قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا قازاقستاندا كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىنىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ شارالارى تۋرالى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترٸ ە. بٸرتانوۆ پەن سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ م. تٸلەۋبەردٸ, يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى ب. قاماليەۆ, پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى ە. توعجانوۆ باياندادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترٸ ەلجان بٸرتاەوۆ قازٸرگٸ تاڭدا ەلەمدە COVID-19 پنەۆمونيياسىمەن 88 571 ادام تٸركەلگەنٸن جەنە ونىڭ 1951-ى سوڭعى تەۋلٸك ٸشٸندە ورىن العانىن حابارلادى. كٷن سايىنعى ٶسٸم قارقىنى 2,25%-دى قۇرادى.
سونىڭ ٸشٸندە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىندا 80 174 ادام اۋرۋعا شالدىعىپ, 206-ى سوڭعى تەۋلٸك ٸشٸندە تٸركەلدٸ (كٷن سايىنعى ٶسٸم – 0,25%), 44 518 ادام جازىلىپ شىقتى (55%). ستاتسيونارلاردا ەلٸ دە 32 741 ناۋقاس ەم الۋدا.
بٷگٸنگٸ تاڭدا قىتايدان تىس ەلدەردە 8 397 ادامدا كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييا راستالدى. ناۋقاستاردىڭ كٶبٸ وڭتٷستٸك كورەيا, يتالييا, يران, جاپونييا ەلدەرٸندە تٸركەلگەن جەنە ورتا تەۋلٸكتٸك ٶسۋ قارقىنى 30%-دى قۇرادى.
«دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ وسى جىلدىڭ 6 قاڭتارىنان باستاپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييانىڭ (كۆي) ەكەلٸنۋٸ مەن تارالۋىنىڭ الدىن الۋ بويىنشا كٷشەيتۋدٸڭ ٷش كەزەڭٸن ٸسكە اسىردى», — دەدٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترٸ.
بٸرٸنشٸ كەزەڭدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس مەملەكەتتٸك سانيتارلىق دەرٸگەرٸنٸڭ قاۋلىسىمەن مەملەكەتتٸك شەكارا ارقىلى ٶتكٸزۋ پۋنكتتەرٸندە سانيتارلىق-ەپيدەميولوگييالىق باقىلاۋ كٷشەيتٸلٸپ, ارنايى جاتتىعۋلار ٶتكٸزٸلدٸ. بۇدان ٶزگە, قحر-دان كەلگەن ادامدارعا مەديتسينالىق مونيتورينگ قامتاماسىز ەتٸلدٸ. جەكە قورعانۋ, سىرقاتتىڭ الدىن الۋ جەنە ەمدەۋ قۇرالدارىنىڭ قاجەتتٸ قورلارى قالىپتاستىرىلدى. سونىمەن قاتار حالىق اراسىندا اقپاراتتىق-تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارى باستالدى.
31 قاڭتاردان باستاپ كٷشەيتۋدٸڭ 2-كەزەڭٸ باستالدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ بۇيرىعىنا سەيكەس:
- بارلىق شەكارالارداعى سانيتارلىق-كارانتيندٸك پۋنكتتەرگە قوسىمشا 150 سانيتارلىق-ەپيدەميولوگييالىق قىزمەت مامانى جٸبەرٸلدٸ;
- جاڭا ينفەكتسييانىڭ زەرتحانالىق دياگنوستيكاسى رەتتەلدٸ;
- كلينيكالىق ەمدەۋ حاتتاماسى جەنە ەپيدەميياعا قارسى ٸس-شارالار الگوريتمدەرٸ بەكٸتٸلدٸ.
20 اقپاننان باستاپ مينيسترلٸك ينفەكتسييانىڭ ەكەلٸنۋٸ مەن تارالۋىنىڭ الدىن الۋ بويىنشا كٷشەيتۋدٸڭ 3-كەزەڭٸن ٸسكە قوستى.
«كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييانىڭ تارالۋ قاۋپٸنٸڭ دەڭگەيٸنە بايلانىستى ەلدەردٸ ٷش ساناتقا سارالاۋ بويىنشا ەدٸستەمە ەزٸرلەنٸپ, ەنگٸزٸلدٸ. قاۋٸپ دەڭگەيٸنە بايلانىستى كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييا تارالعان ەلدەردەن كەلگەن ادامدارعا تيٸستٸ مەديتسينالىق مونيتورينگ ورناتىلدى», — دەدٸ ە. بٸرتانوۆ.
تەۋلٸك بويى باسقا مەملەكەتتەردەگٸ قاۋٸپ دەڭگەيٸ باعالانۋدا. باقىلاۋ كۆي تٸركەلگەن جاعدايلاردىڭ سانى, اۋرۋشاڭدىق دەڭگەيٸ, ۆيرۋستىڭ تارالۋ قارقىنى سەكٸلدٸ بٸرقاتار كريتەرييلەردەن تۇرادى.
بيىلعى 1 ناۋرىزدان باستاپ مينيسترلٸك كٷشەيتۋدٸڭ تٶرتٸنشٸ ساتىسىن ەنگٸزدٸ. قر باس مەملەكەتتٸك سانيتارلىق دەرٸگەرٸنٸڭ قاۋلىسىمەن بٸرٸنشٸ ساناتتاعى ەلدەر قاتارىنا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن قاتار, يران, وڭتٷستٸك كورەيا, جاپونييا, يتالييا, گونكونگ (قحر), تايۆان (قحر) جەنە ماكاو (قحر) جاتقىزىلدى.
«قحر مەن يراننان كەلگەن ازاماتتار مٸندەتتٸ تٷردە 14 كٷندٸك كارانتينگە جاتقىزىلادى جەنە اۋرۋحانادان شىققاننان كەيٸن قوسىمشا 10 كٷن ٸشٸندە مەديتسينالىق باقىلاۋدا بولادى», — دەدٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترٸ.
بٸرٸنشٸ ساناتتاعى قالعان ەلدەردەن كەلگەن (وڭتٷستٸك كورەيا, جاپونييا, يتالييا, گونكونگ (قحر), تايۆان (قحر) جەنە ماكاو) ازاماتتار 14 كٷنگە تۇرعىلىقتى جەرٸ بويىنشا كارانتينگە ورنالاستىرىلادى. بٸراق سانيتارلىق قىزمەتتٸڭ شەشٸمٸ بويىنشا بۇل ادامدار مەديتسينالىق ۇيىمداعى كارانتينگە اۋىستىرىلۋى مٷمكٸن.
ەكٸنشٸ ساناتتاعى ەلدەردەن كەلگەن ازاماتتار 14 كٷن ٸشٸندە تۇرعىن جەرٸ بويىنشا مەديتسينالىق باقىلاۋدا بولادى جەنە قوسىمشا 10 كٷن بويى قوڭىراۋ شالۋ ارقىلى قاشىقتىقتان باقىلاۋ استىندا بولادى.
ٷشٸنشٸ ساناتتاعى ەلدەردەن كەلگەن ازاماتتار 24 كٷن ٸشٸندە قوڭىراۋ شالۋ ەدٸسٸمەن قاشىقتان باقىلانادى.
جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار سىرتتان كەلگەن بارلىق ازاماتارعا مۇقييات مونيتورينگتٸ قامتاماسىز ەتۋٸ قاجەت.
سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ ماقساتىندا تٷبەگەيلٸ شارالار قابىلداۋ تاپسىرماسىن ٸسكە اسىرۋ ماقساتىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ باسقا مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن بٸرلەسە وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييا انىقتالىپ, تارالعان كەزدەگٸ ٸس-قيمىل الگوريتمٸن ەزٸرلەدٸ («ب جوسپارى»).
2020 جىلدىڭ 6 قاڭتارىنان باستاپ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ مەملەكەتتٸك شەكارادان ٶتكٸزۋ پۋنكتتەرٸندە سانيتارلىق باقىلاۋدى كٷشەيتٸپ, ميلليوننان استام ادامدى تەكسەرٸپ قارادى.
