جۋىردا قر دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-مينيسترٸ ولجاس ەبٸشەۆتٸڭ تاعايىندالعانىنا 100 كٷن تولماق. دەسە دە, بۇل ۋاقىت قىزمەت ٶتٸلٸندە ادامنىڭ جۇمىسقا دەگەن قارىم-قابٸلەتٸن كٶرسەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ەدەۋٸر مەرزٸم.
ولجاس امانگەلدٸۇلىنىڭ IT cالاسىنا كەلۋٸنە مارقۇم ەكەسٸ مەن اناسىنىڭ اۋىر دەرتتەرٸ سەبەپ بولعان. ادامزاتقا پايداسى تيەر وسى سالانىڭ قىزىعى مەن شىجىعىن, قىزمەتكە تاعايىندالعان سەتتەگٸ ەسەرٸن جاسىرا المادى. «ەستٸگەندە سەنبەدٸم, مەن ەشقاشان ٷلكەن قىزمەتكە جەتۋگە تالپىنعان ادام ەمەسپٸن» - دەپ اعىنان جارىلدى ۆيتسە-مينيستر.
ول قازاق مەديتسيناسىن دامىتۋ ٷشٸن ادامداردىڭ مەنتاليتەتٸن ٶزگەرتۋ كەرەك دەپ سانايدى. «اۋىرىپ ەم ٸزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ٸزدە» دەگەن قاعيدانى ۇستاناتىن ادامداردىڭ بٸرٸ. «ادام ٶز دەنساۋلىعىن كٷتۋ كەرەك. كٶلٸكتٸ نەمەسە ٷيٸمٸزدٸ كٷتەتٸنٸمٸز سەكٸلدٸ دەنساۋلىقتى دا كٷتۋ قاجەت. بۇل تۇرعىدا دەرٸگەرلەردٸڭ كٶمەگٸ تەك 10 پايىزدى عانا قۇرايدى. 50 پايىزدى ادام ٶزٸنٸڭ نەمقۇرايلىلىعىنان تابادى. ياعني, كٷتٸنبەيدٸ, تەكسەرٸستەن ٶتپەيدٸ. ال, وڭتٷستٸك كورەيادا تۇرعىندار جىلىنا 4 رەت تەكسەرٸستەن ٶتەدٸ ەكەن. ال, بٸز شە? بٸز جۇمىسقا قۇجات تولتىرۋ قاجەت بولعاندا عانا تەكسەرٸستەن ٶتەمٸز!», - دەپ قوعامداعى بٸر كەمشٸل تۇسىمىزدى سٶز ەتتٸ.
سونىمەن قاتار, ەڭ قاتەرلٸ دەرتتەردٸڭ بٸرٸ سانالاتىن ونكولوگييالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋدەگٸ تىڭ ٶزگەرٸستەر مەن IBM Watson جوباسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ايتىپ, تسيفرلاندىرۋعا قاتىستى جوسپارلارىن بٶلٸستٸ.
- قر دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-مينيسترٸ قىزمەتٸڭٸزگە كٸرٸسكەندٸگٸڭٸزگە جاقىندا 100 كٷن تولادى. ۆيتسە-مينيستر بولىپ تاعايىندالدىڭىز دەگەن سٶزدٸ ەستٸگەن كەزدە العان ەسەرٸڭٸز قانداي بولدى? قىزمەتكە كٸرٸسكەننەن كەيٸن بٸرٸنشٸ وسى جاسايمىن, ەكٸنشٸ مىنانى ورىندايمىن دەپ نەنٸ جوسپارلادىڭىز?
- ەستٸگەندە سەنبەدٸم (كٷلدٸ). مەن ەشقاشان بۇل قىزمەتكە جەتۋگە تالپىنعان جوقپىن. سۇراعانىم دا جوق. مەن تەك ٶز جۇمىسىمدى جاساپ جٷرە بەردٸم, بارى وسى عانا. مينيسترلٸككە 2015 جىلدىڭ جەلتوقسانىنان بەرٸ شاقىردى. سودان بەرٸ وسىندا قىزمەت اتقارىپ كەلەمٸن. بٸراق, ەشقاشان دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-مينيسترٸ بولۋ ويىمدا بولماعان. جوسپار بويىنشا اتقارۋعا تيٸس جوبالارىمىز بار. سونىڭ بەرٸن جىل سايىن اتقارىپ كەلەمٸز. ەستٸگەن كەزدە وسى جوبالاردى بٸرتٸندەپ ورىنداي بەرەمٸن دەپ ويلادىم.
- ەندٸ وسى ۋاقىت ارالىعىندا ٶزٸنٸڭ قىزىعى مەن شىجىعى ارقىلى ەستە قالدىرعان وقيعالار بولدى ما?
- قازٸر كٶپتەگەن ٸس ەرەكەتتەر جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. ەڭ ەرەكشەسٸ – شٸلدە ايىندا بولعان ەدٸ. ول كەزدە الماتىداعى «قازاق ونكولوگييا جەنە راديولوگييا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا» IBM Watson جوباسى ٸسكە قوسىلدى. بۇل جوبانىڭ باستى جەتٸستٸگٸ – بۇرىن ونكولوگييالىق دەرتپەن اۋىراتىن پاتسيەنتكە دياگنوز قويۋ ٷشٸن دەرٸگەر 1-2 اپتا ۋاقىتىن جوعالتاتىن, ال قازٸر نەبەرٸ 1 مينۋتتىڭ ٸشٸندە دياگنوز قويا الاتىن دەڭگەيگە جەتتٸ. تاعى بٸر ەرەكشەلٸگٸنە كەلەر بولساق, ەمدەلۋشٸنٸڭ مەديتسينالىق تاريحى زەرتتەلٸپ, پاتسيەنتكە حيرۋرگييالىق ەم كٶرسەتسە سەتتٸلٸگٸ 91 پايىز بولادى, ال حيميوتەراپييامەن ەمدەيتٸن بولسا سەتتٸلٸگٸ 83 پايىزدى كٶرسەتەدٸ دەپ انىقتاي الۋىندا بولىپ وتىر. اتالمىش جٷيەنٸ جاساۋ ٷشٸن ەلەم ەلدەرٸنٸڭ بٸلٸكتٸ عالىمدارى زەرتتەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزدٸ.
