Eldiń bolashaǵy – tsifrlyq tehnologiiada. Prezident N.Nazarbaev «Nur Otan» partiiasy saiasi keńesiniń keńeitilgen otyrysynda sóilegen sózinde adam kapitalyn damytý men «Tsifrlyq Qazaqstan» baǵytyna erekshe mańyz berip, atap ótti.
Álemde tehnologiia kóz ilespes jyldamdyqpen kún saiyn jańaryp, damý ústinde. Bolashaqta eldiń bailyǵy, damý kórsetkishi jer asty bailyqtarynyń kólemine qarai emes, zamanaýi tehnologiiany qanshalyqty igergendigine, onymen jumys isteý ádetiniń qalyptasýyna bailanysty bolmaq. Bul oraida, Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty ǵalymdar men ónertapqyshtarǵa, IT mamandaryna naǵyz pragmatikalyq, ýaqyt tamyryn dóp basqan qujat bolǵan Joldaýda «Tsifrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasyn júzege asyrýda 4 baǵytty kórsetip berdi. Birinshi baǵyt – aýyl-aimaqty keń jolaqty internetpen qamtamasyz etip, Qazaqstannyń tranzittik áleýetin arttyrý. Ekinshi baǵyt – ekonomikanyń salalaryna (kólik jáne logistika, densaýlyq saqtaý, bilim berý, aýyl sharýashylyǵy jáne elektrondy saýda) tsifrly tehnologiiany endirý. Úshinshisi – memlekettik organdar jumysynyń sapasyn arttyrý jáne tórtinshi baǵyt – IT-mamandardy daiarlaý.
Parlament Senatynyń Ekonomikalyq saiasat, innovatsiialyq damý jáne kásipkerlik komitetiniń uiymdastyrýymen «Tsifrlyq Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasynyń iske asyrylý barysy týraly» taqyrybyndaǵy parlamenttik tyńdaýy ótip, onda Elbasy Joldaýynda osy tórt baǵyt boiynsha alǵa qoiylǵan mindetterdiń oryndalýy jáne jetistikter men atqarylýǵa tiisti ister týraly Senat Tóraǵasy Q.Toqaev sóz sóiledi.
Joǵary palata Tóraǵasy Q.Toqaevtyń Memleket basshysynyń «Tsifrlyq Qazaqstan» tapsyrmasynyń oryndalýy jáne kóńil aýdarylýǵa tiisti basty máseleler týraly sózin tujyrymdap, nazarlaryńyzǵa usynyp otyrmyz.
2020: tsifrlandyrý álem ekonomikasynyń tórtten birin quraityn bolady
Búgingi kúni tsifrlyq tehnologiialar jahandyq ekonomikalyq damýdyń negizgi faktorlarynyń birine ainalyp otyr. Tsifrlandyrý el ekonomikasynyń bolmysyn túbegeili ózgertip, eńbek ónimdiliginiń artýy men ómir sapasynyń jaqsarýyna zor yqpalyn tigizýde.
Memleket basshysy aiqyndap bergendei, tsifrlandyrýdy keńinen qoldanysqa engizý elimizdi jańǵyrtýdyń basty baǵyty. Bul týraly Elbasy «Nur Otan» partiiasynyń keńeitilgen otyrysynda taǵy aityp ótti.
Halyqaralyq sarapshylardyń baǵalaýynsha, 2025 jylǵa qarai tsifrlandyrý arqyly ishki jalpy ónimniń 19 paiyzdan 34 paiyzǵa deiin ósýi kútilýde. Boljam boiynsha 2020 jylǵa qarai tsifrlandyrý álem ekonomikasynyń tórtten birin quraityn bolady.
Innovatsiia jáne tsifrlyq tehnologiialar – zaman talaby
Tsifrlyq tehnologiia qoǵam ómirine áserin molynan tigizýde. Sonyń nátijesinde densaýlyq saqtaý men bilim berý, qala tirshiligi, jalpy adamnyń kúndelikti ómiri aitarlyqtai ózgerip, jańa sipatqa ie bolýda. Soǵan qarai kommýnikatsiialar men aqparattyq júielerge jáne kórsetiletin qyzmetterge jańa talaptar qoiylýda.
