Qoja Ahmet Iasaýidiń naǵashysy Taǵaiyn ata qoldanǵan asataiaq pen qoljazba tabyldy, dep habarlaidy "Ult aqparat" «Áziret Sultan» memlekettik tarihi-mádeni qoryq-mýzeiiniń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
QR Mádeniet jáne sport ministrliginiń «Áziret Sultan» memlekettik tarihi-mádeni qoryq-mýzeii uiymdastyrǵan «Iasaýi izimen» ǵylymi-tanymdyq ekspeditsiialyq jobasy aiasynda Qoja Ahmet Iasaýidiń naǵashysy Taǵaiyn ata qoldanǵan asataiaq pen qoljazba tabyldy. Jádigerlerdi Taǵaiyn ata kesenesinde ata-babalarynan beri shyraqshy qyzmetin atqaryp kele jatqan áýlet saqtap kelgen. Biyl 82-ge kelgen Sharipýlla Haidaruly jádigerdiń tarihyn jaiyp salyp, aq mata ishine túiilip, sandyq túbinde jatqan kóne qoljazbany shyǵardy.
«Áýlie Taǵaiyn atamyzdyń qabirin kútip, saqtap, basyna quran oqyp kelýshilerge qyzmet etý baqyty onyń jan joldasy bolǵan babamyzǵa buiyrǵan eken. Iaǵni, eń birinshi shyraqshy bolǵan - Boǵi shaiyq babamyz. Bul qyzmet atadan balaǵa jalǵasyp keledi. Shejiremen taratatyn bolsaq, Boǵi shaiyqtan keiin onyń uly Iqoni shaiyq, odan Rozmat shaiyq, Umar shaiyq, Haidar, Dadahonnan keiingi qyzmet meniń enshimde. Din jolynda tazalyq pen adaldyqty berik ustaǵan babalarymyz uzaq ómir súrgen. Qoja Ahmet Iasaýidiń sheshesi Qarashash anamyzdyń shyqqan tegi dini ilimdi, batyr, qasietti jandar bolǵan. Qarashash anamyzdyń baýyry Taǵaiyn ata osy asataiaqty qolynan tastamaǵan eken. Qasietti jannyń qoldanǵan zatyn shyraqshy babalarymyz da kóziniń qarashyǵyndai saqtap, urpaqtan-urpaqqa amanattap kele jatyr», - Sharipýlla Haidaruly.
Asataiaq 800 jyl ótse de áli kúnge deiin shirip, buzylmai berik qasietin saqtaǵan.
«Al myna qoljazbada ne jazylǵany jaily beimálim. Kóne jazý jáne sheńber, úshburysh, tórtburysh etip salynǵan belgiler ishinde túsiniksiz jazýlar. Bul kitaptyń qupiiasyn menen burynǵy atalarym da sheshe almady», - deidi Sharipýlla Haidaruly.
Tarihi derekterge júginsek, Taǵaiyn atanyń shyn esimi - Nýriddin shaiyq. Onyń batyrlyǵy men bilimdarlyǵy, erekshe qasietine bas igen halyq Qoja Ahmet Iasaýidiń sheshesi Qarashash ananyń qurmetine orai «Taǵaiyn ata» dep ataǵan. Taǵaisha bibi - Qarashash ananyń shyn esimi. Bul pikirdi, tarih ǵylymdarynyń kandidaty, dotsent, iasaýitanýshy Zikiriia Jandarbek te qoldaidy.
«Ahmet Iasaýidiń anasy Taǵaisha bibiniń laqap aty - Qarashash ana. Keibir kisiler Qarashash ananyń esimi Aisha bolǵan dep te jańylysyp jatady. Aisha Musaqojaqyzy - Iasaýidiń áieli. Musaqoja Ibrahim shaiyqtyń shákirti jáne Túrkistanǵa jibergen ókili. Qoja Ahmet Iasaýi sol kisiniń qaramaǵyna qyzmetke kelip, qyzy Aishaǵa úilenedi. Bul derekter Nasabnama qoljazbalarynan alynǵan. Nasabnama qoljazbalary Iasaýi jolynyń tarihy bolyp tabylady»,- deidi tarihshy Zikiriia Jandarbek.
Shyǵystanýshy N.I. Veselovskiidiń jazbasynan Qoja Ahmet Iasaýidiń ákesin Ibrahim shaiyq anasyn Togaibicha dep kórsetkenin kezdestirýge bolady. Bul týraly málimetter ǵalym M.Mirhaldarovtyń «Sairam tarihy» týraly kitabynda da bar. Sondai-aq, belgili ǵalym Muhtar Qoja men Iu.A.Elginniń eńbekterinde de Taǵaisha bibi jaily derekter kórsetilgen.
Taǵaiyn ata (Nýriddin shaiyq) men Taǵaisha bibiniń týystyq bailanysy týraly kóptegen ańyz-áńgimeler bar. Bir derekterde Nýriddin shaiyq eldiń tynyshtyǵy men beibit ómirin saqtaǵan batyr, meiirimdi ári qasietti jan bolǵandyǵy aitylady. Sondyqtan da qazirgi kúnge deiin onyń mazaryna túnep, quran baǵyshtap, Alladan bala tilegen erli-zaiyptylar kóp keledi eken.
Taǵaiyn atadan qalǵan mura - qoryq-mýzeidiń basty jańalyqtarynyń biri. El syrtyndaǵy jádigerlerdi elge qaitarý, babadan miras bolyp kele jatqan muralar men derekterdi izdep taýyp, qoryq-mýzei qoryna jinaqtaý, ǵylymi turǵyda zertteý mýzei ákimshiliginiń alǵa qoiǵan negizgi maqsatyna ainaldy.
«Ulystyń Uly kúni qarsańynda Qoja Ahmet Iasaýidiń naǵashylary qoldanǵan asataiaqtyń tabylýy qýanyshty habar. Táýelsizdik alǵanǵa deiin tarihi derekterdiń, sonyń ishinde Iasaýige qatysty dini-rýhani málimetterdiń kóptegen bóligi joiylyp, talan-tarajǵa tústi. Keseneniń ózi qandai hálde bolǵandyǵy barshaǵa málim. Mine, qazirgi tańda joǵalǵan muralar tabyla bastady. Kúni keshe ǵana Ózbekstan Respýblikasynyń Namangan qalasyndaǵy Iasaýi babamyzdyń urpaǵynyń qolynan Nasabnama qoljazbasynyń bir úlgisi men móri tabylsa, búgingi kúni naǵashy jurtynan qalǵan asataiaqty qolǵa ustap otyrmyz. Túrki jurtynyń ortalyǵy Túrkistannyń túlep jatqan tusynda rýhani tulǵaǵa tán tarihi muralardyń da tabylýy Iasaýi álemin zertteýge, tanýǵa ashylǵan qaqpa dep bilemin. Byltyr bastalǵan «Iasaýi izimen« ǵylymi-tanymdyq ekspeditsiiasy óz nátijesin berýde. Qazynaly qariialardyń qolynan tabylyp jatqan barlyq muralar tiisti sala mamandarynyń kómegimen zerttelip, anyqtalady. Ekspeditsiia jumysy aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn tabady», - deidi «Áziret Sultan» memlekettik tarihi-mádeni qoryq-mýzeiiniń direktory Nurbolat Ahmetjanov.
Aqsaqaldyń qolyndaǵy asataiaq pen qalyń qoljazbadaǵy jazýlardyń mán-maǵynasyn «Áziret Sultan» memlekettik tarihi-mádeni qoryq-mýzeiiniń mamandary aldaǵy ýaqytta anyqtaidy.