- دەمەك ەم كٶرسەتۋدەگٸ تيٸمدٸ جەنە تيٸمسٸز تۇستاردى الدىن الا بولجاپ ايتىپ بەرەدٸ ەكەن عوي?
- يە, بٷكٸل مەلٸمەتتەردٸڭ بەرٸن بولجاپ ايتادى. بۇل پيلوتتىق جوبا رەتٸندە جٷزەگە اسىرىلۋدا. وسىعان سەيكەس, 250-گە جۋىق ادام زەرتتەلدٸ, دەرٸگەرلەرمەن كەزدەسۋ دە ۇيىمداستىرىلدى. اق حالاتتىلار بۇل باستامانىڭ تيٸمدٸلٸگٸن العا تارتىپ وتىر. سەبەبٸ, ونكولوگييالىق اۋرۋلار تەز اسقىنادى. ال, اتالعان جٷيەگە مەلٸمەتتەردٸڭ بەرٸن ەنگٸزسەك, بۇل ٶز كەزەگٸندە دەرٸگەردٸڭ جۇمىسىن جەڭٸلدەتەتٸن قوسىمشا قۇرال بولماق. نەتيجەسٸندە اۋرۋدىڭ ۇلعايماۋىنا سەپتٸگٸن تيگٸزەتٸن بولادى. قازٸرگٸ تاڭدا تۇرعىندار ونكولوگييا ينستيتۋتتارى ٷشٸن كورەيا مەن اقش-قا بارىپ جاتىر. ەندٸگٸ كەزەكتە وندا بارۋدىڭ قاجەتٸ بولمايدى.
ودان كەيٸنگٸ ماڭىزدى پيلوتتىق جوبالارىمىزدىڭ بٸرٸ - ينتەرنەتكە سپۋتنيك ارقىلى قوسۋ. بۇل بويىنشا العاشقى بولىپ تٷركٸستان وبلىسىنداعى اۋىل ايماقتار قوسىلدى. ال, الداعى كٷندەردە پاۆلودار, الماتى وبلىستارىنا قوسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
- اقتاۋ جەنە قاراعاندى قالالارىنداعى وبلىستىق ەمحانالارىندا بولدىم. مەسەلەن, قاراعاندىدا كارديولوگييالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋ دەڭگەيٸ جىلدان جىلعا جاقسارىپ جاتىر. ونداعى ديوگنوستيكالىق قىزمەت جوعارى دەڭگەيدە. ال, اقتاۋعا بارعان كەزدە №2 ەمحانادا نەبەرٸ ٷش ايدىڭ ٸشٸندە 90 مىڭنان استام ادام ەلەكتروندى پاسپورتقا كٶشكەن ەكەن. ەندٸ مەن باسقا ٶڭٸرلەردە بولعان جوقپىن. سٸز ٶزٸڭٸز ارالاپ جاتسىز, جاقسى بٸر جٷزەگە اسىپ جاتقان, ەرٸ ٶزٸنٸڭ بەلسەندٸلٸگٸن كٶرسەتٸپ جاتقان وبلىستاردى اتاپ ٶتەسٸز بە?
- قاراعاندى, پاۆلودار جەنە باتىس قازاقستان وبلىستارى بەلسەندٸلٸك تانىتىپ, كٶپتەگەن جوبالاردى ەنگٸزۋدە. قاراعاندى وبلىسىنداعى الىس اۋدانداردان ازاماتتى وبلىس ورتالىعىنا جٸبەرمەي-اق, كارديوگرامماسىن تسيفرلىق تۇرعىدا قاشىقتىقتان قابىلداي الادى. ەگەر ازاماتتى ەمحاناعا دەيٸن, ەمحانانىڭ ٸشٸندە, ەمحانادان كەيٸن دەپ 3 دەڭگەيگە بٶلەتٸن بولساق, بٸز بٷكٸل قىزمەتٸمٸزدٸڭ بارلىعىن ەمحانانىڭ ٸشٸندە جاسايدى ەكەنبٸز. نەلٸكتەن اۋىردى, وسى جاعدايعا نە ىقپال ەتتٸ دەگەن سىندى سۇراقتاردى ٸزدەمەيمٸز. مٷمكٸن جٷرەگٸنٸڭ تىنىسى سوڭعى بٸر اپتانىڭ ٸشٸندە تٶمەندەپ كەتكەن شىعار. مىسال رەتٸندە ايتسام, مەنٸڭ انام قانت ديابەتٸمەن اۋىرادى. ينسۋليندٸ كومامەن ەمحاناعا تٷستٸ. قانت مٶلشەرٸ 2 ايدىڭ ٸشٸندە جوعارىلاپ كەتكەن. مۇنى ەشكٸم بٸلمەگەن. ەگەر بٸز سونى تسيفرلىق تەحنولوگييالار ارقىلى قاشىقتىقتان باقىلاپ, 1 نەمەسە 1 جارىم اي بۇرىن بٸلسەك اۋرۋدى اسقىندىرماس ەدٸك. مٸنە وسىنداي قاشىقتىقتان باقىلاۋ جٷيەسٸ قازٸر قاراعاندى وبلىسىندا بەلسەندٸ جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. ال, پاۆلودار وبلىسىندا كارديوحيرۋرگييالىق ورتالىق بار. قازٸر ايماقتا پيلوتتىق جوبا رەتٸندە براسلەت تاعۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە (15 ازاماتقا تاعىلعان). مۇنىڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ – جٷرەك سوعىسى تٶمەندەپ نەمەسە جوعارىلاپ كەتەتٸن بولسا, دەرٸگەرگە اۆتوماتتى تٷردە حابار بەرەدٸ. سونداي-اق, ازاماتتى 24 ساعات بويى قاداعالاپ, تٷرلٸ اۋىتقۋلارىن بٸلە الادى. وسى براسلەتتەردٸڭ ارنايى باتىرماسى بار. ونى باسسا مەدبيكە دەرەۋ كەلٸپ, جاعدايىن تەكسەرەدٸ. بۇل ەسٸرەسە قاتتى اۋىرىپ, ورنىنان تۇرۋعا مٷمكٸندٸگٸ بولماي جاتقان ناۋقاستار ٷشٸن اسا قاجەت. سەيكەسٸنشە, ەمدەلۋشٸلەردٸڭ قولدارىندا براسلەت بولسا كٶڭٸلدەرٸ تىنىشتالىپ, جٷرەگٸنٸڭ جاعدايى جاقسارماق. ال, باتىس قازاقستان وبلىسىندا ەلەكتروندى دەنساۋلىق تٶلقۇجاتىنىڭ دەڭگەيٸ 93 پايىزعا جەتتٸ. بۇل جٷيەنٸڭ ەرەكشەلٸگٸ – بۇرىن پاتسيەنتتەن تٷرلٸ قابىلداعان ەمدەرٸن سۇراۋ ٷشٸن 45 مينۋت كەتەتٸن, ال قازٸر 2 مينۋتتىڭ ٸشٸندە بٸلە الادى. ول ٷشٸن نەبەرٸ تٶلقۇجاتىن كٶرسەتەدٸ, ارتىنشا دەرٸگەر ونىڭ مەديتسينالىق تاريحىن كٶرە الادى (جاسالعان وتالار, قابىلداعان ەمدەر جەنە ت.ب.).
