قوجا احمەت ياساۋيدٸڭ ناعاشىسى تاعايىن اتا قولدانعان اساتاياق پەن قولجازبا تابىلدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" «ەزٸرەت سۇلتان» مەملەكەتتٸك تاريحي-مەدەني قورىق-مۋزەيٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
قر مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸنٸڭ «ەزٸرەت سۇلتان» مەملەكەتتٸك تاريحي-مەدەني قورىق-مۋزەيٸ ۇيىمداستىرعان «ياساۋي ٸزٸمەن» عىلىمي-تانىمدىق ەكسپەديتسييالىق جوباسى اياسىندا قوجا احمەت ياساۋيدٸڭ ناعاشىسى تاعايىن اتا قولدانعان اساتاياق پەن قولجازبا تابىلدى. جەدٸگەرلەردٸ تاعايىن اتا كەسەنەسٸندە اتا-بابالارىنان بەرٸ شىراقشى قىزمەتٸن اتقارىپ كەلە جاتقان ەۋلەت ساقتاپ كەلگەن. بيىل 82-گە كەلگەن شاريپۋللا حايدارۇلى جەدٸگەردٸڭ تاريحىن جايىپ سالىپ, اق ماتا ٸشٸنە تٷيٸلٸپ, ساندىق تٷبٸندە جاتقان كٶنە قولجازبانى شىعاردى.
«ەۋليە تاعايىن اتامىزدىڭ قابٸرٸن كٷتٸپ, ساقتاپ, باسىنا قۇران وقىپ كەلۋشٸلەرگە قىزمەت ەتۋ باقىتى ونىڭ جان جولداسى بولعان بابامىزعا بۇيىرعان ەكەن. ياعني, ەڭ بٸرٸنشٸ شىراقشى بولعان - بوعي شايىق بابامىز. بۇل قىزمەت اتادان بالاعا جالعاسىپ كەلەدٸ. شەجٸرەمەن تاراتاتىن بولساق, بوعي شايىقتان كەيٸن ونىڭ ۇلى يقوني شايىق, ودان روزمات شايىق, ۇمار شايىق, حايدار, داداحوننان كەيٸنگٸ قىزمەت مەنٸڭ ەنشٸمدە. دٸن جولىندا تازالىق پەن ادالدىقتى بەرٸك ۇستاعان بابالارىمىز ۇزاق ٶمٸر سٷرگەن. قوجا احمەت ياساۋيدٸڭ شەشەسٸ قاراشاش انامىزدىڭ شىققان تەگٸ دٸني ٸلٸمدٸ, باتىر, قاسيەتتٸ جاندار بولعان. قاراشاش انامىزدىڭ باۋىرى تاعايىن اتا وسى اساتاياقتى قولىنان تاستاماعان ەكەن. قاسيەتتٸ جاننىڭ قولدانعان زاتىن شىراقشى بابالارىمىز دا كٶزٸنٸڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ۇرپاقتان-ۇرپاققا اماناتتاپ كەلە جاتىر», - شاريپۋللا حايدارۇلى.
اساتاياق 800 جىل ٶتسە دە ەلٸ كٷنگە دەيٸن شٸرٸپ, بۇزىلماي بەرٸك قاسيەتٸن ساقتاعان.
«ال مىنا قولجازبادا نە جازىلعانى جايلى بەيمەلٸم. كٶنە جازۋ جەنە شەڭبەر, ٷشبۇرىش, تٶرتبۇرىش ەتٸپ سالىنعان بەلگٸلەر ٸشٸندە تٷسٸنٸكسٸز جازۋلار. بۇل كٸتاپتىڭ قۇپيياسىن مەنەن بۇرىنعى اتالارىم دا شەشە المادى», - دەيدٸ شاريپۋللا حايدارۇلى.
تاريحي دەرەكتەرگە جٷگٸنسەك, تاعايىن اتانىڭ شىن ەسٸمٸ - نۋريددين شايىق. ونىڭ باتىرلىعى مەن بٸلٸمدارلىعى, ەرەكشە قاسيەتٸنە باس يگەن حالىق قوجا احمەت ياساۋيدٸڭ شەشەسٸ قاراشاش انانىڭ قۇرمەتٸنە وراي «تاعايىن اتا» دەپ اتاعان. تاعايشا بيبٸ - قاراشاش انانىڭ شىن ەسٸمٸ. بۇل پٸكٸردٸ, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت, ياساۋيتانۋشى زٸكٸرييا جانداربەك تە قولدايدى.
«احمەت ياساۋيدٸڭ اناسى تاعايشا بيبٸنٸڭ لاقاپ اتى - قاراشاش انا. كەيبٸر كٸسٸلەر قاراشاش انانىڭ ەسٸمٸ ايشا بولعان دەپ تە جاڭىلىسىپ جاتادى. ايشا مۇساقوجاقىزى - ياساۋيدٸڭ ەيەلٸ. مۇساقوجا يبراحيم شايىقتىڭ شەكٸرتٸ جەنە تٷركٸستانعا جٸبەرگەن ٶكٸلٸ. قوجا احمەت ياساۋي سول كٸسٸنٸڭ قاراماعىنا قىزمەتكە كەلٸپ, قىزى ايشاعا ٷيلەنەدٸ. بۇل دەرەكتەر ناسابناما قولجازبالارىنان الىنعان. ناسابناما قولجازبالارى ياساۋي جولىنىڭ تاريحى بولىپ تابىلادى»,- دەيدٸ تاريحشى زٸكٸرييا جانداربەك.
