Қазақстан Тәуелсіздігіне 25 жыл

كرەاتيۆتٸ يندۋسترييا: شىعارماشىلىق پەن ينجەنەرلٸك ويلاۋ توعىسقان جاڭا ەكونوميكا

كرەاتيۆتٸ يندۋسترييا: شىعارماشىلىق پەن ينجەنەرلٸك ويلاۋ توعىسقان جاڭا ەكونوميكا
اشىق دەرەككٶزدەن

كرەاتيۆتٸ يندۋسترييا ۇعىمى كٶبٸنە كينو, مۋزىكا, تەاتر, سەن, ديزاين جەنە قولٶنەرمەن بايلانىستىرىلادى. الايدا ونىڭ اۋقىمى مۇنىمەن شەكتەلمەيدٸ. اقپاراتتىق تەحنولوگييالار, باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ, ويىن ەزٸرلەۋ, سەۋلەت, جارناما, انيماتسييا, تسيفرلىق مودەلدەۋ جەنە يننوۆاتسييالىق جوبالاۋ دا وسى سالانىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنا جاتادى. ياعني كرەاتيۆتٸ يندۋسترييا – شىعارماشىلىق يدەيانى ناقتى ٶنٸمگە, قىزمەتكە نەمەسە ەكونوميكالىق قۇندىلىققا اينالدىراتىن تۇتاس ەكوجٷيە.

قازاقستاندا كرەاتيۆتٸ يندۋسترييانى دامىتۋ مەسەلەسٸ مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ بٸرٸنە اينالدى. 2021 جىلى ٷكٸمەتتٸڭ №860 قاۋلىسىمەن 2021–2025 جىلدارعا ارنالعان كرەاتيۆتٸ يندۋسترييالاردى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى. قۇجاتتا سالانىڭ ەكونوميكاداعى ٷلەسٸن ارتتىرۋ, كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸن كٶبەيتۋ, شىعارماشىلىق باستامالاردى قولداۋ جەنە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ مٸندەتتەرٸ بەلگٸلەندٸ.
2025 جىلعى ناۋرىزدا ٷكٸمەتتٸڭ رەسمي اقپاراتىندا قازاقستاندا كرەاتيۆتٸ يندۋسترييا باعىتىندا تٸركەلگەن سۋبەكتٸلەر سانى 45,5 مىڭنان اسقانى ايتىلدى. بۇل سالادا 143,6 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. كرەاتيۆتٸ يندۋسترييالاردىڭ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمدەگٸ جالپى قوسىلعان قۇن ٷلەسٸ شامامەن 1 پايىزدى قۇراعان. سونىمەن قاتار سۋبەكتٸلەردٸڭ 50 پايىزدان استامى الماتى مەن استانا قالالارىندا شوعىرلانعان.

كرەاتيۆتٸ يندۋسترييانىڭ تەحنولوگييالىق قىرىن دامىتۋدا ينجەنەرلٸك ماماندىقتاردىڭ ورنى ەرەكشە. ٶيتكەنٸ كەز كەلگەن جاڭا يدەيانى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن ونى جوبالاپ, مودەلدەپ, سىناقتان ٶتكٸزٸپ, ناقتى ٶنٸمگە اينالدىرۋ قاجەت. بۇل ٷدەرٸستە عىلىمي بٸلٸم مەن شىعارماشىلىق ٸزدەنٸستٸڭ بايلانىسى ايقىن كٶرٸنەدٸ.

ق.ي. سەتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸ ماشينا جاساۋ كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى, PhD باۋىرجان بازاربايدىڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸرگٸ مامان ٷشٸن ەڭ ماڭىزدى قابٸلەتتٸڭ بٸرٸ – عىلىمي ويلاۋدى ينجەنەرلٸك تەجٸريبەمەن ۇشتاستىرۋ.

«ماشينا جاساۋ سالاسىندا تەورييالىق بٸلٸممەن قاتار, ناقتى ٶندٸرٸستٸك مەسەلەنٸ كٶرٸپ, وعان تيٸمدٸ تەحنيكالىق شەشٸم ۇسىنۋ ٶتە ماڭىزدى. سوندىقتان قازٸرگٸ زامان مامانى كونسترۋكتورلىق ويلاۋ, تسيفرلىق مودەلدەۋ, دەرەكتەردٸ تالداۋ جەنە جاڭا تەحنولوگييالاردى تەز مەڭگەرۋ قابٸلەتتەرٸن قاتار دامىتۋى قاجەت», – دەيدٸ مامان.