- اتالعان تسيفرلىق تەحنولوگييالار تۇرعىندارعا قانداي پايداسىن تيگٸزبەك?
- بۇل ٶز كەزەگٸندە 2 كٶرسەتكٸشتٸ كٶرسەتەتٸن بولادى. بٸرٸنشٸسٸ, ۋاقتىلى مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتٸلسە ازاماتتى اۋىر قاۋٸپ-قاتەردەن ساقتاپ قالادى. ول كەزدە ونىڭ ٶمٸرٸنە قاۋٸپ تٶنبەيدٸ. ەڭ باستىسى – ونى ەمدەۋ پروتسەسٸ ەلدەقايدا تيٸمدٸ بولماق. جالپى مىسال, مەنٸڭ جولداسىم قانت ديابەتٸمەن اۋىرادى. وعان تەتتٸ جەۋگە بولمايدى. بٸراق ول بۇل ەرەجەنٸ ساقتاماعاندىعىنىڭ سالدارىنان قانت دەڭگەيٸ ارتىپ, ەمحاناعا تٷسكەن. وندا ول دەرٸگەرگە ديابەت ەمەستٸگٸن جەتكٸزٸپتٸ (شىندىقتى ايتسا دەرٸگەر ۇرسادى دەپ ويلاعان). بۇل جاعدايلاردىڭ بەرٸ ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا قاۋٸپ تٶندٸرٸپ وتىر. ال, ەگەر وعان دەرٸگەر باسقا ەم جٷرگٸزٸپ, ارتىنشا جاعدايى ناشارلاپ كەتسە كٸم جاۋاپتى بولماق? ەرينە, دەرٸگەر جاۋاپتى بولادى. وسىنداي جاعدايلاردى بولدىرماۋدا ەلەكتروندىق تٶلقۇجاتتىڭ الار ورنى ايرىقشا. ەلٸمٸزدە 4 ميلليونعا جۋىق حرونيكالىق اۋرۋلار بار (كٷرەتامىرلىق قىسىمى بار ەگدە ادامدار, مٷگەدەكتەر). قازٸرگٸ تاڭدا مەدبيكەلەر ولاردىڭ ٷي-ٷيٸن ارالاپ, جاعدايىن بٸلۋگە اسىعادى. قاراپ وتىرساڭىز مۇنىڭ بەرٸنە بٸراز ۋاقىت كەتەدٸ. ال, ەگەر بٸز پاۆلوداردىڭ نەتيجەسٸ بويىنشا براسلەتتەردٸ تاعاتىن بولساق, اۆتوماتتى تٷردە ازاماتتىڭ جاعدايىنىڭ جاقسارعانىن نەمەسە ناشارلاعانىن بازادان بٸلٸپ وتىرامىز. مەسەلەن, كٷرەتامىرلىق قىسىم كٶپ ۋاقىت بويىنا جوعارى بولىپ تۇراتىن بولسا, ول دەرٸگەرگە بەلگٸ بەرەدٸ. ال, مۇنى دەر كەزٸندە بٸلمەي قالساق, مايدا تامىرلاردىڭ جارىلۋ قاۋپٸ بار. تٸپتٸ, ناۋقاسقا الداعى ۋاقىتتا نە بولاتىنىن بولجاۋ ٶتە قيىن. ال وسىنداي جٷيە دەرٸگەرگە ناقتى ەرٸ دۇرىس شەشٸم قابىلداۋعا كٶمەكتەسەدٸ.
- ٶتە جاقسى! ودان كەيٸنگٸ سۇراققا كٶشسەك, ٶزٸڭٸز وسى اقپاراتتىق تەحنولوگييا سالاسىندا بٸلٸم الدىڭىز. وڭتٷستٸك كورەياعا دا بارىپ, بٸلٸكتٸلٸگٸڭٸزدٸ ارتتىردىڭىز. ونداعى مىقتى پروفەسسورلاردىڭ اسسيستەنتٸ دە بولدىڭىز. تەجٸريبەگە بايسىز. جالپى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا قازاق مەديتسيناسىن قالاي ەلەستەتەسٸز? نەنٸ ارماندايسىز?
- مەنٸڭ ارمانىم – ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, جاقسارتۋ جەنە كٶمەكتەسۋ. تسيفرلاندىرۋ دەيمٸز, ەلەكتروندىق جٷيە دەيمٸز مۇنىڭ بەرٸ – قۇرال. مەن 6 جىل كورەيادا تۇردىم, ولاردىڭ تەجٸريبەسٸنە قارايتىن بولساق, ەڭ نەگٸزگٸ ەرەكشەلٸگٸ – ول ازاماتتىڭ ٶز دەنساۋلىعىنا قاراۋى. سەبەبٸ كورەيادا ادامدار مەديتسينالىق تەكسەرٸستەن جىلىنا 4 رەت ٶتەدٸ. بۇل دەگەنٸمٸز – ازاماتتىڭ ٶز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراۋى. مىسالعا, سٸز ەگەر سوڭعى رەت تەكسەرٸستەن قاشان ٶتكەندٸگٸڭٸزدٸ ەسكە تٷسٸرەتٸن بولساڭىز, ول تەك جۇمىسقا تۇرعان كەزدە شىعار. بٸزدٸڭ ازاماتتار مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە بارمايدى. سەبەبٸ, مەنتاليتەت, تاريحي مەسەلەلەر ەسەر ەتكەن بولۋى كەرەك. 90 جىلدارى ٶتپەلٸ كەزەڭنەن ٶتتٸك, كٶپتەگەن ادامدار دەرٸگەرلەرگە سەنبەيدٸ, قورقادى. ەندٸگٸ ماقسات – ادامدارعا ٶز دەنساۋلىقتارىنا جاۋاپتىسىڭدار دەپ سانالارىنا سٸڭدٸرۋ. دەنساۋلىق دەگەن مٷلٸك سەكٸلدٸ. مەسەلەن, ٷيدٸ نەمەسە كٶلٸكتٸ ساقتاندىراسىزدار, ونى كٷتٸپ, تازالايسىزدار. سول سەكٸلدٸ دەنساۋلىقتى كٷتۋ قاجەت. بٸراق دەنساۋلىقتارىنا ولاي ەشكٸم قارامايدى. تٷندە ۇيىقتار الدىندا كٶپ تاماق ٸشەدٸ. شىلىم شەگٸپ, ٸشٸمدٸك ٸشەدٸ. وسىنىڭ بەرٸ اينالىپ كەلگەندە دەنساۋلىعىنا كەرٸ ەسەر ەتەدٸ.