باقىلاۋعا 30 مىڭنان استام ادام الىندى. بٷگٸنگٸ كٷنٸ ينكۋباتسييالىق كەزەڭنٸڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى باقىلاۋدان ازاماتتاردىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ شىعارىلدى. 6 474 ادام ەلٸ دە مەديتسينالىق باقىلاۋ ٷستٸندە.
«6 قاڭتاردان باستاپ قازٸرگٸ ۋاقىتقا دەيٸن دەنە قىزۋى كٶتەرٸلٸپ, جەدەل رەسپيراتورلىق ۆيرۋس ينفەكتسيياسىمەن اۋىرعان 186 ادام اۋرۋحاناعا جاتقىزىلدى, ولاردىڭ 166-ٸ جازىلىپ شىقتى. قالعان 20 ادام ستاتسيوناردا ەم الۋدا. كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييا دياگنوزى راستالمادى, زەرتحانالىق زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ تەرٸس», — دەدٸ ە. بٸرتانوۆ.
سىرقاتتاردان الىنعان سىنامالار رەسەي, قىتاي جەنە وتاندىق ٶندٸرٸستٸڭ تەست-جٷيەلەرٸمەن زەرتتەلدٸ. بارلىق تەستٸلەر دٷنيەجٷزٸلٸڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىمەن ۆاليداتسييالاندى.
قازٸرگٸ تاڭدا بارلىعى 967 ادام زەرتحانالىق تەكسەرۋدەن ٶتتٸ, ونىڭ ٸشٸندە 544 ادام قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى (پەكين جەنە ۋحان) مەن جاپونييادان (توكيو) كەلدٸ, 423 ادام كوروناۆيرۋس نەمەسە ناۋقاستارمەن بايلانىستا بولدى كٷدٸگٸمەن اۋرۋحاناعا جاتقىزىلدى.
ٷكٸمەت رەزەرۆٸنەن قاراجات بٶلٸندٸ. كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييا انىقتالعان جاعدايدا جەنە كوروناۆيرۋس تارالعان ەلدەردەن كەلگەن ادامداردى كارانتينگە ورنالاستىرۋ ماقساتىندا مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ دايىندىعى قامتاماسىز ەتٸلدٸ. تەست-جٷيەلەردٸڭ, دەرٸلٸك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ, سونداي-اق جەكە قورعانۋ قۇرالدارىنىڭ قورلارى جاسالدى.
قر سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ مۇحتار تٸلەۋبەردٸ ٶز كەزەگٸندە سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ جەدەل شارالاردى قابىلداۋ ماقساتىندا كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييانىڭ تارالۋىنا قاتىستى احۋالدى ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرعانىن ايتتى.
مەسەلەن, كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىنىڭ تارالۋى بويىنشا ەپيدەميولوگييالىق قاۋپٸ جوعارى ەلدەردەگٸ شەتەلدٸك مەكەمەلەرٸمٸزدە جەدەل شتابتار قۇرىلدى, بٸزدٸڭ ازاماتتاردى ەۆاكۋاتسييالاۋ بويىنشا ٸس-ەرەكەتتەر الگوريتمدەرٸ قابىلداندى جەنە كونسۋلتاتسييالار بەرۋ ماقساتىندا «جەدەل جەلٸلەر» اشىلدى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا قىتايدان 480 قازاقستاندىق ەۆاكۋاتسييالاندى. قىتايمەن تۇراقتى ەۋە رەيستەرٸ, جاياۋ جٷرۋ بەكەتتەرٸ, تەمٸر جول/اۆتوموبيل جولاۋشى تاسىمالى توقتاتىلدى. 2020 جىلعى 3 اقپاننان باستاپ قىتايداعى بارلىق شەتەلدٸك ازاماتتارعا ۆيزا بەرۋ توقتاتىلدى.
بيىلعى 5 ناۋرىزدان باستاپ ەزەربايجانمەن ەۋە رەيستەرٸ قىسقارادى جەنە يران ازاماتتارىنىڭ قازاقستانعا كٸرۋٸنە تىيىم سالىنادى.