ونىڭ ايتۋىنشا, ينجەنەردٸڭ كەسٸبي دامۋى ٷزدٸكسٸز بٸلٸم الۋمەن جەنە تەجٸريبەلٸك ٸزدەنٸسپەن تىعىز بايلانىستى. وسى باعىتتا ول زاماناۋي جوبالاۋ جەنە مودەلدەۋ باعدارلامالارىن مەڭگەرٸپ, حالىقارالىق عىلىمي زەرتتەۋلەردٸ تۇراقتى زەردەلەيدٸ. سونىمەن قاتار ماشينا بٶلشەكتەرٸنٸڭ بەرٸكتٸگٸن, توزۋعا تٶزٸمدٸلٸگٸن, ماتەريالداردىڭ قاسيەتتەرٸن جەنە ٶندٸرٸستٸك پروتسەستەردٸ جەتٸلدٸرۋ جولدارىن زەرتتەپ جٷر.
مامان عىلىمي نەتيجەلەردٸ ٶندٸرٸستٸڭ ناقتى قاجەتتٸلٸكتەرٸمەن بايلانىستىرۋعا ەرەكشە مەن بەرەتٸنٸن ايتادى. بۇل – كرەاتيۆتٸ يندۋسترييانىڭ دا نەگٸزگٸ قاعيدالارىنىڭ بٸرٸ. ٶيتكەنٸ شىعارماشىلىق يدەيانىڭ ەكونوميكالىق قۇندىلىققا اينالۋى ٷشٸن ول تۇتىنۋشىنىڭ سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرٸپ, ناقتى مەسەلەنٸڭ شەشٸمٸن ۇسىنۋى كەرەك.

باۋىرجان بازارباي دا جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارىن عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە وقۋ ٷدەرٸسٸندە قولداناتىنىن ايتادى. ونىڭ سٶزٸنشە, AI عىلىمي ەدەبيەتتەردٸ جٷيەلەۋگە, تەحنيكالىق اقپاراتتى تالداۋعا, ەكسپەريمەنت نەتيجەلەرٸن ٶڭدەۋگە جەنە زەرتتەۋ باعىتىن ناقتىلاۋعا كٶمەكتەسەدٸ.

«جاساندى ينتەللەكتٸنٸ عىلىمي مەتٸندەردٸ تالداۋ, ەسەپتەردٸ قۇرىلىمداۋ, ەكسپەريمەنت نەتيجەلەرٸن ٶڭدەۋ, گرافيكتەر مەن كەستەلەر دايىنداۋ, باعدارلامالىق كودتاردى تەكسەرۋ جەنە پرەزەنتاتسييالار ەزٸرلەۋ كەزٸندە پايدالانامىن. سونىمەن قاتار ول تەحنيكالىق تەرميندەردٸ اۋدارۋعا, حالىقارالىق ماقالالاردى تٷسٸنۋگە جەنە جاڭا يدەيالاردى قالىپتاستىرۋعا كٶمەكتەسەدٸ», – دەيدٸ ول.

دەگەنمەن مامان تەحنولوگييا مٷمكٸندٸكتەرٸن پايدالانۋدا كەسٸبي جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ۇمىتپاۋ كەرەكتٸگٸن ەسكەرتەدٸ. ونىڭ پايىمداۋىنشا, جاساندى ينتەللەكت ۇسىنعان اقپارات مٸندەتتٸ تٷردە تەكسەرٸلۋٸ كەرەك. ەسٸرەسە ينجەنەرلٸك جەنە عىلىمي شەشٸمدەر ناقتى ەسەپكە, تەجٸريبەگە جەنە ماماننىڭ كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸنە سٷيەنۋگە تيٸس.

مەسەلەن, باۋىرجان بازارباي ماشينا جاساۋ تەحنولوگيياسى, تسيفرلىق ٶندٸرٸس, اۆتوماتتاندىرۋ, 3D مودەلدەۋ, ينجەنەرلٸك ەسەپتەۋلەر, عىلىمي زەرتتەۋ ەدٸستەمەسٸ جەنە دەرەكتەردٸ تالداۋ باعىتىنداعى ونلاين كۋرستار مەن بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ باعدارلامالارىنا قاتىسىپ كەلەدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي باعدارلامالار زاماناۋي باعدارلامالىق قۇرالدارمەن جۇمىس ٸستەۋ داعدىلارىن جەتٸلدٸرٸپ قانا قويماي, عىلىمي زەرتتەۋدٸ جوسپارلاۋ, تەحنيكالىق اقپاراتتى تالداۋ جەنە الىنعان نەتيجەلەردٸ ساۋاتتى ۇسىنۋ قابٸلەتٸن دە دامىتادى.