شىعىستانۋشى ن.ي. ۆەسەلوۆسكييدٸڭ جازباسىنان قوجا احمەت ياساۋيدٸڭ ەكەسٸن يبراحيم شايىق اناسىن توگايبيچا دەپ كٶرسەتكەنٸن كەزدەستٸرۋگە بولادى. بۇل تۋرالى مەلٸمەتتەر عالىم م.ميرحالداروۆتىڭ «سايرام تاريحى» تۋرالى كٸتابىندا دا بار. سونداي-اق, بەلگٸلٸ عالىم مۇحتار قوجا مەن يۋ.ا.ەلگيننٸڭ ەڭبەكتەرٸندە دە تاعايشا بيبٸ جايلى دەرەكتەر كٶرسەتٸلگەن.
تاعايىن اتا (نۋريددين شايىق) مەن تاعايشا بيبٸنٸڭ تۋىستىق بايلانىسى تۋرالى كٶپتەگەن اڭىز-ەڭگٸمەلەر بار. بٸر دەرەكتەردە نۋريددين شايىق ەلدٸڭ تىنىشتىعى مەن بەيبٸت ٶمٸرٸن ساقتاعان باتىر, مەيٸرٸمدٸ ەرٸ قاسيەتتٸ جان بولعاندىعى ايتىلادى. سوندىقتان دا قازٸرگٸ كٷنگە دەيٸن ونىڭ مازارىنا تٷنەپ, قۇران باعىشتاپ, اللادان بالا تٸلەگەن ەرلٸ-زايىپتىلار كٶپ كەلەدٸ ەكەن.
تاعايىن اتادان قالعان مۇرا - قورىق-مۋزەيدٸڭ باستى جاڭالىقتارىنىڭ بٸرٸ. ەل سىرتىنداعى جەدٸگەرلەردٸ ەلگە قايتارۋ, بابادان ميراس بولىپ كەلە جاتقان مۇرالار مەن دەرەكتەردٸ ٸزدەپ تاۋىپ, قورىق-مۋزەي قورىنا جيناقتاۋ, عىلىمي تۇرعىدا زەرتتەۋ مۋزەي ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ العا قويعان نەگٸزگٸ ماقساتىنا اينالدى.
«ۇلىستىڭ ۇلى كٷنٸ قارساڭىندا قوجا احمەت ياساۋيدٸڭ ناعاشىلارى قولدانعان اساتاياقتىڭ تابىلۋى قۋانىشتى حابار. تەۋەلسٸزدٸك العانعا دەيٸن تاريحي دەرەكتەردٸڭ, سونىڭ ٸشٸندە ياساۋيگە قاتىستى دٸني-رۋحاني مەلٸمەتتەردٸڭ كٶپتەگەن بٶلٸگٸ جويىلىپ, تالان-تاراجعا تٷستٸ. كەسەنەنٸڭ ٶزٸ قانداي حەلدە بولعاندىعى بارشاعا مەلٸم. مٸنە, قازٸرگٸ تاڭدا جوعالعان مۇرالار تابىلا باستادى. كٷنٸ كەشە عانا ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نامانگان قالاسىنداعى ياساۋي بابامىزدىڭ ۇرپاعىنىڭ قولىنان ناسابناما قولجازباسىنىڭ بٸر ٷلگٸسٸ مەن مٶرٸ تابىلسا, بٷگٸنگٸ كٷنٸ ناعاشى جۇرتىنان قالعان اساتاياقتى قولعا ۇستاپ وتىرمىز. تٷركٸ جۇرتىنىڭ ورتالىعى تٷركٸستاننىڭ تٷلەپ جاتقان تۇسىندا رۋحاني تۇلعاعا تەن تاريحي مۇرالاردىڭ دا تابىلۋى ياساۋي ەلەمٸن زەرتتەۋگە, تانۋعا اشىلعان قاقپا دەپ بٸلەمٸن. بىلتىر باستالعان «ياساۋي ٸزٸمەن« عىلىمي-تانىمدىق ەكسپەديتسيياسى ٶز نەتيجەسٸن بەرۋدە. قازىنالى قارييالاردىڭ قولىنان تابىلىپ جاتقان بارلىق مۇرالار تيٸستٸ سالا ماماندارىنىڭ كٶمەگٸمەن زەرتتەلٸپ, انىقتالادى. ەكسپەديتسييا جۇمىسى الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تابادى», - دەيدٸ «ەزٸرەت سۇلتان» مەملەكەتتٸك تاريحي-مەدەني قورىق-مۋزەيٸنٸڭ ديرەكتورى نۇربولات احمەتجانوۆ.
اقساقالدىڭ قولىنداعى اساتاياق پەن قالىڭ قولجازباداعى جازۋلاردىڭ مەن-ماعىناسىن «ەزٸرەت سۇلتان» مەملەكەتتٸك تاريحي-مەدەني قورىق-مۋزەيٸنٸڭ ماماندارى الداعى ۋاقىتتا انىقتايدى.