«بٸزدٸڭ ازاماتتارعا ەپيدەميولوگييالىق قاۋپٸ جوعارى ەلدەرگە ساپار شەگۋدەن قالىس قالۋ ۇسىنىلدى», — دەدٸ م. تٸلەۋبەردٸ.
قولدا بار مەلٸمەتتەر بويىنشا, اتالعان ەلدەردە 95 مىڭنان استام ازاماتتارىمىز بار, ونىڭ ٸشٸندە 35 مىڭى كورەيادا, 40 مىڭى – امەريكا قۇراما شتاتتارىندا, 5100 – بٸرٸككەن اراب ەمٸرلٸكتەرٸندە, 5000 – گەرمانييادا, 3000 – ۇلىبريتانييادا, 1800 – يتالييادا, 1000 – فرانتسييادا. ولاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ — ستۋدەنتتەر, ەڭبەك ميگرانتتارى, شەتەلدەگٸ مەكەمەلەردٸڭ قىزمەتكەرلەرٸ جەنە ولاردىڭ وتباسى مٷشەلەرٸ, تۋريستەر مەن بيزنەسمەندەر.
«ەپيدەميولوگييالىق احۋال ۋشىققان جاعدايدا, قازاقستاندىق ازاماتتاردى ەۆاكۋاتسييالاۋ مەسەلەسٸ دەر كەزٸندە قاراستىرىلاتىن بولادى. بٷگٸنگٸ تاڭدا شەتەلدەگٸ قازاقستان ازاماتتارىنىڭ اراسىندا كوروناۆيرۋسپەن اۋىرعان جاعدايلاردىڭ تٸركەلمەگەنٸن ەرەكشە اتاپ ٶتكەن جٶن», — دەدٸ سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ.
كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىنىڭ تارالۋى بويىنشا ەپيدەميولوگييالىق قاۋپٸ جوعارى ەلدەردەگٸ احۋالعا, سونداي-اق مەملەكەتتەردٸڭ كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ بويىنشا شەكتەۋ شارالارىنا مونيتورينگ جەنە تالداۋ جٷرگٸزٸلۋدە.
جاسالعان تالداۋ كٶرسەتٸپ وتىرعانداي, شەت ەلدەر كەلەسٸ شەكتەۋ شارالارىن قابىلداۋدا:
- حالىقارالىق ٶتكٸزۋ پۋنكتتەرٸندە جەنە ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار نىسانداردا سانيتارلىق-كارانتيندٸك باقىلاۋدى كٷشەيتۋ;
- قاۋپٸ بار ەلدەرمەن ۆيزالىق رەجيمدٸ ٸشٸنارا نەمەسە تولىق توقتاتۋ, تٸپتٸ مەملەكەتتٸك شەكارانى جابۋ;
- اۆياتسييالىق, تەمٸرجول جەنە اۆتوموبيلدٸك جولاۋشىلار قاتىناستارىن قىسقارتۋ جەنە مٷلدەم توقتاتۋ;
- ۋاقىتشا ەپيدەميولوگييالىق ورتالىقتار جەنە گوسپيتالدار سالۋ;
- قوعامدىق-بۇقارالىق جەنە حالىقارالىق ٸس-شارالاردى توقتاتۋ.
«سونىمەن قاتار, ەپيدەمييانىڭ ەكونوميكا مەن جەكە بيزنەسكە تەرٸس ەسەرٸن بولدىرماۋ بويىنشا شەتەلدٸك مەملەكەتتەر الدىن الۋ شارالار قابىلدانۋدا. مينيسترلٸك وسى باعىتتاعى جۇمىستى جالعاستىرادى», — دەدٸ م. تٸلەۋبەردٸ.
يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترٸ ب. قاماليەۆ كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىنىڭ الدىن الۋ بويىنشا كٶلٸك سالاسىندا قابىلدانىپ جاتقان بٸرقاتار شارالار تۋرالى ايتىپ بەردٸ.
مەسەلەن, قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى بارلىق تۇراقتى رەيستەر (اپتاسىنا 34 رەيس) 2020 جىلعى 3 اقپاننان باستاپ توقتاتىلعان.