- يە, كەلٸسەمٸن! دەنساۋلىقتىڭ ماڭىزدىلىعىن ازاماتتارعا قالاي تٷسٸندٸرە الامىز? تسيفرلىق تەحنولوگييالاردىڭ كٶمەگٸمەن قالاي جەتكٸزۋگە بولادى?
- تسيفرلىق تەحنولوگييا كٶمەگٸمەن بٸز قازٸر بٸرنەشە باعىتتا جۇمىس ٸستەپ كەلە جاتىرمىز. سەرگەك كامەرالارىمەن بٸرگە بٸر جوبانى باستادىق. ونىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – ادامنىڭ تەرٸسٸنٸڭ تٷسٸنە, ادامنىڭ كٶزٸندەگٸ مايدا تامىرلارى مەن بەت كەلبەتٸنە قاراي وتىرىپ, ولاردىڭ ۇيالى تەلەفونىنا حابارلامالار جٸبەرۋ. مەسەلەن, ادامنىڭ كٶز تامىرلارى قىزاراتىن بولسا وعان ەمحاناعا بارىپ, قارالۋىن ٶتٸنەمٸز. سونداي-اق, كەلەسٸ جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ مەن ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸ بٸرٸگٸپ, جۇمىستار اتقارماق. وسىعان سەيكەس, بٸرٸنشٸ قادام – كەز كەلگەن جۇمىس بەرۋشٸ جىلىنا بٸر رەت قىزمەتكەرلەرٸن مەديتسينالىق تەكسەرٸستەن ٶتۋگە مٸندەتتٸ تٷردە جٸبەرەتٸن بولادى (ەرەجەگە سەيكەس). ال, ەكٸنشٸ قادام – سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىن قالىپتاستىرۋ ۇلتتىق ورتالىعىمەن جاسالعان كەلٸسٸم. بۇل بويىنشا سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىنا بايلانىستى ادامدارعا كٶپتەگەن مەلٸمەتتەر جٸبەرٸپ وتىرامىز. مەسەلەن, مەن تاڭەرتەڭ جەنە كەشكٸسٸن ۆەلوسيپەدپەن 5 كم جٷرەمٸن. ٶيتكەنٸ, مەنٸڭ ويىمشا 5-6 جىلدان كەيٸن دەنساۋلىعىم ناشارلاي باستايدى. قازٸر سونىڭ الدىن الۋدامىن. بٸز دە كٶپتەگەن ازاماتتار ٶز دەنساۋلىقتارىنا قاراماي, ەمحاناعا كەلٸپ «مەنٸ ەمدەڭدەر» دەپ تالاپ ەتەدٸ. وسى تۇرعىدا مەنتاليتەتتٸ ٶزگەرتۋ كەرەك. سەبەبٸ تسيفرلاندىرۋ – بۇل تەحنولوگييا ەمەس, كەرٸسٸنشە دەنساۋلىق ساقتاۋداعى مەدەنيەتتٸڭ ٶزگەرۋٸ.
- يە, بۇل مەسەلەگە مەنتاليتەت تە ەسەر ەتەتٸن شىعار. دەسە دە, باتىس مەملەكەتتەرٸن, ەۋروپا مەملەكەتتەرٸن قاراپ وتىرساق ادامي كاپيتالعا ٷلكەن مەن بەرەدٸ ەكەن. دەرٸگەرلەرٸن بارىپ وقىتادى ەكەن, ولارعا قوماقتى قارجى بٶلەدٸ. سٸز دەرٸگەرلەردٸڭ دە ساپاسىن ارتتىرۋ كەرەك دەپ ويلامايسىز با?
- ەرينە, ساپاسىن ارتتىرۋ قاجەت. بۇل بويىنشا بٸز دە بولاشاق باعدارلاماسى جەنە بٸلٸم بەرۋ مينيسترلٸگٸمەن جوبالار بار. 2300 دەرٸگەردٸ شەتەلگە اپارىپ وقىتتىق. بۇعان قوسا, الماتىدا ونكولوگييانى زەرتتەيتٸن ينستيتۋت تا جۇمىس جاساپ جاتىر. بٸزدەگٸ ەڭ نەگٸزگٸ مەسەلە – اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندەر. نەگە دەسەڭٸز, جوعارى بٸلٸكتٸ دەرٸگەر اۋىلعا بارعىسى كەلمەيدٸ. بٸز 2015 جىلى ەرەجەنٸ بەكٸتتٸك. ول بويىنشا 2019 جىلى ماماندار وقىپ كەلگەننەن كەيٸن 3 جىل ۋاقىتىن اۋىلعا بارىپ, جۇمىس ٸستەۋگە ارنايتىن بولادى.
- وسى مەسەلە بويىنشا ىنتالاندىرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر ما? مەسەلەن, جالاقىڭدى جوعارىلاتامىز نەمەسە دەرٸگەرلٸك قىزمەت جولىڭىزدا ٶسٸم بولادى دەگەن سىندى موتيۆاتسييالار بار ما?
