٶرتتەن بٸرٸن قۇرايتىن بولادى
بٷگٸنگٸ كٷنٸ تسيفرلىق تەحنولوگييالار جاھاندىق ەكونوميكالىق دامۋدىڭ نەگٸزگٸ فاكتورلارىنىڭ بٸرٸنە اينالىپ وتىر. تسيفرلاندىرۋ ەل ەكونوميكاسىنىڭ بولمىسىن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتٸپ, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ ارتۋى مەن ٶمٸر ساپاسىنىڭ جاقسارۋىنا زور ىقپالىن تيگٸزۋدە.
مەملەكەت باسشىسى ايقىنداپ بەرگەندەي, تسيفرلاندىرۋدى كەڭٸنەن قولدانىسقا ەنگٸزۋ ەلٸمٸزدٸ جاڭعىرتۋدىڭ باستى باعىتى. بۇل تۋرالى ەلباسى «نۇر وتان» پارتيياسىنىڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا تاعى ايتىپ ٶتتٸ.
حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, 2025 جىلعا قاراي تسيفرلاندىرۋ ارقىلى ٸشكٸ جالپى ٶنٸمنٸڭ 19 پايىزدان 34 پايىزعا دەيٸن ٶسۋٸ كٷتٸلۋدە. بولجام بويىنشا 2020 جىلعا قاراي تسيفرلاندىرۋ ەلەم ەكونوميكاسىنىڭ تٶرتتەن بٸرٸن قۇرايتىن بولادى.
يننوۆاتسييا جەنە تسيفرلىق تەحنولوگييالار – زامان تالابى
تسيفرلىق تەحنولوگييا قوعام ٶمٸرٸنە ەسەرٸن مولىنان تيگٸزۋدە. سونىڭ نەتيجەسٸندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن بٸلٸم بەرۋ, قالا تٸرشٸلٸگٸ, جالپى ادامنىڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸ ايتارلىقتاي ٶزگەرٸپ, جاڭا سيپاتقا يە بولۋدا. سوعان قاراي كوممۋنيكاتسييالار مەن اقپاراتتىق جٷيەلەرگە جەنە كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەرگە جاڭا تالاپتار قويىلۋدا.
سەرپٸندٸ دامىپ كەلە جاتقان الدىڭعى قاتارلى مەملەكەتتەر تسيفرلىق ەكونوميكانى دامىتۋعا بەلسەندٸ تٷردە باسىمدىق بەرۋدە. بۇل – جاھاندىق كٷن تەرتٸبٸنٸڭ اسا ماڭىزدى باعىتى.
تسيفرلىق ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋدا ايتارلىقتاي نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزگەن ەلدەرگە تەن ورتاق سيپات بار ول – يننوۆاتسييانى ەنگٸزۋگە قولايلى جاعداي تۋعىزىپ, تسيفرلىق تەحنولوگييالار مەن ينفراقۇرىلىمعا قوماقتى ينۆەستيتسييا سالۋ بولىپ تابىلادى.
تسيفرلاندىرۋ ارقىلى بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتٸ ارتتىرۋداعى تٷيتكٸلدەر
تسيفرلاندىرۋ – كەسٸپورىنداردىڭ, جالپى ەلٸمٸز ەكونوميكاسىنىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن, تۇرعىندار ٶمٸرٸنٸڭ ساپالىق دەڭگەيٸن جاقسارتۋدىڭ باستى شارتى.
ەلٸمٸزدٸڭ ودان ەرٸ ٶركەندەۋٸ تسيفرلاندىرۋ قارقىنىن جەدەلدەتۋمەن, ەكونوميكانىڭ بارلىق سەكتورلارىنا تسيفرلىق تەتٸكتەردٸ بەلسەندٸ ەنگٸزۋمەن تىعىز بايلانىستى.
قازاقستاندا تسيفرلاندىرۋ ٶنەركەسٸپ ٶندٸرٸسٸ, اۋىل شارۋاشىلىعى, كٶلٸك, بٶلشەك ساۋدا سالالارىنا ىقپال ەتٸپ وتىرعانى انىق بايقالادى. الايدا قازاقستاندا تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى ەندٸرۋ قارقىنى ەزٸرگە ەلەمدٸك ورتا دەڭگەيگە جەتە قويماعانىن مويىنداۋعا تيٸسپٸز.
ٶنەركەسٸپ ٶندٸرٸسٸندەگٸ اۆتوماتتاندىرۋ مەن جاڭا تەحنولوگييالاردى پايدالانۋدىڭ بەلسەندٸلٸگٸ ەلٸ دە تٶمەن, ەلەكتروندىق كوممەرتسييا مەن كەسٸپكەرلٸك باستامانىڭ دامۋى باياۋ, ينتەرنەتكە قولجەتٸمدٸلٸك دەڭگەيٸ جەتكٸلٸكسٸز, بۇل ەسٸرەسە اۋىلدىق جەرلەردە قاتتى بايقالادى.