Serpindi damyp kele jatqan aldyńǵy qatarly memleketter tsifrlyq ekonomikany damytýǵa belsendi túrde basymdyq berýde. Bul – jahandyq kún tártibiniń asa mańyzdy baǵyty.
Tsifrlyq ekonomikany qalyptastyrýda aitarlyqtai nátijelerge qol jetkizgen elderge tán ortaq sipat bar Ol – innovatsiiany engizýge qolaily jaǵdai týǵyzyp, tsifrlyq tehnologiialar men infraqurylymǵa qomaqty investitsiia salý bolyp tabylady.
Tsifrlandyrý arqyly básekege qabilettilikti arttyrýdaǵy túitkilder
Tsifrlandyrý – kásiporyndardyń, jalpy elimiz ekonomikasynyń básekege qabilettiligin, turǵyndar ómiriniń sapalyq deńgeiin jaqsartýdyń basty sharty.
Elimizdiń odan ári órkendeýi tsifrlandyrý qarqynyn jedeldetýmen, ekonomikanyń barlyq sektorlaryna tsifrlyq tetikterdi belsendi engizýmen tyǵyz bailanysty.
Qazaqstanda tsifrlandyrý ónerkásip óndirisi, aýyl sharýashylyǵy, kólik, bólshek saýda salalaryna yqpal etip otyrǵany anyq baiqalady. Alaida Qazaqstanda tsifrlyq tehnologiialardy endirý qarqyny ázirge álemdik orta deńgeige jete qoimaǵanyn moiyndaýǵa tiispiz.
Ónerkásip óndirisindegi avtomattandyrý men jańa tehnologiialardy paidalanýdyń belsendiligi áli de tómen, elektrondyq kommertsiia men kásipkerlik bastamanyń damýy baiaý, Internetke qoljetimdilik deńgeii jetkiliksiz, bul ásirese aýyldyq jerlerde qatty baiqalady.
Qazirgi kezde dúniejúzindegi tehnologiialyq túrlenýdiń jyldamdyǵy údei túsýde, sondyqtan tehnologiialyq protsestiń jańalyqtaryn qabyldap, tez áreket etý Qazaqstan úshin mańyzdy bolyp sanalady. Sózden naqty iske kóshetin kez keldi. Óitkeni, is júzinde engizilgen tsifrlyq tehnologiiadan Qazaqstannyń bolashaq kelbeti kórinetin bolady.
Memleket osy baǵyttaǵy jumystardyń úilestirýshisi retindeIT-memlekettiń ekojúiesin qurýdy, oǵan qatysýshylardyń bir-birimen ózara is-qimylyn basqarýdy óz qolyna alyp, innovatsiialardy damytýdyń uiymdastyrýshysy bolýy tiis.
Tsifrlandyrýdyń strategiialyq maqsatyna qol jetkizý úshin barlyq bilik organdary, biznes, ǵylymi-bilim berý qoǵamdastyǵy men azamattar jumyla qimyl jasaýy kerek.
Úkimet tehnologiialyq bizneske kedergilerdi joiýǵa tiis
Institýtsionaldyq jáne infraqurylymdyq turǵydan qajetti ári jetkilikti jaǵdai jasaýǵa, joǵary tehnologiialyq biznesti ashyp, damytýǵa kedergiler men shekteýlerdi joiý úshin jaýaptylyqty Úkimet óz moinyna alýǵa tiis. Bilik pen qoǵamnyń jańa úlgidegi ózara ońtaily jumysyn damytý, jańa tehnologiialardy paidalaný arqyly memlekettik basqarýdyń ashyqtyǵyn arttyrý men jetildirý de basym mindetterdiń qataryna jatady.
Barlyq salalar men úrdisterdiń erte me, kesh pe tsifrlyq túrlenýge ushyraitynyn biznestegi qaýym jaqsy túsinýi kerek. Kompaniialardyń básekege qabileti tsifrlaný deńgeiimen aiqyndalatyn ýaqyt alys emes.
Sapaly ziiatkerlik menshik naryǵyn qalyptastyrý mańyzdy
Memleket biznesti qalyptastyryp, damytý úshin qolaily zańnama jasai otyryp, preferentsiialar berý men qoldaý kórsetý, tiisti salyq rejimderin usyný arqyly biznesti tsifrlyq tehnologiialardy engizýge yntalandyratyn tetikter júiesin qurýy qajet.