- ەگەر بٸز وبلىس اۋماعىنا دەرٸگەرلەردٸ جٸبەرەتٸن بولساق, ايماق باسشىلارى ولارعا تەگٸن تۇرعىن ٷي بەرەدٸ. سونداي-اق, بٸلٸمٸنٸڭ دەڭگەيٸنە بايلانىستى ەڭبەكاقىسى دا كٶبٸرەك بولادى. بۇل باعىتتا بٸز قازٸر بٷكٸل 16 رەگيونمەن بٸرگە جۇمىس ٸستەپ كەلە جاتىرمىز. وعان ارنالعان بەكٸتٸلگەن جوسپار بار.
- سٸزدٸڭ Facebook ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸندەگٸ پاراقشاڭىزدى قاراپ وتىرساق, كەدٸمگٸدەي بەلسەندٸلٸك تانىتاسىز. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى جاڭاشىلدىقتارعا بايلانىستى جاڭالىقتارمەن بٶلٸسەسٸز. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە جەكە حات رەتٸندە, مەسەلەسٸ مەن شاعىمدارىن جازاتىن ازاماتتار بولا ما? حالىقپەن كەرٸ بايلانىس قالاي جالپى?
- كٶبٸسٸنٸڭ جازاتىنى – «مەنٸڭ بالام اۋىرىپ قالدى, كٶمەكتەسٸڭٸزشٸ, مەنٸڭ ٸنٸم اۋىرىپ قالدى. ونى ەمحاناعا جاتقىزۋعا جەردەمدەسەسٸز بە?» دەگەن سىندى ٶتٸنٸشتەر ايتىلادى. اپتاسىنا 4-5 ٶتٸنٸش كەلٸپ تٷسەدٸ. مۇنىڭ بەرٸن وسى مەسەلەمەن اينالىساتىن بٶلٸمدەرگە ايتامىن.
- جالپى بٸز تسيفرلاندىرۋعا اياق باسىپ جاتىرمىز. مەملەكەت باسشىسى دا مۇنىڭ ماڭىزدىلىعىن ٷنەمٸ ايتادى. كٶپتەگەن دامىعان ەلدەردٸ قاراپ وتىرساق, مەسەلەن سينگاپۋر قالا-مەملەكەتٸ. وندا ەشقانداي تابيعي رەسۋرستارى بولماسا دا, IT cالاسىنا كٶڭٸل بٶلدٸ دە, دامىعان ەلدەردٸڭ قاتارىنان كٶرٸندٸ. جالپى, ەلٸمٸزدٸڭ تسيفرلاندىرۋعا بەت بۇرۋداعى نەگٸزگٸ ماقساتى نەدە دەپ ويلايسىز?
- ەڭ نەگٸزگٸ ماڭىزدىلىعى – ٸشكٸ رەسۋرستاردى قايتا قاراستىرۋىندا. بۇل دەگەنٸمٸز – بٶلٸنگەن قارجى-قاراجاتتار مەن دەرٸ-دەرمەكتەردٸڭ ورنىمەن جۇمسالۋىن باقىلاۋ. مەملەكەت تاراپىنان دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا كٶپتەگەن رەسۋرستاردى بٶلٸپ جاتىرمىز. الايدا, ولاردىڭ قايدا جۇمسالعاندىعى تۋرالى ستاتيستيكالار كەيدە راستالماي قالادى. وسىعان بايلانىستى ايماقتاردىڭ سۇرانىستارىن بٸلە وتىرىپ, 2018 جىلى بٸرنەشە ميللياردقا تەگٸن دەرٸ-دەرمەك تاراتتىق. وسى جٷيەلەردٸ تسيفرلىق تەحنولوگييالاردىڭ كٶمەگٸمەن اۆتوماتتى تٷردە انىقتاۋدىڭ نەتيجەسٸندە 5 ميلليارد تەڭگەگە دەيٸن ٷنەم جاسالدى. مەسەلەن, پاۆلوداردا 5 ايدىڭ (اعىمداعى جىلدىڭ سەۋٸرٸنەن باستاپ) ٸشٸندە قاعازدى ەلەكتروندى فورماتقا الماستىرۋدىڭ ارقاسىندا 240 ميلليون تەڭگە ٷنەمدەلدٸ. ال, ەگەر بٸز رەسپۋبليكا اۋقىمىندا قارايتىن بولساق, ول تريلليونداعان اقشالار. سول قاراجاتتى ەمحاناعا جٶندەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ ٷشٸن, دەرٸگەرلەردٸڭ جالاقىلارى مەن وقۋلارىنا بٶلۋ ماقساتىندا ايماق دەڭگەيٸندە قالدىرامىز.
- ويلاپ وتىرساق كٶپ ادام IT cالاسىنا كەلە بەرمەيدٸ. سٸزدٸ وسى سالاعا قىزىقتىرعان قانداي وقيعا بولدى? ەلدە بالالىق ارمانىڭىز با? قالاي كەلدٸڭٸز?