قازٸرگٸ كەزدە دٷنيەجٷزٸندەگٸ تەحنولوگييالىق تٷرلەنۋدٸڭ جىلدامدىعى ٷدەي تٷسۋدە, سوندىقتان تەحنولوگييالىق پروتسەستٸڭ جاڭالىقتارىن قابىلداپ, تەز ەرەكەت ەتۋ قازاقستان ٷشٸن ماڭىزدى بولىپ سانالادى. سٶزدەن ناقتى ٸسكە كٶشەتٸن كەز كەلدٸ. ٶيتكەنٸ, ٸس جٷزٸندە ەنگٸزٸلگەن تسيفرلىق تەحنولوگييادان قازاقستاننىڭ بولاشاق كەلبەتٸ كٶرٸنەتٸن بولادى.
مەملەكەت وسى باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ ٷيلەستٸرۋشٸسٸ رەتٸندەIT-مەملەكەتتٸڭ ەكوجٷيەسٸن قۇرۋدى, وعان قاتىسۋشىلاردىڭ بٸر-بٸرٸمەن ٶزارا ٸس-قيمىلىن باسقارۋدى ٶز قولىنا الىپ, يننوۆاتسييالاردى دامىتۋدىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى بولۋى تيٸس.
تسيفرلاندىرۋدىڭ ستراتەگييالىق ماقساتىنا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن بارلىق بيلٸك ورگاندارى, بيزنەس, عىلىمي-بٸلٸم بەرۋ قوعامداستىعى مەن ازاماتتار جۇمىلا قيمىل جاساۋى كەرەك.
ٷكٸمەت تەحنولوگييالىق بيزنەسكە كەدەرگٸلەردٸ جويۋعا تيٸس
ينستيتۋتسيونالدىق جەنە ينفراقۇرىلىمدىق تۇرعىدان قاجەتتٸ ەرٸ جەتكٸلٸكتٸ جاعداي جاساۋعا, جوعارى تەحنولوگييالىق بيزنەستٸ اشىپ, دامىتۋعا كەدەرگٸلەر مەن شەكتەۋلەردٸ جويۋ ٷشٸن جاۋاپتىلىقتى ٷكٸمەت ٶز موينىنا الۋعا تيٸس. بيلٸك پەن قوعامنىڭ جاڭا ٷلگٸدەگٸ ٶزارا وڭتايلى جۇمىسىن دامىتۋ, جاڭا تەحنولوگييالاردى پايدالانۋ ارقىلى مەملەكەتتٸك باسقارۋدىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ مەن جەتٸلدٸرۋ دە باسىم مٸندەتتەردٸڭ قاتارىنا جاتادى.
بارلىق سالالار مەن ٷردٸستەردٸڭ ەرتە مە, كەش پە تسيفرلىق تٷرلەنۋگە ۇشىرايتىنىن بيزنەستەگٸ قاۋىم جاقسى تٷسٸنۋٸ كەرەك. كومپانييالاردىڭ بەسەكەگە قابٸلەتٸ تسيفرلانۋ دەڭگەيٸمەن ايقىندالاتىن ۋاقىت الىس ەمەس.
ساپالى زيياتكەرلٸك مەنشٸك نارىعىن قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى
مەملەكەت بيزنەستٸ قالىپتاستىرىپ, دامىتۋ ٷشٸن قولايلى زاڭناما جاساي وتىرىپ, پرەفەرەنتسييالار بەرۋ مەن قولداۋ كٶرسەتۋ, تيٸستٸ سالىق رەجيمدەرٸن ۇسىنۋ ارقىلى بيزنەستٸ تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋگە ىنتالاندىراتىن تەتٸكتەر جٷيەسٸن قۇرۋى قاجەت.
يننوۆاتسييالىق قىزمەتكە قولداۋ كٶرسەتەتٸن نەگٸزگٸ قۇرالداردىڭ بٸرٸ سانالاتىن زيياتكەرلٸك مەنشٸكتٸ باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ ماڭىزى زور. زيياتكەرلٸك مەنشٸكتٸ قورعاۋ جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق زاڭنامانى تسيفرلىق ەكونوميكا تەۋەكەلدەرٸنە بەيٸمدەپ, ساپالى زيياتكەرلٸك مەنشٸك نارىعىن قالىپتاستىرۋ تالاپ ەتٸلەدٸ.