ماماننىڭ پٸكٸرٸنشە, ينجەنەر ٷنەمٸ بٸلٸمٸن جاڭارتىپ وتىرۋى كەرەك. ٶيتكەنٸ ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى تەحنولوگييالار جىلدام ٶزگەرٸپ جاتىر.

بٷگٸنگٸ جاڭا شەشٸم ەرتەڭ ٶندٸرٸستٸڭ نەگٸزگٸ ستاندارتىنا اينالۋى مٷمكٸن.

بۇل ۇستانىم كرەاتيۆتٸ يندۋسترييانىڭ ٶزگە باعىتتارىنا دا ورتاق. مىسالى, انيماتسييا سالاسىندا جۇمىس ٸستەيتٸن مامان كٶركەمدٸك قابٸلەتٸمەن بٸرگە تسيفرلىق باعدارلامالاردى مەڭگەرۋٸ قاجەت. ويىن يندۋستريياسىندا ستسەناريي جازۋشى, سۋرەتشٸ, باعدارلاماشى جەنە دىبىس رەجيسسەرٸ بٸر كوماندادا جۇمىس ٸستەيدٸ. ال ٶنٸم ديزاينىندا ەستەتيكالىق شەشٸمنٸڭ تەحنيكالىق تۇرعىدان ورىندالۋى مەن نارىققا بەيٸمدٸلٸگٸ قاتار ەسكەرٸلەدٸ.
وسىلايشا, جاڭا دەۋٸر مامانىنىڭ باستى ارتىقشىلىعى – بٸرنەشە سالانىڭ بٸلٸمٸن ٶزارا بايلانىستىرا بٸلۋٸ. پەنارالىق بٸلٸم مەن ٷزدٸكسٸز ٸزدەنٸس شىعارماشىلىق جوبالاردىڭ ساپاسىن ارتتىرىپ, ولاردى كوممەرتسييالىق تۇرعىدان تيٸمدٸ ٶنٸمگە اينالدىرۋعا جول اشادى.

بٷگٸندە ەلەمدٸك ەكونوميكادا تابيعي رەسۋرستار مەن دەستٷرلٸ ٶندٸرٸستٸك قۋات قانا ەمەس, ادام كاپيتالى, زيياتكەرلٸك مەنشٸك, تىڭ يدەيا مەن تەحنولوگييالىق جاڭالىق تا بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتٸڭ باستى ٶلشەمٸنە اينالىپ كەلەدٸ. بۇرىن ەكونوميكانىڭ نەگٸزگٸ قوزعاۋشى كٷشٸ رەتٸندە ٶندٸرٸس ورىندارى مەن شيكٸزات كٶزدەرٸ اتالسا, قازٸر شىعارماشىلىق ويلاۋ مەن تسيفرلىق شەشٸمدەرگە نەگٸزدەلگەن جاڭا سالالاردىڭ ماڭىزى ارتىپ وتىر.

بۇل – كرەاتيۆتٸ يندۋسترييانىڭ ەكونوميكالىق كەڭٸستٸكتەگٸ ورنىن ايقىندايتىن نەگٸزگٸ فاكتور.

شىن مەنٸندە, كرەاتيۆتٸ يندۋسترييانىڭ باستى كاپيتالى – ادامنىڭ ويى, بٸلٸمٸ مەن قابٸلەتٸ. ال سول ەلەۋەتتٸ دۇرىس باعىتتاپ, ونى عىلىمي جاڭالىققا, ساپالى ٶنٸمگە جەنە تابىستى كەسٸپكە اينالدىرۋ – جاڭا ەكونوميكانىڭ نەگٸزگٸ تالابى. سوندىقتان قازاقستاننىڭ كرەاتيۆتٸ يندۋستريياداعى بولاشاعى شىعارماشىلىققا ەركٸندٸك بەرۋمەن عانا ەمەس, ونى جٷزەگە اسىراتىن بٸلٸم مەن تەحنولوگييالىق مٷمكٸندٸكتەردٸ دامىتۋعا دا بايلانىستى.