Innovatsiialyq qyzmetke qoldaý kórsetetin negizgi quraldardyń biri sanalatyn ziiatkerlik menshikti basqarý júiesiniń mańyzy zor. Ziiatkerlik menshikti qorǵaý jónindegi ulttyq zańnamany tsifrlyq ekonomika táýekelderine beiimdep, sapaly ziiatkerlik menshik naryǵyn qalyptastyrý talap etiledi.
Tsifrlyq saýattylyq pen halyqtyń «tsifrlyq mentalitetin qalyptastyrýda sózden iske kóshetin ýaqyt jetti
Halyqtyń, eń aldymen memlekettik qyzmetshilerdiń boiynda «tsifrlyq mentalitetti»,tsifrlanǵan tyń jaǵdailarda tiimdi jumys istei bilý qabiletin qalyptastyrý asa mańyzdy.
Biz tsifrlyq saýattylyqty damytyp, memlekettik qyzmetterdi odan áritsifrlandyra otyryp, halyqty tsifrlyq ekonomikaǵa jappai tartýymyz kerek.
Tsifrlyq ekonomikaǵa kóshken kezde, bilim berý infraqurylymyn jańa qajettilikterge beiimdei alǵan memleketter ǵanaózderiniń ekonomikalyq ustanymdaryn barynsha bekemdei alady.Zertteýlerge sai,aldaǵy 10-20 jylda qazirgi bar mamandyqtardyń jartysyna jýyǵy qajetsiz bolady.
Biz otandyq bilim berý júiesin ekonomikanyń suranysyna laiyqtap jańǵyrtýǵa, tsifrlyq dáýir talaptaryna jaýap beretin mamandar daiarlaýǵa, bolashaǵy bar jańa tehnologiialarǵa ikemdi kásibi júie qalyptastyrýǵa tiispiz.
«Nur Otan» partiiasy Saiasi Keńesiniń osy taqyrypqa arnalǵan otyrysynda «Tsifrlyq Qazaqstan» tehnologiiasyn damytý taqyryby boiynsha Memleket basshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaev sóz sóiledi. Sondyqtan Sizderdi tsifrlyq tehnologiia týraly alda turǵan mindetter jaiynda jan-jaqty habardar bolý jáne atqarylatyn aýqymdy jumystardy belgileý úshin osy Elbasynyń sózimen tanysýǵa shaqyramyn.
Tyńdaýǵa qatysýshylar aldynda Premer-ministrdiń orynbasary Asqar Jumaǵaliev adam kapitalyn damytýda tehnikalyq mamandar daiarlaý týraly, aqparat jáne kommýnikatsiialar ministri Dáýren Abaev halyqtyń tsifrlyq saýattylyǵyn arttyrý týraly, investitsiialar jáne damý ministriniń orynbasary Timýr Toqtabaev innovatsiialyq tehnologiialar týraly sóz sóiledi.
Úkimettik saǵatta senatorlar S. Ershov, T. Musabaev, S. Bekturǵanov, S. Aitbaeva, E. Sultanov, B. Jumaǵulov, S. Jaqsybekov «Tsifrlyq Qazaqstanǵa» qatysty naqty suraqtar qoiyp, másele jan-jaqty talqylandy, usynystar aityldy.
Úkimettik saǵatty qortyndylaǵan Komitet tóraǵasy Asqar Beisenbaev «Tsifrlyq» ekonomika uǵymy tek qana aqparattyq-kommýnikatsiialyq tehnologiialardy engizip, IT-salasyn damytý ǵana emes, bul uǵymnyń maǵynasy áldeqaida keń ekenin eske sala kelip «Tsifrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasyn iske asyrý kezinde zańnamalyq retteý isi mańyzdy ról atqaratyn bolady. Sondyqtan Sizderdiń usynystaryńyzdy depýtattar zańnamany jetildirý barysyndaǵy jumysynda eskeretin bolady», - dedi.
Senatta bolǵan parlamenttik tyńdaý barysynda «Tsifrlyq Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy aiasynda júzege asqan negizgi jobalar men otandyq IT-kompaniialardyń jańalyqtary qoiylǵan kórme uiymdastyryldy.
Ádilbek Qaba