تسيفرلىق ساۋاتتىلىق پەن حالىقتىڭ «تسيفرلىق مەنتاليتەتٸن قالىپتاستىرۋدا سٶزدەن ٸسكە كٶشەتٸن ۋاقىت جەتتٸ
حالىقتىڭ, ەڭ الدىمەن مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ بويىندا «تسيفرلىق مەنتاليتەتتٸ»,تسيفرلانعان تىڭ جاعدايلاردا تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەي بٸلۋ قابٸلەتٸن قالىپتاستىرۋ اسا ماڭىزدى.
بٸز تسيفرلىق ساۋاتتىلىقتى دامىتىپ, مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ ودان ەرٸتسيفرلاندىرا وتىرىپ, حالىقتى تسيفرلىق ەكونوميكاعا جاپپاي تارتۋىمىز كەرەك.
تسيفرلىق ەكونوميكاعا كٶشكەن كەزدە, بٸلٸم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن جاڭا قاجەتتٸلٸكتەرگە بەيٸمدەي العان مەملەكەتتەر عاناٶزدەرٸنٸڭ ەكونوميكالىق ۇستانىمدارىن بارىنشا بەكەمدەي الادى.زەرتتەۋلەرگە ساي,الداعى 10-20 جىلدا قازٸرگٸ بار ماماندىقتاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى قاجەتسٸز بولادى.
بٸز وتاندىق بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن ەكونوميكانىڭ سۇرانىسىنا لايىقتاپ جاڭعىرتۋعا, تسيفرلىق دەۋٸر تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتٸن ماماندار دايارلاۋعا, بولاشاعى بار جاڭا تەحنولوگييالارعا يكەمدٸ كەسٸبي جٷيە قالىپتاستىرۋعا تيٸسپٸز.
«نۇر وتان» پارتيياسى ساياسي كەڭەسٸنٸڭ وسى تاقىرىپقا ارنالعان وتىرىسىندا «تسيفرلىق قازاقستان» تەحنولوگيياسىن دامىتۋ تاقىرىبى بويىنشا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆ سٶز سٶيلەدٸ. سوندىقتان سٸزدەردٸ تسيفرلىق تەحنولوگييا تۋرالى الدا تۇرعان مٸندەتتەر جايىندا جان-جاقتى حاباردار بولۋ جەنە اتقارىلاتىن اۋقىمدى جۇمىستاردى بەلگٸلەۋ ٷشٸن وسى ەلباسىنىڭ سٶزٸمەن تانىسۋعا شاقىرامىن.
تىڭداۋعا قاتىسۋشىلار الدىندا پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى اسقار جۇماعاليەۆ ادام كاپيتالىن دامىتۋدا تەحنيكالىق ماماندار دايارلاۋ تۋرالى, اقپارات جەنە كوممۋنيكاتسييالار مينيسترٸ دەۋرەن اباەۆ حالىقتىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ تۋرالى, ينۆەستيتسييالار جەنە دامۋ مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى تيمۋر توقتاباەۆ يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالار تۋرالى سٶز سٶيلەدٸ.
ٷكٸمەتتٸك ساعاتتا سەناتورلار س. ەرشوۆ, ت. مۇساباەۆ, س. بەكتۇرعانوۆ, س. ايتباەۆا, ە. سۇلتانوۆ, ب. جۇماعۇلوۆ, س. جاقسىبەكوۆ «تسيفرلىق قازاقستانعا» قاتىستى ناقتى سۇراقتار قويىپ, مەسەلە جان-جاقتى تالقىلاندى, ۇسىنىستار ايتىلدى.
ٷكٸمەتتٸك ساعاتتى قورتىندىلاعان كوميتەت تٶراعاسى اسقار بەيسەنباەۆ «تسيفرلىق» ەكونوميكا ۇعىمى تەك قانا اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق تەحنولوگييالاردى ەنگٸزٸپ, ٸت-سالاسىن دامىتۋ عانا ەمەس, بۇل ۇعىمنىڭ ماعىناسى ەلدەقايدا كەڭ ەكەنٸن ەسكە سالا كەلٸپ «تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ كەزٸندە زاڭنامالىق رەتتەۋ ٸسٸ ماڭىزدى رٶل اتقاراتىن بولادى. سوندىقتان سٸزدەردٸڭ ۇسىنىستارىڭىزدى دەپۋتاتتار زاڭنامانى جەتٸلدٸرۋ بارىسىنداعى جۇمىسىندا ەسكەرەتٸن بولادى», - دەدٸ.
سەناتتا بولعان پارلامەنتتٸك تىڭداۋ بارىسىندا «تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى اياسىندا جٷزەگە اسقان نەگٸزگٸ جوبالار مەن وتاندىق ٸت-كومپانييالاردىڭ جاڭالىقتارى قويىلعان كٶرمە ۇيىمداستىرىلدى.
ەدٸلبەك قابا