- ەڭ نەگٸزگٸ موتيۆاتور – مەنٸڭ ەكەم. ول 2006 جىلى ٶكپە قاتەرلٸ ٸسٸگٸنەن قايتىس بولدى. سەبەبٸ, وعان دياگنوز دۇرىس قويىلماعان, جٶندٸ ەمدەمەگەن. كٶپتەگەن فاكتورلار بار عوي... بٸراق, ول كٸسٸ اۋزىنان قان شىققانشا ەمحاناعا بارماعان. ودان كەيٸن دەرٸگەر ەكەمە ٸسٸكتٸڭ 4 دەڭگەيٸندەسٸز دەپ مەلٸمدەپتٸ. ارتىنشا وعان وتا جاسالدى. ٶكٸنٸشكە وراي, ەكەم دٷنيە سالدى. ٶيتكەنٸ بەرٸ كەش ەدٸ. سودان كەيٸنگٸ ەسەر ەتكەن ەكٸنشٸ جاعداي – مەنٸڭ انام. 1979 جىلدان بەرٸ سال اۋرۋىمەن اۋىرادى. 1991 جىلى 2-شٸ رەت ينسۋلت العان. قازٸر ول ٷيدە. ەگەر دەرٸگەر كەلمەسە ونىڭ حەلٸن ەشكٸم بٸلە المايدى. ول اۋىرىپ جاتىر ما, جاعدايى جاقسى ما, ەلدە جامان با ەشكٸم بٸلمەيدٸ. ەگەر دە وسىنداي دەرتٸ بار ادامدار الدىن الا تەكسەرٸستەن ٶتٸپ تۇرسا, ول كٸسٸلەردٸڭ ٶمٸرٸنە اراشا تٷسە الار ەدٸك. وسى تۇرعىدا موبيلدٸ قوسىمشالار مەن تٷرلٸ گادجەتتەردٸڭ كٶمەگٸ كٶپ. مەسەلەن, مەن تەلەفونىما باعدارلاما ورناتىپ قويدىم. ول بويىنشا مەنٸڭ قولىمداعى براسلەت ەر ساعات سايىن ماعان نە ٸستەۋ كەرەكتٸگٸن ايتىپ وتىرادى. ەگەر دە مەن قوزعالماسام, ول ماعان «جٷرٸپ قايتىڭىز» دەپ نۇسقاۋ بەرەدٸ. تٷنگٸ 10 جارىمنان كەيٸن ول ەۋە رەجيمٸنە قوسىلىپ, ماعان دەمالۋ كەرەكتٸگٸن ەسكەرتەدٸ. ەگەر دە ادامدا ىنتا مەن قىزىعۋشىلىق بولماسا مۇنىڭ بارلىعىن ٸستەمەيدٸ. بٸراق, بٸزدٸڭ ماقساتىمىز – جايلى جاعداي جاساپ, وسىنداي قۇرىلعىلاردىڭ جۇمىس ٸستەۋٸنە ىقپال ەتۋ. بۇل سالاعا ٶز تاريحىمدا, جانۇيامدا كٶرٸپ كەلە جاتقان جاعدايلارعا ۇقساس جايتتاردى كٸشكەنە جاقسارتسام ەكەن دەگەن ويمەن كەلگەن ەدٸم. ەلٸمٸزدٸڭ ەر ازاماتى ٶز دەنساۋلىعىنىڭ قادٸرٸن بٸلسە ەكەن دەيمٸن.
- سٸزدەر Astana Hub-تا جيٸ باسقوسۋلار ٶتكٸزەسٸزدەر. وندا IT-ماماندار مەن ستارتاپ ٶكٸلدەرٸ كەلٸپ, ٶزدەرٸنٸڭ ۇسىنىستارىن ايتىپ جاتىر. ولاردى قولداپ جاتسىزدار. تامىز ايىندا ٶتكەن باسقوسۋدىڭ بٸرٸندە كٶپ ۇسىنىستار وسى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قاتىستى قويىلدى. وتاندىق بيزنەس باستاۋشىلاردى قانشالىقتى قولدايسىزدار? نەمەسە ولاردىڭ قانداي باعدارلامالاردى جاساعاندارى دۇرىس?
- يە, تامىز ايىنداعى Astana Hub-تاعى كەزدەسۋدەن كەيٸن بٸزگە 8 كومپانييا كەلدٸ. ونىڭ ٸشٸندەگٸ 3 جوبانى بٸز قولدادىق. ولار قازٸر پيلوتتىق جوبا رەتٸندە جاسالىپ جاتىر. ونىڭ بٸرٸنشٸ پروتوتيپٸ مەلٸمەتتەردٸ تالداۋ. بٸز بٷگٸندە 14 تەرابايت مەلٸمەتتەر جينادىق. سونداي-اق, ەل تۇرعىندارىنىڭ جاعدايىن بٸلۋ ٷشٸن ساۋالنامالار جٷرگٸزۋدەمٸز. نەتيجەسٸندە, بٸز تۇرعىنداردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸنٸڭ نەمەن اۋىراتىنىن بٸلٸپ, ولاردىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸنە ساي موبيلدٸ قوسىمشالار جاسايتىن بولامىز. مەن 100 پايىز ٶزٸمٸزدٸڭ مامانداردى قولداۋعا تىرىسامىن.
- سٸزدٸڭ بوس ۋاقىتىڭىزدا قۇلشىنىپ ٸستەيتٸن, ەرەكشە جاقسى كٶرەتٸن سٷيٸكتٸ ٸسٸڭٸز قانداي?
- جانۇياممەن ۋاقىت ٶتكٸزەم (كٷلدٸ). سەبەبٸ, ٶسٸپ كەلە جاتقان ۇلىم بار. سونىمەن كٶبٸرەك ۋاقىت ٶتكٸزۋگە تىرىسامىن. بوس ۋاقىتىمنىڭ بەرٸن ۇلىممەن كٸتاپ وقۋعا, بٸرگە سەرۋەندەۋگە ارنايمىن. سەبەبٸ, قازٸر بۇل ۋاقىتتى جوعالتىپ السام, كەلەشەكتە قايتارا المايمىن.
- ەلەمدٸك تەجٸريبەنٸ قاراپ وتىرساق, جاپونييا مەملەكەتٸندەگٸ ازاماتتار ٷرٸم-بۇتاعىمەن بٸر ٸسپەن عانا اينالىسادى ەكەن. ەكەسٸ تەحنيك بولسا, بالاسى دا, نەمەرەسٸ دە سول ٸسپەن اينالىساتىن كٶرٸنەدٸ. نەگٸزٸ بالا ەكەگە قاراپ ٶسەدٸ دەپ ايتامىز. «اناعا قاراپ قىز ٶسەر, ەكەگە قاراپ ۇل ٶسەر» دەيمٸز. بالالارىڭىزدىڭ IT cالاسىنا قىزىعۋشىلىقتارى بار ما?
- مەنٸڭ ەكەم مەن اعام ەكونوميستتەر. ال, انام ۇستازدىق قىزمەتتٸ اتقارعان بولاتىن. بٸزدٸڭ ەۋلەتتە تەحنيكا سالاسىن تاڭداعان ادام جوق. بٸراق, مەن كومپيۋتەر مامانىن تاڭداپ, 2000-شى جىلدارى ينستيتۋتقا تٷسكەن كەزدە جانۇيامداعى بٷكٸل تۋىسقاندارىم «كەلەشەكتٸ مىنا بالا ٶز نانىن تابا المايدى» دەپ ايتقان ەدٸ. سەبەبٸ, «كومپيۋتەرشٸ» دەگەن ماماندىق ەمەس” دەگەن بولاتىن. ودان بەرٸ 18 جىل ٶتتٸ, قازٸر IT ماماندارى نارىقتا ٶتە تاپشى. بۇل ۋاقىت تالابى دەپ ويلايمىن. ال, بالالاردىڭ جاڭا تەحنولوگييالارعا قىزىعۋشىلىقتارىنا كەلەر بولساق, بۇعان قىزىقپايتىن بالا جوق شىعار. بٸراق, مۇنىڭ بەرٸن باقىلاپ, رەتتەپ وتىرۋ قاجەت. تاڭ اتقاننان كەش باتقانعا دەيٸن تەلەفونعا تەلمٸرٸپ, ويىن ويناي بەرۋ – ەرينە دۇرىس ەمەس. دەگەنمەن, تەلەفونداعى قۇرىلعىلار مەن فۋنكتسييالاردى بٸلٸم دەڭگەيٸ مەن قوسىمشا داعدىلارىن ودان سايىن جەتٸلدٸرۋ ٷشٸن پايدالاناتىن بولسا, ەرينە قولداۋ كەرەك. مويىنداۋ قاجەت, بٸزدەگٸ جاس بالالار تەلەفوندى ويىن قۇرالى رەتٸندە عانا ۇستايدى.