2020 جىلعى 1 ناۋرىزدان باستاپ نۇر-سۇلتان – سەۋل جەنە الماتى – سەۋل باعىتتارى بويىنشا تۇراقتى رەيستەردٸڭ سانى اپتاسىنا 9-دان 3-كە دەيٸن قىسقاردى.
«Mahan Air» ەۋە كومپانيياسىنىڭ الماتى – تەگەران باعىتى بويىنشا رەيستەرٸ بيىلعى 1 ناۋرىزدان باستاپ توقتاتىلدى (اپتاسىنا 1 رەيس). سونداي-اق وسى جىلدىڭ 5 ناۋرىزىنان باستاپ نۇر-سۇلتان – باكۋ رەيسٸ توقتاتىلادى. الماتى – باكۋ رەيسٸ 5-تەن 1 رەيسكە, اقتاۋ – باكۋ رەيسٸ 7 رەيستەن 1 رەيسكە دەيٸن قىسقارتىلدى. نۇر-سۇلتان – توكيو ەۋە باعدارى 2-دەن 1 رەيسكە دەيٸن قىسقارتىلدى.
«اتالعان رەيستەردٸڭ توقتاتىلۋىنا بايلانىستى, بيلەتتەرٸ بار جولاۋشىلار اعىمداعى جىلدىڭ 1 ناۋرىزدان باستاپ جوعارىدا كٶرسەتٸلگەن رەيستەرگە بيلەت العان ورنى بويىنشا ايىپپۇل سانكتسييالارىنسىز جەنە تولىق كٶلەمدە قايتارا الادى», — دەدٸ ب. قاماليەۆ.
جولاۋشىلار تاسىمالى سالاسىندا وسى جىلدىڭ 27 قاڭتارىنان باستاپ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن بارلىق 13 تۇراقتى اۆتوبۋس باعىتى توقتاتىلدى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا تەك شەكارارالىق ايماقتان ۋاقىتشا ساقتاۋ قويماسىنا دەيٸن جولدا تەۋلٸگٸنە ورتا ەسەپپەن 20 اۆتوكٶلٸك قۇرالدارىنا دەيٸن ٶتكٸزۋٸ جٷرگٸزٸلەدٸ. 10 اقپاننان باستاپ قىتايمەن شەكارادان ٶتەتٸن بارلىق جٷرگٸزۋشٸلەر تۇرعىلىقتى جەرٸ بويىنشا دەرٸگەرلەردٸڭ باقىلاۋىندا.
قورىتىندىلاي كەلە, ب. قاماليەۆ كوروناۆيرۋسقا قاتىستى بارلىق مەسەلەلەر قر دسم-مەن قاتار, قر ييدم كٷندەلٸكتٸ باقىلاۋىنا الىنعان.
پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى ە. توعجانوۆ قازاقستاندا كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييانىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ جٶنٸندەگٸ شارالاردى قاتاڭ باقىلاۋ ماقساتىندا قۇرىلعان ٷكٸمەتتٸك ۆەدومستۆوارالىق كوميسسييا تۇراقتى نەگٸزدە جۇمىس ٸستەيتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. وسى كەزەڭدە 11 وتىرىس ٶتكٸزٸلدٸ, تيٸستٸ ورگاندارعا 100-دەن استام تاپسىرما بەرٸلدٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا جوعارى بٸلٸكتٸ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸ حالىق اراسىندا تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋدا. سونىمەن قاتار ە. توعجانوۆ ٶڭٸر ەكٸمدٸكتەرٸنٸڭ نازارىن ادامدار كٶپ جينالاتىن جەرلەردە سانيتارلىق دەزينفەكتسييا جۇمىستارىن كٷشەيتۋ قاجەتتٸگٸنە اۋداردى. ونىڭ ٸشٸندە — وقۋ ورىندارىندا, دٸني نىسانداردا, ساۋدا ورىندارىندا, ەۋەجايلاردا, تەمٸر جول جەنە اۆتوۆوكزالداردا. بۇل تٸزٸم قاجەتتٸلٸگٸنە قاراي ٶزگەرۋٸ كەرەك.
