قازاقستاندىقتاردىڭ بانك الدىنداعى قارىزى 5 تريلليون تەڭگەدەن اسادى. كەيٸنگٸ 1 جىلدا تۇتىنۋشىلىق كرەديتتٸڭ كٶلەمٸ 18 پروتسەنتكە ٶسكەن. ساراپشىلار مۇنى ينفلياتسييانىڭ ٶسۋٸ جەنە تاۋاردىڭ قىمباتتاۋىمەن بايلانىستىرادى, دەپ جازدى حابار 24.
جالپى بانكتەن العان قارىزدى مەرزٸمٸنەن بۇرىن قايتارىپ, كرەديتتٸ تولىق جابۋعا بولا ما? ونداي جاعدايدا ٷستەمە اقى قالاي ەسەپتەلەدٸ? كرەديتتٸ مەرزٸمٸنەن بۇرىن تولىق قايتارۋ كٸمگە تيٸمدٸ? بانكتەر ٷشٸن ەمەس, ەرينە. سەبەبٸ مۇنداي جاعداي قارجى ۇيىمىن پايدادان قاعادى. سوندىقتان كەيبٸر بانكتەر نەسيەنٸ مەرزٸمٸنەن بۇرىن جابۋعا رۇقسات بەرمەيدٸ نەمەسە بۇل ٷردٸستٸ بارىنشا قيىنداتادى. ولاردىڭ بۇل ەرەكەتٸ زاڭ تالاپتارىنا ساي كەلە مە?
"بٸر دە بٸر بانك قارىزدى مەرزٸمٸنەن بۇرىن قايتارۋعا ٶزدٸگٸمەن شەكتەۋ قويا المايدى. ەلدە كرەديتتٸ تولىق جابۋ جٷيەسٸن رەتتەيتٸن ارنايى زاڭ بار. زاڭنىڭ 34-بابىنىڭ 7-تارماعىندا ەگەر قارىز الۋشى قارجىنى كەسٸپ اشۋ ماقساتىندا الماسا, 14 تەۋلٸكتەن كەيٸن تولىق قايتارۋعا قۇقىلى ەكەنٸ ايتىلعان. سەيكەسٸنشە ٷستەمەاقى تەك سول كٷندەر ٷشٸن عانا ەسەپتەلۋگە تيٸس", - دەيدٸ بانك مەسەلەلەرٸ بويىنشا تەۋەلسٸز ساراپشى نۇرجان بيياكاەۆ.
تۇتىنۋشىلىق نەسيە نەگٸزٸنەن ارنايى بٸر ماقساتقا بەرٸلمەيدٸ. قارجى ۇيىمدارى قارىز بەرگەن جەكە تۇلعادان اقشانى قايدا, قالاي جاراتاتىنىن سۇرامايدى. سوندىقتان ونىڭ كەسٸپ اشۋعا جۇمسالعانى قاعاز جٷزٸندە كٶرسەتٸلمەگەن. ياعني كەز كەلگەن ادام كرەديتتٸ مەرزٸمٸنەن بۇرىن جابۋعا مٷمكٸندٸگٸ بولسا, كەلٸسٸمشارت جاسالعان كٷننەن 14 تەۋلٸك ٶتكەننەن كەيٸن سول كٷندەر ٷشٸن ەسەپتەلگەن ٷستەمەنٸ قوسىپ قانا قايتارۋعا قۇقىلى.
بٸراق وسى جەردە ەسكەرە كەتەتٸن بٸر جەيت بار. ەلدٸڭ "بانك جەنە بانك قىزمەتٸ تۋرالى" زاڭىندا "بٸر جىلعا بەرٸلگەن قارىزدى التى اي ٶتپەي جاپساڭىز, قارجى ۇيىمى ٷستەمە اقىنى تولىق بٸر جىلعا الۋعا قۇقىلى ەكەنٸ ايتىلادى. قارجى ۇيىمدارى وسى ەرەجەنٸ ٶز پايداسىنا شەشەتٸن كٶرٸنەدٸ.
"ەگەر قارىزدى 3 جىلعا رەسٸمدەپ, بٸر جىلدان كەيٸن تولىق قايتارعىڭىز كەلسە, بۇل زاڭ سٸزگە شەك قويمايدى. قارجى ۇيىمدارىنىڭ سٸزدەن ٷش جىلعا ەسەپتەلگەن ٷستەمە اقىنى تالاپ ەتۋگە قۇقىعى جوق. كرەديتتٸ جاپقاندا ٷستەمە اقى سول كٷنگە دەيٸن عانا ەسەپتەلۋٸ تيٸس", - دەپ تٷسٸندٸردٸ نۇرجان بيياكاەۆ.
ەگەر قارىزدى مەرزٸمٸنەن بۇرىن قايتارۋدى جوسپارلاساڭىز, بۇل تۋرالى بانككە ٶتٸنٸش قالدىرۋ كەرەك. سوعان سەيكەس قارجى ۇيىمى قارىز سوماسىن قايتا ەسەپتەپ, ناقتى بەرەشەگٸڭٸزدٸ حابارلايدى. ەگەر ولاي بولماعان جاعدايدا كەز كەلگەن ازامات ەلدٸڭ قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸنە شاعىمدانا الادى.
ايتا كەتەرٸ, وسى اگەنتتٸك اشىلعالى قارجىلىق قىزمەتتٸ تۇتىنۋشىنىڭ قۇقىعىن قورعايتىن بٸرنەشە ٶزگەرٸس ەنگٸزٸلدٸ. سونىڭ بٸرٸ كرەديت الۋ كەزٸندە بەرٸلەتٸن بٸرىڭعاي جادىناما. وندا كرەديتكە قاتىستى نەگٸزگٸ اقپارات جازىلادى. مەسەلەن قارىز سوماسى مەن ۆاليۋتاسى, قارىز مەرزٸمٸ, تٶلەم سانى, ٶتەۋگە تيٸس جالپى سوما سىياقىنىڭ جيىنتىق سوماسى جەنە باسقا دا مەلٸمەتتەر جازىلعان.
قازٸر ەلدەگٸ بارلىق بانك قارىز الۋشىعا شارتپەن بٸرگە وسى جادىنامانى ۇسىنۋعا تيٸس. بۇل ازاماتتىڭ بٸرنەشە قارجى ۇيىمىن سالىستىرا وتىرىپ تيٸمدٸسٸن تاڭداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ال نەگٸزگٸ تالاپتار كەلٸسٸمشارتتا كٶرسەتٸلگەن. سوندىقتان قارىز الاردا ونىمەن مۇقييات تانىسىپ شىققان ابزال.