- بٸلٸم الۋ ٷشٸن 6 جىل وڭتٷستٸك كورەيادا تۇردىڭىز. بارشامىز بٸلەتٸندەي, بۇل ەل تسيفرلىق تۇرعىدان ٶتە جاقسى دامىعان مەملەكەتتەردٸڭ بٸرٸ. سول جاقتاعى جاقسى جوبالاردى بٸزدٸڭ ەلدە قولدانعان دۇرىس دەپ ويلايسىز با? قانداي نەتيجەلٸ جوبالاردى ەكەلگەن جٶن?
- مەن تولىعىمەن ونداعى جوبالاردى قولدامايمىن. سەبەبٸ, IT سالاسىندا يدەيا مەن تەحنولوگييا بولسا جەتكٸلٸكتٸ. بٸز ٶتكەن جولى Astana Hub-تا پروگرامميستتەرمەن كەزدەستٸك. باسقا ەلدەردەگٸ ٸسكە اسىرىلعان جوبالاردى كٶرٸپ, سونى ٶز كٷشٸمٸزبەن نەگە جاساماسقا? نەگە بٸز ونى ساتىپ الۋ كەرەكپٸز? نەگە ەكەلۋ قاجەتپٸز? ولاردىڭ جاساعانىن بٸز دە جاساي الامىز.
- ادامنىڭ جاساعانىن ادام جاساي الادى دەيسٸز عوي?
- ەرينە, IT مامانى دەگەنٸمٸز – پروگراممالاۋ. باسقا پروگرامميستتٸڭ ٸستەگەنٸن مەن دە ٸستەي الامىن. باستىسى – ىنتا مەن داعدى بولسا جەتكٸلٸكتٸ.
- جاھاندىق مەديتسينادا قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان سالالاردىڭ بٸرٸ – تەلەمەديتسينا. باسپاسٶز بەتتەرٸنە بەرگەن سۇحباتتارىڭىزدىڭ بٸرٸندە «تەلەمەديتسينا بويىنشا ەلٸمٸزدە كٷنٸنە 20 مىڭ قىزمەت جاسالادى» دەدٸڭٸز. وسى جٶنٸندە تولىعىراق ايتىپ ٶتسەڭٸز?
- بۇل كٶرسەتكٸش جىلىنا شامامەن 300 مىڭدى قۇرايدى. وسى باعىتتا جۇمىس جاساپ كەلە جاتقان جوبا بار. ول «دەرٸگەر-دەرٸگەرگە» دەپ اتالادى. سەبەبٸ, وبلىستىق ايماقتاعى پاتسيەنتكە جەرگٸلٸكتٸ دەرٸگەر دياگنوز قويا المايتىن بولسا, ول رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگٸ دەرٸگەرگە شىعىپ, Skype ارقىلى سٶيلەسە الادى. مۇنى ۇجىمداسا وتىرىپ, قىزمەت اتقارۋ دەسەك تە بولادى. مەسەلەن, شالعايداعى دەرٸگەر ەلٸمٸزدەگٸ بٸلٸكتٸ مامانعا حابارلاسىپ, ناۋقاستىڭ ەم قورىتىندىلارى مەن رەنتگەن سۋرەتتەرٸن كٶرسەتەدٸ. سولاي بٸر-بٸرٸمەن اقىلداسىپ, كەڭەسەدٸ. نەتيجەسٸندە مەديتسينالىق قاتەلٸكتەر ورىن المايدى. ال, تەلەمەديتسينا قىزمەتٸن كٶبٸرەك قولداناتىن ايماقتارعا كەلەتٸن بولساق, اقتاۋ جەنە اتىراۋ ٶڭٸرلەرٸ.
- دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ەنگٸزٸلمەك, ەلەكتروندىق دەنساۋلىق پاسپورتىن 2020 جىلعا دەيٸن 100 پايىز قامتۋ جوسپارلارىڭىزدا بار. تاعى قانداي ماڭىزدى جوبالاردى قولعا الدىڭىزدار?
- بٸز دە كٶپتەگەن جوبالار بار. ونىڭ ەڭ نەگٸزگٸ باعىتى – ەلەكتروندى دەنساۋلىق تٶلقۇجاتىن رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ٸسكە اسىرۋ. ەكٸنشٸ ماقسات – دەرٸگەردٸڭ كٶرسەتكەن قىزمەتٸن باعالاۋ. بۇل دەگەنٸمٸز – ازاماتقا قىزمەت كٶرسەتٸلگەننەن كەيٸن وعان حابارلاما كەلەدٸ. وسىعان سەيكەس, ازامات ٶزٸنە قىزمەت كٶرسەتكەن ماماننىڭ قىزمەت ساپاسىن باعالايدى. نەتيجەسٸندە, بٸز دەرٸگەر قىزمەتٸنٸڭ ادامعا جەتكەندٸگٸن بٸلەمٸز, ونىڭ ساپاسىن قالاي ارتتىرۋ كەرەكتٸگٸن تالداۋعا مٷمكٸندٸك الامىز. مەسەلەن, ەمحانا ەسكٸرگەن بولۋى مٷمكٸن نەمەسە دەرٸگەر كەسٸبي تۇرعىدان تٶمەن بولۋى مٷمكٸن. وسىنىڭ بارلىعى باعالاۋ قىزمەتٸنٸڭ ارقاسىندا انىقتالادى. ەڭ باستىسى – تالداۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلەدٸ. نەتيجەسٸندە, اۋرۋدىڭ اسقىنۋىنا دەرٸگەردٸڭ ەسەر ەتكەن, ەتپەگەنٸن بٸلەمٸز. بۇل مەسەلەگە دەرٸگەردٸڭ ناشار قىزمەت ەتۋٸ سەبەپ بولسا, ونى قايتادان وقىتامىز, جالاقىسىن تٶمەندەتەمٸز. ال, كەرٸسٸنشە جاقسى باعالار الىپ وتىرعان دەرٸگەر بولسا ايلىعىن كٶتەرەمٸز. مٸنە, وسىنىڭ ارقاسىندا بٸزدٸڭ دەرٸگەرلەردە «ازاماتتارعا جاقسى قىزمەت كٶرسەتۋ كەرەك» دەگەن موتيۆاتسييا پايدا بولادى.
- جاقىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا بايلانىستى زاڭ قايتادان جاڭارتىلدى. نەلٸكتەن جاڭارتىلدى? ەلدە كەيبٸر مەسەلەلەر شەشٸمٸن تاپپادى ما?
- دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى قىزمەتكەرلەردٸڭ ەڭبەكاقىلارىن قالاي كٶتەرەمٸز, ازاماتتاردىڭ ٶز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراۋىن قالاي كٷشەيتەمٸز دەگەن ماقساتتا زاڭعا بٸرقاتار جاڭاشىلدىقتار ەنگٸزدٸك. ال, وسى مەسەلەلەر زاڭدا قاراستىرىلماسا بٸز دەرٸگەردٸڭ جالاقىسىن قالاي كٶتەرەمٸز? بەرٸ زاڭدىق تۇرعىدان بولۋى شارت. سونداي-اق, ەل تۇرعىندارى مەديتسينالىق تەكسەرٸستەن جيٸ ٶتكەنٸن قالايمىز. وسىنىڭ بارلىعىن زاڭدى جولمەن رەتتەۋ ٷشٸن ونى قايتا جاڭعىرتۋ قاجەت بولدى. اتالعان مەسەلەلەر بۇرىڭعى زاڭدا جوق بولاتىن. قازٸر بٸز زاڭنىڭ جاڭا نۇسقاسىن ازاماتتاردىڭ تانىسۋى ٷشٸن ٸسكە قوستىق. وسىعان بايلانىستى ازاماتتار ٶز ۇسىنىستارىن بٸلدٸرسە ونى قاراستىراتىن بولامىز.
- سٸز Facebook پاراقشاڭىزدا ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاسپورتىنا سەيكەس, مەلٸمەتتەردٸ اشىق ساقتاۋعا بايلانىستى ازاماتتارعا ارنالعان ساۋالناما جٷرگٸزٸپسٸز. وسى جٶنٸندە ايتا كەتسەڭٸز?
- كونستيتۋتسييا بويىنشا ەر ازامات ٶزٸنٸڭ مەلٸمەتتەرٸ تۋرالى اقپاراتتى جاۋىپ تاستاۋعا قۇقىلى. ەگەر دە جاۋىپ تاستاسا مەديتسينالىق تٶلقۇجاتتى جٷيە دە, دەرٸگەر دە كٶرە المايدى. قاۋٸپسٸزدٸك ساقتالادى. ال, مەنٸڭ Facebook پاراقشامداعى ساۋالنامانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كٶپتەگەن ادامدار اشىقتىقتى قولداپ وتىر. ياعني, مەلٸمەتتەر جابىق بولسا ناشار قىزمەت كٶرسەتٸلەتٸنٸن تٷسٸنەدٸ.
- يە, راسىندا ادامعا كەنەتتەن بٸر جاعداي بولىپ قالسا دەرٸگەر مەلٸمەتتەر بازاسىنا قالاي كٸرەدٸ, قالاي قول ۇشىن سوزادى? بٸراق, كەيبٸر ادامدار تٷسٸنبەي جاتىر. بۇل بٸزدٸڭ جەكە قاۋٸپسٸزدٸگٸمٸزگە باس سۇعۋشىلىق دەگەندەي ويلارىن بٸلدٸرٸپ جاتىر. وسىعان قالاي جاۋاپ بەرەسٸز?
- ول تەك قانا مەنتاليتەتكە بايلانىستى. قازٸر جاۋىپ تاستاۋعا مٷمكٸندٸك بار. بٸراق, ەرتەڭگٸ كٷنٸ مەديتسينالىق مەكەمەگە كەلەتٸن بولسا ساپالى قىزمەت الا الماي قالۋى ىقتيمال. جالپى مۇنىڭ سالدارى ناشار بولۋى مٷمكٸن.
- جالپى IT سالاcى حالىققا, ەل مەن جەرگە پايداسى تيەتٸن اۋقىمدى سالا. ٶزٸڭٸزدٸڭ مول تەجٸريبەڭٸز بار. ارتىڭىزدان كەلە جاتقان IT-ماماندارعا قانداي كەڭەس بەرەسٸز? بولاشاقتا وسى سالاعا جاستاردى تارتۋ ٷشٸن نە ٸستەۋ كەرەك?
- بۇل سالادا ايتارلىقتاي تابىس جوق. بٸراق ەڭ باستىسى – كەز كەلگەن ازاماتتىڭ ٶز دەنساۋلىعى بار, تۋىس-تۋعاندارى بار. ياعني, اتالعان سالا بارلىق ادامعا قاتىستى. ەگەر جاس تالانتتار جاڭا جوبانى تاۋىپ, ٸسكە قوساتىن بولسا بۇل ۇلتتىڭ ساۋلىعىنا, ٶز دەنساۋلىعىنا, تۋىس-تۋعاندارىنىڭ ساۋلىعىنا ٷلكەن ەسەر ەتەدٸ. مەنٸڭ ەڭ باستى موتيۆاتسييام وسى. قازاقتىڭ بالاسى بولعاندىقتان ەلگە قىزمەت ەتكەن جٶن.
- ەر – ەل ٷشٸن تۋادى دەيسٸز عوي?
- ەرينە, ەرينە! كٶپكە پايداسىن تيگٸزۋ قاجەت دەپ ويلايمىن.
- اشىق ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
ەڭگٸمەلەسكەن نازەركە ەركٸنقىزى
